Ξεκινά την Πέμπτη το Φεστιβάλ Αργαλειών και Ύφανσης που θα πραγματοποιηθεί στην Ιεράπετρα. Η κ. Μάχη Κουφάκη, εκπαιδευτικός με ενασχόληση σε πολιτιστικές και περιβαλλοντικές δραστηριότητες και ο κ. Δημήτρης Χαμπεσής, Αντιπρόσωπος της Πολιτιστικής Οργάνωσης ECCE! με έδρα την Ιεράπετρα, μίλησαν στην ΑΝΑΤΟΛΗ για τη διοργάνωση, τις δυσκολίες του εγχειρήματος, αλλά και τη μαγεία της υφαντικής- ως τέχνη και ως τεχνική.
Ο σκοπός του
Ο κ. Χαμπεσής μας ενημέρωσε ότι ο σκοπός του φεστιβάλ είναι να γιορτάσουμε την υφαντική τέχνη και τη διαδρομή της, αλλά και την ικανότητά της να προσαρμόζεται. Όπως ανέφερε, δεν τους ενδιέφερε μια μουσειακή αναπαράσταση, αλλά κάτι λίγο πιο ζωντανό. Γι’ αυτό και οι επισκέπτες θα μπορούν να κάθονται στον αργαλειό και να υφαίνουν τις πρώτες τους γραμμές, να πιάνουν τη σαΐτα και το πέταλο και να πατούν πετάλια. Αναδεικνύεται όχι μόνο η άυλη πολιτιστική κληρονομιά, οι χειρονομίες, τα μυστικά, ο τρόπος με τον οποίο μαθαίνεται η ύφανση, αλλά και η υλική της πλευρά, οι ίδιοι οι αργαλειοί και τα διάφορα είδη τους, τα εργαλεία, τα ίδια τα υφαντά. Το φεστιβάλ στέκεται ακριβώς πάνω σε αυτόν τον άξονα, ανάμεσα στη τεχνική και τη χειροπιαστή δημιουργία.
Ανέφερε ότι τους συγκινεί βαθιά που βλέπουν μια γενιά που παλιότερα δίσταζε να «μοιραστεί τα μυστικά» να γίνεται σήμερα πιο ανοιχτή, πιο πρόθυμη να μεταδώσει τη γνώση και να κρατήσει την παράδοση ζωντανή.
Πέρα από όλα αυτά όμως, σχολίασε ότι «το φεστιβάλ είναι και μια γιορτή, καλοκαίρι, Κρήτη, πανσέληνος, κοινότητα. Δεν το προσεγγίσαμε ποτέ αυστηρά. Είναι μια ευκαιρία να μοιραστούμε χαρά, να εμπνευστούμε, να γνωριστούμε και να κάνουμε χώρο για μια παράδοση που δεν είναι «του χθες», αλλά έχει πολλά να πει και σήμερα. Εξ αρχής, το φεστιβάλ σχεδιάστηκε ως ανοιχτό σε όλη την Κρήτη, όχι μόνο για την Ιεράπετρα. Η ιδέα ήταν ένας κοινός εορτασμός, με σεβασμό στις τοπικές ιδιαιτερότητες, αλλά και με την αίσθηση μιας κοινής ρίζας που μας συνδέει και αυτός ο ενθουσιασμός που λάβαμε από παντού, μας έκανε να καταλάβουμε ότι υπάρχει πραγματικά χώρος για κάτι τέτοιο».
Δωρεάν και ανοιχτό στο κοινό
Όλες οι δράσεις είναι δωρεάν και ανοιχτές στο κοινό. Όπως ανέφερε ο κ. Χαμπεσής ο καθένας μπορεί να συμμετάσχει, να παρατηρήσει, να πειραματιστεί, να συνομιλήσει. Κάποιες δράσεις έχουν περιορισμένο αριθμό θέσεων, οπότε η δήλωση συμμετοχής βοηθάει, αλλά η βασική λογική του φεστιβάλ είναι ανοιχτή και φιλόξενη.
