Η πρόσφατη δημοσιοποίηση των στοιχείων της διεθνούς κατάταξης QS World University Rankings για το 2026 αποτελεί, κάθε χρόνο, μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για αποτίμηση, ενδοσκόπηση και, κυρίως, στρατηγικό επαναπροσδιορισμό. Στη στήλη μας, μέσα από τα ρεπορτάζ για την τοπική αυτοδιοίκηση, την περιφερειακή ανάπτυξη και τις υποδομές, τονίζουμε διαρκώς πως το μέλλον της Κρήτης, και ειδικά του Λασιθίου, δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά σε μια μονοκαλλιέργεια του τουρισμού. Απαιτείται βαθιά γνώση, έρευνα και καινοτομία την οποία έχουμε στερηθεί, με αποτέλεσμα να είμαστε σε μόνιμη πλέον κοινωνική, πολιτική και εν γένει αναπτυξιακή υστέρηση.
Η εικόνα που διαμορφώνεται από τα φετινά δεδομένα, τόσο από τη γενική λίστα όσο και από τα επιμέρους επιστημονικά πεδία (QS Rankings by Subject), αποδεικνύει περίτρανα ότι το νησί μας διαθέτει ένα ακαδημαϊκό οικοσύστημα για το οποίο έχουμε κάθε λόγο να είμαστε υπερήφανοι. Όλα αυτά, μάλιστα, επιτυγχάνονται κόντρα στο ρεύμα, με τις γνωστές δυσκολίες της διαχρονικής υποχρηματοδότησης από το κεντρικό κράτος, αλλά και το φλέγον, πλέον, πρόβλημα της έλλειψης και του δυσθεώρητου κόστους της φοιτητικής στέγης που απειλεί να αποκόψει τα ιδρύματά μας από τη νέα γενιά.
Ας δούμε, όμως, αναλυτικά πώς αποτυπώνεται αυτή η προσπάθεια στους διεθνείς δείκτες, ιχνηλατώντας τα δεδομένα, ξεκινώντας πρωτίστως από τον δικό μας τόπο.
Πανεπιστήμιο Κρήτης (Ηράκλειο & Ρέθυμνο) στο 25% παγκοσμίως!
Το Πανεπιστήμιο Κρήτης συνεχίζει να αποτελεί έναν πυλώνα αριστείας. Στη φετινή αξιολόγηση καταλαμβάνει την 628η θέση παγκοσμίως –μια εξαιρετικά τιμητική θέση αν αναλογιστούμε ότι αξιολογήθηκαν περισσότερα από 1.500 κορυφαία ιδρύματα σε όλο τον κόσμο– και αναδεικνύεται ως το 4ο καλύτερο πανεπιστήμιο σε πανελλαδικό επίπεδο. Αυτό που έχει, ωστόσο, τη μεγαλύτερη σημασία δεν είναι απλώς η γενική κατάταξη, αλλά η τεράστια ερευνητική δυναμική που κρύβεται στο εσωτερικό του.
Είναι ενδεικτικό ότι στον κρισιμότατο δείκτη των “αναφορών ανά διδάσκοντα”, το ίδρυμα σκαρφαλώνει στην 219η θέση παγκοσμίως. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι το Πανεπιστήμιο Κρήτης ανήκει στο κορυφαίο 25% του κόσμου όσον αφορά την απήχηση του ερευνητικού του έργου. Πρόκειται για την αδιάψευστη απόδειξη ότι στο νησί μας παράγεται επιστήμη υψηλότατου επιπέδου, ικανή να τροφοδοτήσει με λύσεις τόσο την εγχώρια όσο και τη διεθνή αγορά.
Πολυτεχνείο Κρήτης (Χανιά): Στρατηγική Αριστεία στην Ενέργεια
Η περίπτωση του Πολυτεχνείου Κρήτης απαιτεί μια πιο προσεκτική ανάγνωση. Ενώ στη γενική κατάταξη της QS βρίσκεται στη ζώνη 1401+, η πραγματική του “υπεραξία” αποκαλύπτεται στα επιμέρους επιστημονικά πεδία. Εκεί, διαπιστώνουμε ότι στον τομέα των Μηχανικών Ορυκτών Πόρων / Πετρελαίου (Petroleum Engineering) το ίδρυμα των Χανίων βρίσκεται συχνά στις κορυφαίες θέσεις 51-100 παγκοσμίως!
