«Το πάνω σχολείο δεν έπαψε ποτέ να απασχολεί τη σκέψη μας για το πώς θα μπορούσε να υπαρχει ως ζωντανός οργανισμός, να ζει αντί να πεθαίνει τοσο γρήγορα χωρίς δυνατότητα παράτασης της ζωης και της μνήμης του». Με αυτά τα λόγια κατά την παρουσίαση του Κέντρου προβολής τοπικού πολιτισμού και διατροφικής παράδοσης της ελιάς στο Καβούσι Ιεράπετρας στο χώρο του παλαιού δημοτικού σχολείου του χωριού, ο πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Καβουσίου κ. Μιχάλης Δερμιτζάκης συγκεκριμενοποίησε εν ολίγοις τη βασική στόχευση που εξαρχής υπήρχε για τη διαδικασία δημιουργίας του εν λόγω εμβληματικού για την τοπική κοινωνία έργου.
Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε με αφορμή την αποπεράτωση του πρώτου σκέλους της επένδυσης (δηλαδή του οικοδομικού κομματιού) του έργου, που ξεκίνησε το 2021.
Και σηματοδοτεί, όπως είπε ο κ. Δερμιτζάκης κατά το χαιρετισμό του, την έναρξη υλοποίησης του δεύτερου σκέλους του προγράμματος, δηλαδή του λειτουργικού εξοπλισμού και των εκθεμάτων.
Σκοπός της εκδήλωσης ήταν η τοπική κοινωνία να «περπατήσει» στους χώρους του Κέντρου, να ενημερωθεί και, κυρίως, να κατανοήσει το ρόλο του στην τοπική πραγματικότητα.
Ο κ. Δερμιτζάκης αναφέρθηκε αναλυτικά κατά τον χαιρετισμό του στην αρχιτεκτονική σύνθεση και στον τρόπο με τον οποίο ενσωμάτωσε στο χώρο μια αισθητική που θα εμπεριέχει έντονα στοιχεία της πρόσφατης ιστορίας και στοιχεία της βαθύτερης ιστοριας που έφεραν στο φως οι μακροχρόνιες αρχαιολογικές ανασκαφές στη περιοχή – και που θα εκτεθούν ως μάρτυρες τεκμηρίωσης για να δίνουν πληροφορίες στους επισκέπτες για τον τρόπο ζωής στο Καβουσι στα χρόνια από τη βαθεια του Ιστορία μεχρι σήμερα.
Ενδεικτικά, όπως είπε, αυτά περιλαμβάνουν αρχαιολογικά ευρήματα της περιοχής, στοιχεία ενδυματολογίας και κοσμητικής τέχνης, στοιχεία γαστρονομίας με έμφαση στο λάδι, στα αρωματικά φυτά και σε αλλα αγροτικά προϊόντα.
Επίσης, σε ειδικό χώρο θα υπάρξουν αναφορές στους ανθρώπους της Αμερικανικής Αρχαιολογικής Σχολής.
Ευχαρίστησε παράλληλα τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Ιεραπύτνης και Σητείας κ. Κύριλλο και τον Δήμαρχο κ. Θεοδόση Καλαντζάκη για τη συμβολή τους στην υλοποίηση του έργου.
Ευχαρίστησε επίσης την τοπική κοινωνία και τα μέλη του Πολιτιστικού Συλλόγου του Καβουσίου, που «έβαλαν πλάτη» όπως ανέφερε και συνέδραμαν για να συγκεντρωθεί το ποσό των 17 χιλιάδων ευρώ για την ολοκλήρωση των διαδικασιών του φακέλου μελετών και της έκδοσης οικοδομικής άδειας.
Ακόμα τον ανάδοχο εργολάβο που από τον Δεκέμβριο του 2021 που εγκαταστάθηκε, τους επιβλεποντες μηχανικούς Οδυσσέα και Μάριο Σγουρό για τις προσπάθειές τους και τη συνεργασία που ανέπτυξαν.
Απόδοση τιμής στους αρχαιολόγους
Στη συνέχεια, το λόγο έλαβε ο Αρχιτέκτονας Μηχανικός κ. Οδυσσέας Σγουρός, υπεύθυνος για την αρχιτεκτονική μελέτη και τη γενική επίβλεψη του έργου, αναφερόμενος στο ιστορικό της διαδικασίας και τονίζοντας τη σημαντική χρονική περίοδο που απαιτείται ακόμη και στις πιο απλές περιπτώσεις για τη συγκρότηση ενός πλήρους φακέλου, την επεξεργασία του κτιριολογικού προγράμματος, την εκπόνηση της αρχιτεκτονικής μελέτης, την παρουσίαση της πρότασης και την υποβολή της αίτησης στην ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ Λασιθίου που χειρίζεται τα σχετικά χρηματοδοτικά προγράμματα και τις σχετικές δράσεις του LEADER.
Στάθηκε, επίσης, στη συνεχή συνεργασία που υπήρξε από την έναρξη της διαδικασίας το 2016 με όλα τα μέλη του Πολιτιστικού Συλλόγου Καβουσίου, την πρόεδρο της Κοινότητας Καβουσίου κ. Μαρία Χαλκιαδάκη, τον Δήμαρχο Ιεράπετρας κ. Θεοδόση Καλαντζάκη, στην καθοριστική συμπαράσταση του Σεβ. Μητροπολίτη Ιεραπύτνης και Σητείας κ.κ. Κυρίλλου και της τοπικής εκκλησίας. Αλλά και στη στενή συνεργασία με τον Πρόεδρο του Συλλόγου Μιχάλη Δερμιτζάκη και τα μέλη της διοίκησής του, τους μελετητές Μάριο Ο. Σγουρό Πολιτικό Μηχανικό και Μανόλη Καραλάκη Μηχανολόγο Μηχ. και τον εργολήπτη Παντελή Λαποκωνσταντάκη.
«Ο εμπλουτισμός των εκθεμάτων με τεκμήρια των τοπικών αρχαιολογικών ανασκαφών, η παρουσίαση του σχετικού υλικού και η απόδοση τιμής στους ερευνητές αρχαιολόγους των τελευταίων 130 χρόνων, με την τοποθέτηση ειδικής στήλης και την προτομή ή το ανάγλυφο της Αμερικανίδας Harriet Boyd Hawes, θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο ειδικής συμβουλευτικής επιτροπής που θα ορίσει ο Σύλλογος» τόνισε ο κ. Σγουρός. Η ολοκλήρωση του Κέντρου προβολής, όπως τόνισε ο Αρχιτέκτονας, «θα αποτελέσει ένα εξαιρετικό έργο διάσωσης του παλαιού Σχολείου του 1865 με την παράλληλη λειτουργική υποστήριξη που θα του προσφέρει η προσθήκη του εντευκτηρίου και η ενοποίηση του χώρου της αυλής με τον περιβάλλοντα χώρο του Αρχαγγέλου και το ανοικτό παρατηρητήριο επισκεπτών στο εξαιρετικό περιβάλλον του οικισμού και της περιοχής».
Πώς θα είναι το Κέντρο
Το έργο προβλέπει την αποκατάσταση του παλαιού σχολείου (μέσω της αποκατάστασης του κελύφους, της αναδιαμόρφωσης των χώρων του και της λειτουργικής του επέκτασης) σε οικόπεδο συνολικής επιφάνειας 1.141,08 τετραγωνικών μέτρων, που οικοδομήθηκε το 1865 και από το 1965 οπότε και σταμάτησε η λειτουργία του παρέμενε σε εγκατάλειψη παραδομένο στη φθορά του χρόνου.
Η σημασία του για το τοπικό γίγνεσθαι εκφράζεται και αποτυπώνεται και από την ίδια τη φυσιογνωμία της ευρύτερης κατεξοχήν γεωργικής περιοχής, που ιστορικά ήδη από τα μινωικά χρόνια συνδέεται άρρηκτα και ενεργά με την παραγωγή εξαιρετικής ποιότητας ελαιολάδου.
Το πρώτο μινωικό ελαιοτριβείο, άλλωστε, που απαντάται στον κοντινό αρχαιολογικό χώρο του Αζοριά και η μοναδικής ομορφιάς ελιά ηλικίας 3.500 και πλέον ετών που στέκει μέχρι και σήμερα όρθια σε μικρή απόσταση, αποτελούν και αυτά ισχυρά στοιχεία της τοπικής ιδιαιτερότητας που αξίζουν προβολής και ανάδειξης.
Το Δημοτικό Σχολείο, ένα από τα πρώτα του νομού Λασιθίου, βρίσκεται σε δεσπόζουσα θέση του οικισμού του Καβουσίου, με θέα προς το εξαιρετικό τοπίο, τα βουνά με τους αρχαιολογικούς χώρους , την παραλία του «Θόλου» και τον κόλπο του Μεραμπέλλου και γειτνιάζει με την έκταση του Ιερού Ναού του Μιχαήλ Αρχαγγέλου με την οποία αποτελεί αδιάσπαστο σύνολο.
Μετά από την παραχώρηση του χώρου το 2018 και για περίοδο 20 ετών στον Πολιτιστικό Σύλλογο Καβουσίου (κατόπιν αιτήματός του) από τον Δήμο Ιεράπετρας, έγινε μελέτη από το αρχιτεκτονικό γραφείο του κ. Οδυσσέα Σγουρού σε συνεργασία με το γραφείο «ΝΟΤΙΟΝ» της Μαρίας Μαρκάκη και υποβλήθηκε συνολική πρόταση αξιοποίησης και αποκατάστασης των εγκαταστάσεων με αίτηση χρηματοδότησης στο πρόγραμμα LEADER της ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΛΑΣΙΘΙΟΥ. Με σκοπό τη δημιουργία Κέντρου προβολής του τοπικού πολιτισμού και της διατροφικής παράδοσης της ελιάς.