Όποιος επιθυμεί να συμμετάσχει σε μεμονωμένες δράσεις υπάρχει η δυνατότητα καθώς σύμφωνα με τον κ. Χαμπεση «δεν πρόκειται για «πακέτο συμμετοχής», ο καθένας μπορεί να παρακολουθήσει επιμέρους εργαστήρια, διαλέξεις, προβολές, να περιηγηθεί στην έκθεση ή απλώς να βρεθεί στον χώρο και να συνομιλήσει με τους ανθρώπους». Αναλυτικά το πρόγραμμα των δράσεων μπορείτε να το βρείτε στην ιστοσελίδα :https://www.eccedialects.org/programmafestival
Το μέλλον της ύφανσης
Ρωτήσαμε τον κ. Χαμπεσή πώς φαντάζεται το μέλλον της ύφανσης και μας απάντησε «πολύ αισιόδοξα, καθώς η παράδοση δεν είναι κάτι στατικό, όσο και αν πολλοί μυωπικά την αντιμετωπίζουν έτσι. Αντιθέτως, είναι δυναμική, και η ύφανση είναι ένα τέλειο παράδειγμα. Βλέπουμε νέες τεχνολογίες, σύγχρονους αργαλειούς, designers που συνδυάζουν μοτίβα από διαφορετικούς τόπους και πολιτισμούς, δίπλα σε υφάντρες, που κρατούν αναλλοίωτη την τοπική τεχνική. Για εμάς, δεν υπάρχει σωστός ή λάθος δρόμος. Υπάρχει σεβασμός, περιέργεια και διάθεση να προκύψει το νέο παραδοσιακό. Και αυτό συμβαίνει, από τις σχολές υφαντικής που γεννιούνται στην Κρήτη και σε όλη την Ελλάδα μέχρι προσωπικά projects που ανανεώνουν την αισθητική και τον σκοπό της ύφανσης».
«Τα άτομα που είναι στην ECCE! ασχολούνται χρόνια με την πολιτιστική παραγωγή, την εκπαίδευση και την κοινωνική συμμετοχή. Το φεστιβάλ αυτό προέκυψε φυσικά, σαν απάντηση σε μια ανάγκη: να αναδείξουν την ύφανση όχι μόνο ως κληρονομιά, αλλά και ως συνάντηση δημιουργών, ερευνητών, θεσμών, παιδιών, επισκεπτών. Δηλαδή, ότι μπορείτε να το δείτε σαν μια τέχνη που μέσα από τέτοιες δράσεις ξανασυστήνεται», εξήγησε.
Η ανταπόκριση
Η ανταπόκριση είναι συγκινητική. Οι φορείς, οι συλλογικότητες, ακόμα και μεμονωμένοι άνθρωποι αγκάλιασαν το κάλεσμα με θέρμη και ενθουσιασμό. Η Σχολή Ανωγείων, η ΚοινΣΕπ Ξόμπλι της Κριτσάς, το Σώμα Οδηγισμού Ιεράπετρας, η Εργαστίνη, η κ. Μάχη Καραλιοπούλου-Κουφάκη και ο κ. Μανώλης Κουράτορας, που τους καθοδηγούν, δημιουργοί από διαφορετικά σημεία της Κρήτης και πέρα από αυτή, όλοι συνέβαλαν με ιδέες, υλικά, παρουσία. Ο κ. Χαμπεσής σχολίασε ότι «είναι τρομερό το αίσθημα όταν βλέπεις τόση ανταπόκριση, και σου δίνει ενέργεια. Ειδικά όταν όλο αυτό έγινε τελείως ανεξάρτητα, χωρίς χρηματοδότηση ή μεγάλη θεσμική στήριξη. Το τρέξαμε μόνοι μας, με πολύ προσωπικό χρόνο, κόπο και διάθεση. Και βέβαια άξιζε». Πρόσθεσε όμως ότι «με περισσότερη υποστήριξη, θα μπορούσαν να γίνουν ακόμα περισσότερα: περισσότερες θεματικές, προσκεκλημένοι, ακόμα και από άλλες χώρες, προβολές με δικαιώματα, εκπαιδευτικά υλικά, νέες θεματικές κλπ.».
