Στον επαρχιακό δρόμο που οδηγεί από τον Κρούστα στην Πρίνα, ασφαλτώθηκε ένα μικρό τμήμα,800 περίπου μέτρων, στα μισά της διαδρομής, στο Δέτη του Δερματά, που παρέμενε χωρίς άσφαλτο. Ενδιαφέρουσες πληροφορίες για το «άνοιγμα» του δρόμου στο Δέτη μας δίνει ο Μιχάλης Δασκαλάκης:
Ο Δρόμος αυτός σχεδιάστηκε πριν από 80 χρόνια, από το Μηχανικό των Ιταλογερμανών κατακτητών, την περίοδο 1942-43. Τότε η αγγλική προπαγάνδα, για να καμουφλάρει την απόβαση που σχεδίαζαν για την Σικελία, διέδιδε ότι επίκειται απόβαση στην Κρήτη, στον κόλπο του Μεραμπέλλου. Κατασκευάστηκε σα δρόμος διαφυγής- οπισθοχώρησης με αναγκαστική εργασία από ομάδες ανδρών από τις επαρχίες Ιεράπετρας και Μεραμπέλλου. Νέοι άνδρες σχημάτιζαν εναλλακτικά ομάδες από τα διάφορα χωριά και, παρουσιαζόμενοι στην Κομαντατούρα, δούλευαν για δύο βδομάδες με συσσίτιο. Έπαιρναν κανονικά απολυτήριο! Ο Δέτης του Δερματά κόπηκε χειρωνακτικά από ομάδες εργατών από όλα τα γύρω χωριά.
Στο βιβλίο της πόλης του Αγίου Νικολάου αναφέρεται (σελ. 358) ότι το καλοκαίρι του ’43 με πρωτοβουλία των Γερμανών επιταχύνθηκε η κατασκευή του δρόμου Κρούστα- Πρίνας- Μεσελέρων- Ιεραπέτρας. Συγκέντρωναν κόσμο σ’ όλα τα χωριά, με μπλόκα στις πλατείες και τους δρόμους. Τους φόρτωναν σε φορτηγά, τους πήγαιναν στον Κρούστα και δημιούργησαν στρατόπεδο. Μαζεύτηκαν ως και χίλια άτομα και ενώ τους είχαν πει για δέκα μέρες η κατάσταση μάκραινε και μετατράπηκαν σε κρατουμένους. Οι σκοποί ήταν Ιταλοί, οι επόπτες Γερμανοί, το φαγητό ελάχιστο και οι συνθήκες αφόρητες. Για να σπάσει αυτή η καταναγκαστική εργασία έγινε ομαδική απόδραση τον Αύγουστο του 1943. Ακολούθησαν συντονισμένες ενέργειες από επιτροπές γυναικών και με διαδηλώσεις και στο εξής οι αγγαρείες περιορίστηκαν στα χωριά.
ΥΓ1: Με την ίδια λογική, της απειλής επέμβασης των Άγγλων στα παράλια του Μεραμπέλλου, βελτιώθηκε με αγγαρείες ο δρόμος που οδηγούσε από το Νικηθιανό στη Φουρνή και μετά μέχρι την Ελούντα (μαρτυρία Γιώργου Πρατσίνη).
ΥΓ2: Από τις κατοχικές δυνάμεις, με αγγαρείες πάντα των ντόπιων, φτιάχτηκε και ο «Ιταλικός» δρόμος από τα Λακώνια (θέση Γωνιά) μέχρι τη Λατώ και την Κριτσά. Κατοχικός δρόμος είναι και η οδός Επιμενίδου του Αγίου Νικολάου που εμείς οι μεγαλύτεροι τον λέγαμε -και ακόμα τον λέμε!- ο Ιταλικός δρόμος.
ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΚΛΩΝΤΖΑΣ
