Η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πλέον ένα θεωρητικό σενάριο του μακρινού μέλλοντος, αλλά μια σκληρή, καθημερινή πραγματικότητα που απειλεί ανοιχτά τον κοινωνικό και οικονομικό ιστό της Κρήτης, με τον νομό Λασιθίου να βρίσκεται δυστυχώς στην πρώτη γραμμή αυτής της καταστροφής. Το πρόβλημα της ραγδαίας και πρωτοφανούς μείωσης της ελαιοπαραγωγής που είχαμε την περασμένη χρονιά μονοπωλεί τις συζητήσεις των παραγωγών σε κάθε γωνιά της ανατολικής Κρήτης, από τη Σητεία και την Ιεράπετρα μέχρι το Μεραμπέλλο. Η αγωνία για το αύριο είναι έκδηλη, καθώς το εισόδημα χιλιάδων οικογενειών που εξαρτώνται από τον «πράσινο χρυσό» του τόπου μας, έχει συρρικνωθεί δραματικά.
Η Περιφέρεια Κρήτης, αναγνωρίζοντας το μέγεθος της κρίσης που πλήττει Ρέθυμνο, Ηράκλειο και ιδιαίτερα το Λασίθι, σήμανε συναγερμό, συντάσσοντας έναν πλήρως τεκμηριωμένο φάκελο και θέτοντας την κεντρική διοίκηση προ των ευθυνών της.
Το πρώτο και καθοριστικό βήμα έγινε μέσα από τη συγκρότηση μιας Ειδικής Επιστημονικής Ομάδας Εργασίας από την Περιφέρεια, η οποία ανέλαβε το δύσκολο έργο να αποτυπώσει με επιστημονική ακρίβεια τις επιπτώσεις των ακραίων κλιματολογικών συνθηκών. Στόχος ήταν ο ξεκάθαρος προσδιορισμός όλων εκείνων των παραγόντων που οδήγησαν στη συντριπτική καθίζηση της παραγωγής του 2025.
Τα συμπεράσματα του πορίσματος είναι αποκαλυπτικά και κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου ειδικά για τον νομό μας. Σύμφωνα με την επίσημη μελέτη, ενώ καταγράφεται εκτεταμένη ζημιά στο σύνολο σχεδόν του νησιού, η μεγαλύτερη ένταση του προβλήματος, η πιο δραματική μείωση, εντοπίζεται αδιαμφισβήτητα στην Περιφερειακή Ενότητα Λασιθίου.
Η περιοχή μας δέχτηκε ένα ανηλεές χτύπημα από συνδυαστικούς εξωγενείς παράγοντες. Δεν πρόκειται σε καμία περίπτωση για ελλιπείς καλλιεργητικές φροντίδες εκ μέρους των έμπειρων Λασιθιωτών παραγωγών, αλλά για μια σαρωτική περιβαλλοντική ανισορροπία. Οι ελαιώνες του Λασιθίου υπέφεραν από ένα πρωτοφανές, σωρευτικό υδατικό στρες μεγάλης διάρκειας, το οποίο σε συνδυασμό με το ακραίο θερινό θερμικό στρες, εξάντλησε τα δέντρα. Το τελειωτικό χτύπημα, ωστόσο, που διαφοροποίησε αρνητικά το Λασίθι από την υπόλοιπη Κρήτη, ήταν οι πολύ ισχυροί και παρατεταμένοι νότιοι άνεμοι που επικράτησαν σε κρίσιμα στάδια της ανθοφορίας και της καρπόδεσης, κυριολεκτικά “καίγοντας” τον καρπό.
