Ένα από τα πιο σημαντικά και οραματικά έργα για την ευρύτερη περιοχή του Μεραμβέλλου, η πράξη με τίτλο «Δημιουργία Κέντρου Ενημέρωσης για το κλίμα και το περιβάλλον με αποκατάσταση του Δημοτικού σχολείου Φινοκαλιά», παρά τις κατά καιρούς παρατάσεις που δόθηκαν μήπως και διασωθεί και υλοποιθεί εντός της προγραμματικής περιόδου του Leader, οδηγήθηκε οριστικά σε απένταξη από το τοπικό πρόγραμμα «CLLD/Leader 2014-2020» Ν. Λασιθίου. Η εξέλιξη αυτή στερεί από την τοπική κοινωνία και την επιστημονική κοινότητα μια κρίσιμη υποδομή, ενώ παράλληλα χάνεται μια εξασφαλισμένη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ύψους 311.000,00 €.
Πώς όμως φτάσαμε σε αυτό το σημείο; Η ανάλυση των γεγονότων αναδεικνύει τις χρόνιες παθογένειες των δημοσίων συμβάσεων και τις… ατυχείς συγκυρίες που «μπλόκαραν» τις διαδικασίες.
Το έργο είχε ενταχθεί το 2021 στο πρόγραμμα «Leader» με φορέα υλοποίησης τον Δήμο Αγίου Νικολάου. Στόχος του ήταν η πλήρης κτιριακή αποκατάσταση του παλαιού και εγκαταλελειμμένου Δημοτικού Σχολείου Φινοκαλιά (Υποέργο 1) και η προμήθεια σύγχρονου εξοπλισμού (Υποέργο 2). Το Κέντρο σχεδιαζόταν να λειτουργήσει για την υποστήριξη και σε άμεση συνέργεια με τον διεθνούς φήμης Περιβαλλοντικό Σταθμό του Πανεπιστημίου Κρήτης, που δραστηριοποιείται στην περιοχή, αποτελώντας έναν μοναδικό πυρήνα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και ενημέρωσης για την κλιματική αλλαγή.
Οι κύριοι λόγοι της αποτυχίας
Η απώλεια της χρηματοδότησης δεν οφείλεται σε έλλειψη βούλησης ή πόρων, αλλά σε ένα ντόμινο γραφειοκρατικών και εργολαβικών εμπλοκών:
– Ο βασικότερος λόγος της αποτυχίας ήταν η πρωτοφανής αρνητική συγκυρία με τις ανάδοχες εταιρείες. Μετά τη δημοπράτηση, ο Δήμος βρέθηκε αντιμέτωπος με τις διαδοχικές παραιτήσεις και αποποιήσεις τριών διαφορετικών εργολάβων που είχαν συμμετάσχει στον διαγωνισμό. Η χρονική απόσταση από την ολοκλήρωση της τεχνοοικονομικής μελέτης του έργου μέχρι την πρώτη δημοπράτηση καθυστέρησε τόσο, που ανέτρεψε τα οικονομικά δεδομένα, διότι οι τιμές του 2020 στα υλικά και τις εργασίες δεν είχαν καμία πλέον σχέση με τις τιμές του 2024 και 2025… Οπότε ο ένας μετά τον άλλον, οι εργολάβοι παραιτούνταν από ένα έργο που θα τους ζημίωνε…
– Η διαδικασία άρχισε να καταρρέει όταν ο Δήμος αναγκάστηκε να αποδεχθεί την αίτηση διάλυσης της πρώτης εργολαβίας (ύψους 178.683 €). Το έργο βάσει του αρχικού χρονοδιαγράμματος έπρεπε να είχε παραδοθεί ολοκληρωμένο το αργότερο μέχρι τον Φεβρουάριο του 2024.
– Παρά τις προσπάθειες της δημοτικής αρχής να μεταβιβάσει το έργο στον επόμενο μειοδότη, ο χρόνος που χάθηκε στις γραφειοκρατικές διαδικασίες των παραιτήσεων ήταν μη αναστρέψιμος. Οι αυστηρές προθεσμίες επιλεξιμότητας των δαπανών του ευρωπαϊκού προγράμματος εξέπνευσαν, καθιστώντας την απένταξη του έργου αναπόφευκτη.
Η επόμενη μέρα
Η οριστική απώλεια της χρηματοδότησης του «Leader» αποτελεί αναμφίβολα ζημιά για την ολοκλήρωση του σχεδίου με κοινοτικούς και εθνικούς πόρους. Ωστόσο, κατά τις πρόσφατες συνεδριάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου τόσο η δημοτική αρχή, όσο και οι επικεφαλής των δημοτικών παρατάξεων της μειοψηφίας συμφώνησαν ότι η προσπάθεια δεν πρέπει να εγκαταλειφθεί.