Mετά από την αξιολόγηση των προτάσεων που κατατέθηκαν, η πρόταση του Πολιτιστικού Συλλόγου Καβουσίου εγκρίθηκε και το έργο επιλέχθηκε για χρηματοδότηση με προϋπολογισμό ύψους 261.356,95 ευρώ. Αρμόδιος φορέας για την υλοποίηση του έργου είναι ο Πολιτιστικός Σύλλογος Καββουσίου Ιεράπετρας, με την παρακολούθηση της ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΛΑΣΙΘΙΟΥ της Περιφερειακής Ενότητας Λασιθίου.
Αρχιτεκτονική – κατασκευαστική σύνθεση – Απόλυτη συμβατότητα για ΑμεΑ
Όπως αναφέρεται και στην Τεχνική Έκθεση του έργου, που έχει συνταχθεί από τον κ. Σγουρό, η αρχιτεκτονική, κατασκευαστική και συνθετική επεξεργασία του συγκροτήματος είναι αντίστοιχη της ποιότητας και της ανάγκης ανάδειξης του εμβληματικού υφιστάμενου κτιρίου και του νέου λειτουργικού του προορισμού για τη στέγαση του Κέντρου Προβολής του Τοπικού πολιτισμού, χρησιμοποιώντας παραδοσιακές κατασκευαστικές πρακτικές και μορφοποιήσεις της τοπικής αρχιτεκτονικής εμπειρίας, λαμβάνοντας υπόψη και τους μικρούς μετασχηματισμούς που έχει υποστεί το κτίσμα στη διάρκεια του χρόνου.
Με την πλήρη αναδιαμόρφωση του εσωτερικού χώρου δημιουργούνται τρεις αίθουσες εκθέσεων που θα φιλοξενήσουν τις τοπικές συλλογές του Κέντρου Προβολής, διαμορφώνεται χώρος προβολών και εκδηλώσεων και προστίθενται χώροι υποδοχής (reception), μικρό πωλητήριο βιβλίων των εκδόσεων του κέντρου και χώροι υγιεινής των επισκεπτών.
Στην ανατολική πλευρά, με ευρεία εποπτεία των βουνών του Καββουσίου, δημιουργείται ένας αυτόνομος λειτουργικά χώρος υποδοχής και εκδηλώσεων του Κέντρου Προβολής (επιφ. 46,53 μ2) με προστατευμένη αυλή που καλύπτεται με σκίαστρο και προορίζεται να στεγάσει εντευκτήριο και χώρο προβολής τοπικών παραδοσιακών προϊόντων και διάφορες δραστηριότητες σχετικές με τη συνολικότερη λειτουργία του Κέντρου Προβολής και του φορέα διαχείρησής του.
Το συνολικό συγκρότημα διαθέτει πλήρη κινητική προσβασιμότητα και εξυπηρετεί όλες τις ανάγκες ΑμεΑ, καθώς έχει μελετηθεί σε απόλυτη συμβατότητα με τις προβλέψεις και τις προδιαγραφές του ΥΠΕΚΑ «Σχεδιάζοντας για όλους». Όλες οι γενικές κυκλοφοριακές διευθετήσεις πρόσβασης στις εγκαταστάσεις και οι τοπικές διαμορφώσεις στις εισόδους του Κέντρου Προβολής και του Εντευκτηρίου, εξυπηρετούνται με ράμπες ήπιας κλίσης που καθιστούν τους χώρους φιλικούς και επισκέψιμους από ανθρώπους με αναπηρίες και κινητικά προβλήματα. Πρόνοια λαμβάνεται και για την τοποθέτηση πινακίδων αφής με τον κώδικα Braille (μπράϊγ) για την εξυπηρέτηση ατόμων με προβλήματα όρασης που θα αποτελέσουν αντικείμενο ειδικής σήμανσης των κτιρίων καθώς και η ηχητική ξενάγηση που θα περιληφθεί στις άμεσες προτεραιότητες του Κέντρου Προβολής μετά την έναρξη της λειτουργίας του.
Λόγω μάλιστα του ειδικού χαρακτήρα του αξιόλογου παλαιού κτίσματος ζητήθηκε, μεταξύ άλλων, η χορήγηση και σχετικής έγκρισης του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής Λασιθίου, ως στοιχείου πληρότητας του φακέλου της τελικής έκδοσης της άδειας δόμησης.
ΝΙΚΟΣ ΣΓΟΥΡΟΣ