Η μελέτη εστάλη στο Υπουργείο
Μπροστά σε αυτή τη ζοφερή εικόνα, ο Περιφερειάρχης Κρήτης, Σταύρος Αρναουτάκης, απέστειλε την αναλυτική μελέτη με τίτλο «Αποτίμηση μειωμένης παραγωγής στην ελαιοκαλλιέργεια της Κρήτης για το έτος 2025-2026» προς την ηγεσία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Στην επιστολή του, ο κ. Αρναουτάκης υπήρξε κατηγορηματικός απέναντι στην πολιτική ηγεσία, απαιτώντας την άμεση στήριξη του πρωτογενούς τομέα. Όπως υπογράμμισε χαρακτηριστικά στη δήλωσή του μέσα από την επιστολή: «Η στήριξη αυτή κρίνεται απολύτως αναγκαία τόσο για την αποκατάσταση του εισοδήματος των παραγωγών όσο και για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας της ελαιοκαλλιέργειας, η οποία αποτελεί βασικό πυλώνα της τοπικής και εθνικής οικονομίας». Η τοποθέτηση αυτή αντανακλά πλήρως το αίσθημα επιβίωσης που κυριαρχεί στους αγροτικούς συνεταιρισμούς του νομού μας.
Η παραγωγή κατέρρευσε
Τις τρομακτικές οικονομικές και περιβαλλοντικές διαστάσεις που λαμβάνει αυτή η κρίση, εξειδίκευσε περαιτέρω ο Αντιπεριφερειάρχης Αγροτικής Οικονομίας, Σταύρος Τζεδάκης με δηλώσεις του. Τα νούμερα που παραθέτει είναι αμείλικτα και περιγράφουν την οικονομική ασφυξία που βιώνει η λασιθιώτικη και εν γένει η κρητική ύπαιθρος. Η συνολική παραγωγή της Κρήτης κατέρρευσε από τους 90.000 τόνους την περίοδο 2024-2025, στους μόλις 57.000 τόνους, καταγράφοντας μια ασύλληπτη πτώση και μια ζημιά που αγγίζει το 50% σε σχέση με τον μέσο όρο της τελευταίας δεκαετίας.
Το οικονομικό κενό που δημιουργείται στις τοπικές αγορές είναι τεράστιο, απειλώντας ευθέως τη βιωσιμότητα των αγροτικών νοικοκυριών.
Όμως, το ζήτημα υπερβαίνει πια τα στενά οικονομικά όρια και αγγίζει τον πυρήνα της οικολογικής ισορροπίας του τόπου.
Κίνδυνος μαζικής
εγκατάλειψης των ελαιώνων
Ο κίνδυνος μαζικής εγκατάλειψης των ελαιώνων και στο Λασίθι είναι πλέον ορατός, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για το φυσικό τοπίο και την προστασία του εδάφους από τη διάβρωση.
Σε μια δραματική αποστροφή του λόγου του, ο κ. Τζεδάκης αποτύπωσε τον απόλυτο εφιάλτη που απειλεί το νησί μας, προειδοποιώντας: «Όταν το 25% της Κρήτης καλύπτεται από ένα δάσος ελαιώνων, όταν δεν υπάρχει βιωσιμότητα και οι παραγωγοί μας εγκαταλείψουν τις περιουσίες αυτές, καταλαβαίνετε υπάρχει πρόβλημα».
Η φράση αυτή συνοψίζει με τον πιο γλαφυρό τρόπο τον κίνδυνο ερημοποίησης που κρέμεται σαν δαμόκλειος σπάθη πάνω από την ανατολική Κρήτη. Η ελιά δεν είναι μόνο ένα παραγωγικό δέντρο, αλλά ένας πνεύμονας οξυγόνου και το βασικότερο ανάχωμα απέναντι στην κλιματική υποβάθμιση.
Να καλύπτονται οι ζημιές!
Το ξεπερασμένο θεσμικό πλαίσιο του ΕΛΓΑ πρέπει να αναθεωρηθεί άμεσα και ριζικά, ώστε να καλύπτει τις νέες μορφές ζημιών που προκαλεί η κλιματική κρίση.
Οι ελαιοπαραγωγοί της Κρήτης δεν ζητούν ελεημοσύνη, αλλά δικαιοσύνη και ουσιαστική θωράκιση του κόπου τους, προκειμένου να συνεχίσουν να καλλιεργούν τη γη των πατέρων τους και να κρατήσουν ζωντανό τον τόπο μας.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
