Μια σπουδαία «ανακάλυψη» έκανα! Βρήκα τον «Εμποροβιομηχανικό Οδηγό της Ελλάδας» του 1938. Ένα εκπληκτικό ντοκουμέντο για τον Άγιο Νικόλαο, πριν το 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν ο πληθυσμός της πόλης ήταν μόλις 2.000 κάτοικοι. Ο Οδηγός, όπως αναφέρεται σε ρεπορτάζ του Λεωνίδα Κλώντζα στην ΑΝΑΤΟΛΗ, αφορά όλη την Ελλάδα και από τις 1.000 σελίδες του, στην πόλη του Αγίου Νικολάου είναι αφιερωμένες οι σελίδες 243 έως 249. Γίνεται μια πλήρης αναφορά, κατά επάγγελμα, όλων των εμπόρων και όλης της τότε οικονομικής δραστηριότητας.
Στη σελίδα 243 διαβάζουμε μια σύντομη αναφορά στην πόλη (διατηρώ την ορθογραφία):
Άγιος Νικόλαος Λασηθίου, κάτοικοι 2000. Ο Άγιος Νικόλαος έχει φυσικότατον λιμένα ίσως τον ασφαλέστερον μετά της Σούδας λιμένα της Κρήτης δι’ αυτό έχει μεγάλο εισαγωγικόν και εξαγωγικόν εμπόριον. Εν αυτώ εδρεύουσιν μεγάλοι εμπορικοί οίκοι εισαγωγής και εξαγωγής μεταξύ των οποίων εν ακμή ευρίσκονται οι εμπορικοί οίκοι Νιωτάκη Γεωργίου, Μαυροφόρου – Μαυρικάκη, Μασσάρου Νικολάου, Κουνδούρου Στυλ., Παγκάλου Χριστ., Ιερωνυμάκη Ιωσήφ, Μαυροφόρου Εμμ., Τζαρδή Σταύρου, Φαλκωνάκη Κων. και άλλοι.
Έχει τακτικήν συγκοινωνίαν μετά του Πειραιώς δις της εβδομάδος και καθημερινήν σχεδόν δια βενζινοπλοίων. Συγκοινωνεί δι’ αμαξιτής οδού μεθ’ όλων των πόλεων και κωμοπόλεων του Νομού Λασηθίου, ως και μετά του Ηρακλείου τακτικώτατα.
Η Βιομηχανία του Αγ. Νικολάου αποτελείται από 1 εργοστάσιον πυρηνελαιουργίας, 1 αλευρόμυλον, 1 μηχανουργείον, 3 σαπωνοποιεία μεταξύ των οποίων διακριτικήν θέσιν κατέχουν του κ. Ιερωνυμάκη και του κ. Μοδάτσου Ι. και 2 εργοστάσια βιομηχανίας χαρουπαλεύρων Σαμιωτάκη Εμ., Αναστασάκη και Παπαδάκη.
Προϊόντα (προς εξαγωγήν): Έλαια, πυρήνες, χαρούπια, πατάτες φυτού, πυρηνέλαια, αμύγδαλα, αμυγδαλόψυχα, ακονόλιθοι.
Επίσης εν Αγ. Νικολάω λειτουργεί το πολυτελέστατον ξενοδοχείον «ΛΑΤΩ» ιδιοκτησίας Γεωργ. Νιωτάκη, ένα από τα καλύτερα ξενοδοχεία της Ελλάδος. Έχει τρία υποκαταστήματα Τραπεζών, Οικον. Εφορία, Ταμείον, Τελωνείον Β΄ τάξεως και όλα τα δημόσια γραφεία.

































































