Δεν έχει φύλο η ύφανση!
Μια ενδιαφέρουσα συζήτηση είχαμε και με την κ. Μάχη Καραλιοπούλου-Κουφάκη. Την ρωτήσαμε εάν η ύφανση παραδοσιακά θεωρείται γυναικεία ασχολία και αν αυτό συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Μας απάντησε ότι «ιστορικά, στο οικιακό πλαίσιο ήταν κυρίως οι γυναίκες που ύφαιναν, όμως από τον 19ο αιώνα και μετά, με την είσοδο της βιομηχανίας, το τοπίο άλλαξε. Η μαζική παραγωγή πέρασε στα χέρια των ανδρών, κυρίως λόγω δομών και πρόσβασης. Σήμερα, στην προσωπική και καλλιτεχνική ενασχόληση, βλέπουμε ακόμα περισσότερες γυναίκες, αλλά τα στερεότυπα χαλαρώνουν. Όποιος έχει μεράκι, ανεξαρτήτως φύλου ή ηλικίας, μπορεί να βρει τον δρόμο του στην ύφανση. Και αυτό είναι κάτι ελπιδοφόρο».
Βιοπορισμός
Πολλοί αναρωτιούνται αν κάποιος μπορεί να βιοποριστεί από αυτό ή να το διατηρεί ως χόμπυ. Η κ. Μάχη εξήγησε ότι «η αλήθεια είναι πως, όσο κι αν το αγαπάμε, παραμένει για τους περισσότερους κάτι μη βιώσιμο οικονομικά. Χρειάζεται τεράστιος χρόνος, επένδυση, τεχνογνωσία και οι τιμές δεν αντικατοπτρίζουν πάντα την αξία της δουλειάς. Λίγοι καταφέρνουν να ζήσουν αποκλειστικά από αυτό. Παρ’ όλα αυτά, η δυναμική υπάρχει, και όσο περισσότερο αναγνωρίζεται η μοναδικότητα του χειροποίητου, τόσο μεγαλώνει η ελπίδα».
Κόστος
χειροποίητου υφαντού
Η κ. Μάχη ανέφερε ότι «τα υλικά είναι ακριβά, η εργασία ατέλειωτη και το κάθε σχέδιο διαφέρει. Ένα τραπεζομάντιλο μπορεί να κοστίζει 100 ευρώ ή και 500, ανάλογα με τη δυσκολία, την τεχνική, το “ξόμπλι”. Ο κάθε δημιουργός προσπαθεί να βρει μια ισορροπία: να αποτιμήσει τη δουλειά του με σεβασμό, αλλά και να παραμείνει προσβάσιμο».
Χρόνος υλοποίησης
Αν αναρωτιέστε πόσος χρόνος χρειάζεται για ένα κομμάτι η απάντηση που μας έδωσε η κ. Μάχη είναι «εξαρτάται, καθώς ένα σχέδιο που μπορεί να φτιάξει μια έμπειρη υφάντρα σε δύο μέρες, σε μένα μπορεί να πάρει δύο εβδομάδες ή και δύο μήνες αν το αφήνω και το ξαναπιάνω». Σχολίασε ότι «δεν είναι χρονόμετρο, είναι σχέση. Ο χρόνος που αφιερώνεις εξαρτάται από τη ζωή σου, την ενέργειά σου, την αγάπη που του δίνεις».
Ολοκληρώνοντας την ρωτήσαμε, ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση σήμερα και μας απάντησε «το να συνεχίσεις, να έχεις μέσα σου εκείνο το καύσιμο, το μεράκι, που σου δίνει αντοχή. Να βρίσκεις τον λόγο να το κάνεις κάθε φορά, παρ’ ότι οι δυσκολίες είναι πολλές. Να κρατήσεις ζωντανή τη δημιουργία, απέναντι σε όλα τα “εύκολα” και γρήγορα».
ΣΟΦΙΑ ΣΦΑΚΙΑΝΑΚΗ