Αυτό το στοιχείο έχει τεράστια γεωπολιτική και οικονομική βαρύτητα. Σε μια συγκυρία όπου η Κρήτη μετατρέπεται ραγδαία σε ενεργειακό κόμβο στρατηγικής σημασίας για την ευρύτερη αρχιτεκτονική της Δύσης, με τις έρευνες νότια και δυτικά της Κρήτης για υδρογονάνθρακες και με τον «Κάθετο Διάδρομο» για τη μεταφορά φυσικού αερίου και τα δρομολογούμενα έργα γύρω από το LNG να επανακαθορίζουν τον ρόλο μας στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, το να διαθέτουμε επιστημονικό δυναμικό τέτοιου βεληνεκούς είναι ανεκτίμητο. Παράλληλα, το Πολυτεχνείο καταγράφει σταθερή παρουσία και στην Επιστήμη Υπολογιστών (Computer Science & Information Systems) στις θέσεις 701-750, πεδίο ζωτικό για τον ψηφιακό μετασχηματισμό των επιχειρήσεών μας.
Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο – ΕΛΜΕΠΑ
Ο Σύνδεσμος με την Πραγματική Οικονομία
Με έδρα το Ηράκλειο και ζωτικής σημασίας παραρτήματα στο Λασίθι (Άγιο Νικόλαο και Σητεία), το ΕΛΜΕΠΑ είναι το νεότερο ίδρυμα που προέκυψε από τη μετεξέλιξη του ιστορικού ΤΕΙ Κρήτης. Λόγω της “νεότητάς” του με τη σημερινή του μορφή, δεν φιγουράρει ακόμα στις μεγάλες παγκόσμιες γενικές λίστες του QS World University Rankings. Όμως, η πραγματική του αξία μετριέται στο πεδίο.
Η συμβολή του στην εφαρμοσμένη έρευνα και στην τοπική οικονομία είναι αδιαμφισβήτητη. Διεκδικεί πλέον ισότιμη θέση στον ερευνητικό χάρτη, αποτελώντας τον φυσικό σύμμαχο του πρωτογενούς τομέα. Η προσπάθεια, για παράδειγμα, που καταβάλλεται για την ανάδειξη του τυποποιημένου ελαιολάδου, προσπάθεια που επισφραγίστηκε πρόσφατα και μέσα από τον επιτυχημένο 12ο Παγκρήτιο Διαγωνισμό Τυποποιημένου Ελαιολάδου, με την αμέριστη στήριξη της Περιφέρειας, καταδεικνύει το πόσο απαραίτητη είναι η διασύνδεση της παραγωγής με την πιστοποιημένη πανεπιστημιακή έρευνα για να δημιουργηθεί υπεραξία. Προφανώς και τα τμήματα του Λασιθίου καλούνται να παίξουν πρωταγωνιστικό ρόλο και παράλληλα να αξιοποιήσουν το Πανεπιστήμιο Κρήτης με το Κέντρο Ιστορίας.
Ο Ακαδημαϊκός Χάρτης της υπόλοιπης Ελλάδας
Κοιτάζοντας την ευρύτερη εθνική εικόνα, διαπιστώνουμε ότι η κατάσταση παραμένει σχετικά σταθερή, με τα μεγάλα και ιστορικά ιδρύματα του κέντρου να διατηρούν την πρωτοκαθεδρία. Σύμφωνα με την κατάταξη QS για το 2026, τα κορυφαία ελληνικά Πανεπιστήμια είναι τα εξής:
Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ): Αποτελεί αδιαμφισβήτητα το «πετράδι του στέμματος» της ελληνικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Καταλαμβάνει την υψηλότερη θέση στη χώρα, ευρισκόμενο στη ζώνη 347 – 355 παγκοσμίως. Αξίζει να σημειωθεί ότι στο ευρύτερο πεδίο Engineering & Technology σκαρφαλώνει περίπου στην 134η θέση του κόσμου, ενώ στα Πολιτικά Έργα (Civil & Structural) φιγουράρει σταθερά στο παγκόσμιο top 100.
Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ): Ακολουθεί στενά ως το δεύτερο καλύτερο ίδρυμα της χώρας, με τη θέση του να εντοπίζεται στο νούμερο 444 παγκοσμίως, επιδεικνύοντας τεράστιο εύρος στα επιστημονικά αντικείμενα.
Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ): Το μεγαλύτερο σε μέγεθος πανεπιστήμιο της χώρας ακολουθεί στη ζώνη της 530ής θέσης, διατηρώντας μια ισχυρή διεπιστημονική παρουσία.
Πανεπιστήμιο Κρήτης: Ακολουθεί στην 628η θέση, σπάζοντας την κυριαρχία των μεγάλων αστικών κέντρων, όπως ήδη αναλύσαμε.
Πανεπιστήμιο Πατρών: Καταγράφεται στη ζώνη 791-800, διαθέτοντας πολύ δυναμική παρουσία και μακρά παράδοση στις πολυτεχνικές και θετικές επιστήμες.
Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΟΠΑ): Βρίσκεται στη ζώνη 901-950, παραμένοντας σταθερά ισχυρό στον τομέα της διοίκησης και των οικονομικών.
Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων: Καταλαμβάνει τη ζώνη 1001-1200, αποτελώντας έναν σημαντικό ερευνητικό πόλο για τη Βορειοδυτική Ελλάδα.
Πολυτεχνείο Κρήτης: (Ζώνη 1401+, με τις εξαιρετικές του επιδόσεις στα επιμέρους πεδία που προαναφέρθηκαν).
Το Συμπέρασμα της “Ιχνηλασίας” και η επόμενη μέρα
Διαβάζοντας προσεκτικά πίσω από τους αριθμούς αυτών των δεικτών, το συμπέρασμα που εξάγεται είναι ξεκάθαρο, αλλά ταυτόχρονα και απαιτητικό: Η Κρήτη έχει ήδη θέσει τις στέρεες βάσεις για να αποτελέσει τον τεχνολογικό, ερευνητικό και ενεργειακό κόμβο ολόκληρης της Νοτιοανατολικής Μεσογείου. Το ανθρώπινο κεφάλαιο υπάρχει, οι ερευνητικές περγαμηνές είναι δεδομένες.
Για να καταφέρουμε, όμως, να ανέβουμε ακόμη ψηλότερα σε αυτές τις παγκόσμιες λίστες και κυρίως για να μεταφραστεί αυτή η άνοδος σε ποιοτικές θέσεις εργασίας για τα παιδιά μας, δεν αρκεί η προσπάθεια των πρυτανικών αρχών. Απαιτείται μια γενναία και ξεκάθαρη κεντρική πολιτική βούληση. Χρειάζεται ουσιαστική ενίσχυση των προϋπολογισμών, προκειμένου τα εργαστήρια να ανταποκρίνονται στις σύγχρονες τεχνολογικές απαιτήσεις.
Παράλληλα, είναι επιτακτική η ανάγκη τα μεγάλα χρηματοδοτικά εργαλεία ανάπτυξης να στοχεύουν στην έρευνα. Η γνώση πρέπει να βγαίνει από τα αμφιθέατρα και να γίνεται πράξη στο χωράφι, στην τουριστική μονάδα, στη μεταποίηση.
Και ίσως, ήρθε η ώρα να δημιουργήσουμε και το Κέντρο Καινοτομίας που θα ενώσει, αναδείξει και θα προσφέρει ευκαιρίες διασύνδεσης και περαιτέρω ανάπτυξης. Εκείνο όμως που πρέπει να επισημανθεί είναι πως η αναβάθμιση απαιτεί υποδομές. Υποδομές σε όλους, ανεξαιρέτως, τους νομούς της Κρήτης, δημιουργώντας έναν ενιαίο χώρο παιδείας και ανάπτυξης, από τα Χανιά μέχρι το Λασίθι. Μόνο έτσι η ακαδημαϊκή αριστεία θα πάψει να είναι ένας ψυχρός αριθμός σε μια διεθνή κατάταξη, και θα γίνει ο πραγματικός μοχλός για την Κρήτη του μέλλοντος. Και σε αυτό το στόχο η υστέρηση του Λασιθίου εντοπίζεται δια γυμνού οφθαλμού.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
- Από τη στήλη ΙΧΝΗΛΑΣΙΕΣ της έντυπης έκδοσης της ΑΝΑΤΟΛΗΣ
