Στις διεθνείς σχέσεις και στη διπλωματία, πολλά πράγματα δεν είναι αυτό που φαίνονται. Και στο πλαίσιο αυτό, η ελληνική κυβέρνηση αποφάσισε να μη σηκώσει περισσότερο τους τόνους για τη ρηματική διακοίνωση της Λιβύης στις 24 Αυγούστου ούτε να πάρει τοις μετρητοίς την απειλή της κυβέρνησης της Τρίπολης για διακοπή των διαπραγματεύσεων για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας.
Η ρηματική διακοίνωση αποτελεί μια αντίδραση της Λιβύης στην πρόσκληση για την υποβολή προσφορών για τη διενέργεια σεισμικών ερευνών, η οποία δημοσιεύθηκε στην επίσημη εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ενωσης στις 17 Αυγούστου του 2026. Απεστάλη στην Αθήνα στις 24 Αυγούστου και υποστηρίζει ότι οι συγκεκριμένες ενέργειες αφορούν περιοχές που θεωρεί ότι εμπίπτουν στη λιβυκή υφαλοκρηπίδα, επικαλούμενη βεβαίως το τουρκολιβυκό μνημόνιο και τις μονομερείς θαλάσσιες διεκδικήσεις της, όπως αυτές αποτυπώθηκαν σε χάρτη που κατατέθηκε στα Ηνωμένα Εθνη στις 27 Μαΐου του 2025. Στη διακοίνωση συμπεριλαμβάνεται διπλωματικά διατυπωμένη και η απειλή ότι η συνέχιση των ελληνικών ενεργειών ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά την πορεία των διαπραγματεύσεων για την οριοθέτηση μεταξύ των δύο χωρών.
Αξιολόγηση
Η ελληνική πλευρά «μέτρησε» την ενέργεια των Λιβύων στην πραγματική της αξία: ως μια υποχρέωση της κυβέρνησης της Τρίπολης να πει κάτι (κυρίως απέναντι στον αυτόκλητο «προστάτη» της, την Τουρκία, αλλά και απέναντι στις θέσεις της για τα όρια της λιβυκής υφαλοκρηπίδας), χωρίς όμως να θέλει να δώσει κάποια συνέχεια και χωρίς πρόθεση να επηρεαστούν αρνητικά οι σχέσεις της με την Ελλάδα ή με τη Chevron, τις έρευνες της οποίας αφορά η ρηματική διακοίνωση. Αλλωστε, τέσσερις ημέρες μετά την αποστολή του συγκεκριμένου διπλωματικού εγγράφου ο πρέσβης της Ελλάδας στην Τρίπολη, Γιάννης Σταματέκος, είχε μια συνάντηση υψηλού επιπέδου στο υπουργείο Εξωτερικών στην Τρίπολη, κατά την οποία τα δύο αρμόδια υπουργεία έδωσαν έμφαση «στη σημασία της ενίσχυσης της συνεργασίας και του συντονισμού ανάμεσα στις χώρες στις δύο πλευρές της Μεσογείου» και συζήτησαν τρόπους ενίσχυσης των διμερών σχέσεων. Τις πληροφορίες αυτές -και μάλιστα σε πανηγυρικό τόνο- έδωσε στη δημοσιότητα η λιβυκή πλευρά, σηματοδοτώντας έτσι ότι δεν επιδιώκει όξυνση των σχέσεών της με την Ελλάδα. Διπλωματικές πηγές επεσήμαιναν μάλιστα πως παρά το γεγονός ότι η Τρίπολη επιχειρεί με τη ρηματική διακοίνωση να θέσει εμπόδια στις έρευνες της Chevron, στην πραγματικότητα δεν θέλει να χαλάσει τις σχέσεις της με τον αμερικανικό κολοσσό που διεξάγει έρευνες σε οικόπεδα και από τις δύο πλευρές της μέσης γραμμής.