Το έργο, το οποίο δεν κατέστη δυνατό να υλοποιηθεί επί μια 5ετία, κρίνεται ως απολύτως αναγκαίο για την ανάπτυξη της τοπικής κοινότητας και την ανάδειξη του περιβαλλοντικού πλούτου της περιοχής. Η πρόθεση που διατυπώθηκε είναι να αναλάβει ο Δήμος Αγίου Νικολάου την ολοκλήρωση της αποκατάστασης με ίδια έσοδα ή μέσω αναζήτησης άλλου χρηματοδοτικού εργαλείου. Το στοίχημα πλέον είναι να περάσουμε γρήγορα από τις διακηρύξεις στις πράξεις, ώστε το ιστορικό σχολείο του Φινοκαλιά να μη μείνει ένα ερείπιο, αλλά να επιτελέσει το νέο ρόλο υποστήριξης του πολύ σημαντικού επιστημονικού έργου και της ενημέρωσης του κοινού γύρω από το κλίμα και το περιβάλλον γενικότερα, με επίκεντρο τον σταθμό του Πανεπιστημίου Κρήτης.
Επαναδημοπράτηση με νέες τιμές
Ο Δήμαρχος Αγίου Νικολάου Μανώλης Μενεγάκης ερωτήθηκε για το τι μέλλει γενέσθαι με το συγκεκριμένο έργο, το οποίο συμπληρώνει την υποδομή στήριξης του έργου που επιτελείται με επίκεντρο τον περιβαλλοντικό σταθμό στο Φινοκαλιά. Ο κ. Μενεγάκης παρέθεσε επιγραμματικά τα κρίσιμα σημεία εξέλιξης της εργολαβίας με τη γνωστή κατάληξη, επισημαίνοντας και τη λύση στην οποία έχει καταλήξει ως μονόδρομο και το Δημοτικό Συμβούλιο Αγίου Νικολάου.
«Το έργο εντάχθηκε στο προηγούμενο πρόγραμμα Leader το 2020, ενώ η εργολαβική σύμβαση ανακαίνισης του παλιού σχολείου του Φινοκαλιά υπογράφηκε στις 23 Φεβρουαρίου 2023, επί της προηγούμενης Δημοτικής Αρχής.
Στη συνέχεια, η υλοποίησή του προσέκρουσε σε ένα ουσιαστικό πρόβλημα: τη ραγδαία αύξηση του κόστους των οικοδομικών υλικών και των εργατικών, που κατέστησε οικονομικά ασύμφορη την εκτέλεσή του με τις τιμές της αρχικής δημοπράτησης.
Ο ανάδοχος αποχώρησε από την εργολαβία, ενώ ούτε ο επόμενος κατά σειρά του διαγωνισμού δέχθηκε να αναλάβει το έργο, παρότι προσκλήθηκε σχετικά.
Υπήρχε η δυνατότητα συνέχισης της χρηματοδότησης μέσω του νέου «Leader». Όμως, αυτή προϋπέθετε τη συνέχιση του έργου με τον ίδιο διαγωνισμό και τους ίδιους οικονομικούς όρους. Δηλαδή, με τις ίδιες ακριβώς προϋποθέσεις που είχαν ήδη αποδειχθεί ανεφάρμοστες στην πράξη.
Επομένως, η τυπική δυνατότητα διατήρησης της χρηματοδότησης δεν σήμαινε και πραγματική δυνατότητα υλοποίησης του έργου. Η επιμονή σε αυτή τη λύση θα συντηρούσε απλώς το αδιέξοδο.
Η Δημοτική Αρχή έχει ήδη παρουσιάσει στο Δημοτικό Συμβούλιο τη μόνη ρεαλιστική διέξοδο: την επικαιροποίηση της μελέτης, την αναπροσαρμογή του προϋπολογισμού στα σημερινά πραγματικά επίπεδα κόστους και την επαναδημοπράτηση του έργου.
Και αυτή η κατεύθυνση δεν έχει μείνει στα λόγια. Έχει ήδη αποτελέσει αντικείμενο εισήγησης στο Δημοτικό Συμβούλιο και έχει αποτυπωθεί σε αναμόρφωση του δημοτικού προϋπολογισμού. Επιπλέον, η σχετική πίστωση έχει περιληφθεί και στο σχέδιο προϋπολογισμού του Δήμου για το 2027, που πρόκειται σύντομα να υποβληθεί προς έγκριση.
Ο σχεδιασμός προβλέπει χρηματοδότηση από ίδιους πόρους του Δήμου, με δυνατότητα αντικατάστασης της πηγής χρηματοδότησης, εφόσον εξασφαλιστεί κατάλληλο χρηματοδοτικό πρόγραμμα.
Συνεπώς, δεν πρόκειται για ένα έργο που εγκαταλείφθηκε λόγω «απώλειας χρηματοδότησης», αλλά για ένα έργο που δεν μπορούσε πλέον να εκτελεστεί με τους αρχικούς οικονομικούς όρους και για το οποίο έχουμε ήδη δρομολογήσει μια ρεαλιστική λύση.
Το ζητούμενο δεν είναι να διατηρούμε στα χαρτιά μια χρηματοδότηση που δεν μπορεί να αξιοποιηθεί, αλλά να δημιουργήσουμε τις πραγματικές προϋποθέσεις ώστε το έργο να κατασκευαστεί και να παραδοθεί», κατέληξε ο δήμαρχος.
ΝΙΚΟΣ ΤΡΑΝΤΑΣ