Σε ανάλογα μετρημένους τόνους ήταν η αντίδραση του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών στη ρηματική διακοίνωση, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για έγγραφο του Αυγούστου, στο οποίο η Αθήνα έχει ήδη απαντήσει, απορρίπτοντας τις λιβυκές αιτιάσεις. Η Αθήνα επαναλαμβάνει ότι τα οικόπεδα «Νότια της Κρήτης 1» και «Νότια της Κρήτης 2» βρίσκονται εντός περιοχών ελληνικής δικαιοδοσίας, με τα εξωτερικά όριά τους να έχουν προσδιοριστεί βάσει της μέσης γραμμής και σε συνάρτηση με την ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία του 2020. Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών απέρριψε πάντως το ζήτημα το οποίο επιχείρησε να θέσει η Τρίπολη, ότι δηλαδή δεν μπορεί να προχωρήσει ο ελληνολιβυκός διάλογος για την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας και ταυτόχρονα η απόφαση της Ελλάδας να προχωρήσει σε έρευνα και σε πιθανή εκμετάλλευση υδρογονανθράκων νοτίως της Κρήτης σε περιοχές όπου θεωρεί πως έχει κυριαρχικά δικαιώματα. Σε αυτό η Αθήνα απαντά πως εφόσον δεν υπάρχει συμφωνία οριοθέτησης εφαρμόζεται η αρχή της μέσης γραμμής, ενώ το γεγονός ότι διεξάγονται διαπραγματεύσεις ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Λιβύη δεν σημαίνει αναστολή της άσκησης των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Η Αθήνα συνεχίζει τις προετοιμασίες για τον επόμενο γύρο των συνομιλιών για την οριοθέτηση, που πρόκειται να πραγματοποιηθεί στην Αθήνα το προσεχές διάστημα, έχοντας ως βασική επιδίωξη να κρατήσει τους Λιβύους στο τραπέζι και να φτάσει σε τέτοιο σημείο τη διαπραγμάτευση ώστε να μην μπορεί να αρνηθεί η Τρίπολη τη διευθέτηση της διαφοράς από το Διεθνές Δικαστήριο και να συμφωνήσει σε συνυποσχετικό. Αλλωστε, αυτός είναι ο μόνος τρόπος να ακυρωθεί το τουρκολιβυκό μνημόνιο, καθώς η Τρίπολη δεν έχει αποδεχθεί τη δικαιοδοσία του Διεθνούς Δικαστηρίου, παρά το γεγονός ότι έχει εκδικάσει εκεί δύο φορές υποθέσεις θαλάσσιων διαφορών (με τη Μάλτα και την Τυνησία). Πάντως, ο αντικειμενικός στόχος της Αθήνας στις σχέσεις με τη Λιβύη παραμένει η ακύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Επιρροή
Η Αγκυρα το έχει καταλάβει αυτό και γι’ αυτό ασκεί τη μέγιστη δυνατή επιρροή στην κυβέρνηση της Τρίπολης ώστε να σταματήσουν οι ελληνολιβυκές διαπραγματεύσεις, κάτι που πάντως δεν έχει καταφέρει από τότε που ξεκίνησαν, πριν από έναν χρόνο. Ενας λόγος είναι ότι η κυβέρνηση της Τρίπολης θεωρεί πως η Τουρκία έχει πάρει αποστάσεις για να προσεγγίσει την Αίγυπτο αλλά και την κυβέρνηση της Ανατολικής Λιβύης και τον στρατάρχη Χαφτάρ και πως αυτό υπονομεύει τη θέση της, καθώς εντείνονται οι διεθνείς πιέσεις για να βρεθεί πολιτική λύση και να υπάρξει επανένωση των δύο οντοτήτων στη Λιβύη.
Στην πραγματικότητα, πάντως, οι Τούρκοι ενδιαφέρονται πλέον να κατοχυρώσουν και τυπικά το τουρκολιβυκό μνημόνιο και γι’ αυτό έχουν ρίξει γέφυρες στην Ανατολική Λιβύη και κολακεύουν (με κάθε δυνατό μέσο) τον Χαφτάρ και τον γιο του, Σαντάμ. Θεωρούν μάλιστα ότι η απομάκρυνση του Αγκίλα Σάλεχ από την ηγεσία του Κοινοβουλίου της Λιβύης (που εδρεύει στην Ανατολική Λιβύη, στο Τομπρούκ) και η αντικατάστασή του από τον Ας Σαλίν Αμπντελνάμπι αλ Ομπέιντι, που πρόσκειται στον Σαντάμ Χαφτάρ, ανοίγει τον δρόμο γι’ αυτό. Ωστόσο, κάτι τέτοιο είναι πιθανόν να μην ισχύει, γιατί στην Ανατολική Λιβύη αντιλαμβάνονται το τουρκολιβυκό μνημόνιο και την κύρωσή του ως διαπραγματευτικό χαρτί. Ο ίδιος ο Σάλεχ άλλωστε είχε προτείνει το 2022 την κύρωσή του ζητώντας ως αντάλλαγμα να κάνει πρωθυπουργό στην Τρίπολη τον εκλεκτό του, τον Φατί Μπασάγκα, στη θέση του Ντμπεϊμπά. Σε κάθε περίπτωση, η Αθήνα παρακολουθεί με μεγάλη προσοχή τα γεγονότα στην Ανατολική Λιβύη.
www.real.gr
