Με έκπληξη αντίκρισα μια σφηκοφωλιά σε κεντρικό σημείο της πόλης μας, στη γωνία Καντανολέοντος και Αρμοστού Πρίγκηπος Γεωργίου (Αράπικα).
Το παράξενο είναι ότι επέλεξαν για φωλιά τους μία απρόβλεπτη θέση, έναν κάκτο (της οικογένειας Cereus), τον τεράστιο που βλέπουμε σ’ αυτήν τη γωνία των δρόμων. Πιθανότατα η επιλογή έχει σχέση με την προστασία που δίνουν τα αγκάθια του κάκτου. Οι σφήκες κάνουν ιδιαίτερα αισθητή την παρουσία τους το καλοκαίρι και στις αρχές του φθινοπώρου. Αυτήν την περίοδο οι αποικίες τους έχουν αναπτυχθεί σημαντικά και οι εργάτριες κυκλοφορούν περισσότερο αναζητώντας τροφή. Κάνουν κοινωνίες αλλά κατά πολύ μικρότερες.
Οι σφηκοφωλιές είναι φτιαγμένες από ένα υλικό που μοιάζει καταπληκτικά με λεπτό χαρτόνι. Η βασίλισσα (ή οι εργάτριες) ξύνει με τα σαγόνια της ίνες από ξερό ξύλο, τις αναμειγνύει με το σάλιο της και δημιουργεί μια πολτώδη μάζα. Όταν ο πολτός αυτός απλωθεί και στεγνώσει, μετατρέπεται σε ένα ανθεκτικό, αδιάβροχο χάρτινο στρώμα. Οι φωλιές τους μοιάζουν ως προς τα εξάγωνα κελιά, αλλά είναι γκρίζες.
Παρά τον φόβο που προκαλούν, οι σφήγκες έχουν σημαντικό ρόλο στη φύση. Κυνηγούν μύγες, κάμπιες και άλλα έντομα, συμβάλλοντας στον φυσικό έλεγχο των πληθυσμών τους, ενώ επισκέπτονται και άνθη. Σε αντίθεση με τις μέλισσες, οι σφήκες επιβιώνουν μετά από ένα τσίμπημα. Αν επιχειρήσουμε να τις απομακρύνουμε, οι σφήγκες μπορεί να επιτεθούν μαζικά για να την υπερασπιστούν τη φωλιά τους. Το κέντρισμα- τσίμπημα μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα σε άτομα που είναι αλλεργικά σε τσιμπήματα εντόμων:
«Σα μέλισσα μου φαίνεσαι, μα μοιάζεις και με σφήκα,
έχεις τση σφήκας το κεντρί, τση μέλισσας τη γλύκα».
Με την έλευση του κρύου, η αποικία διαλύεται και η φωλιά εγκαταλείπεται. Επιβιώνουν συνήθως οι νέες γονιμοποιημένες βασίλισσες, οι οποίες θα δημιουργήσουν νέες αποικίες την επόμενη άνοιξη.
Στην Κρήτη τη σφηκοφωλιά την λέμε και σφηκιά: «Επήγαμε να ξεσμηλιώσουμε μια σφηκιά και μας εχυθήκανε οι σφήκες κι άλλο λίγο να μάσε πνίξουνε». Η λέξη ξεσμηλιώνω, αναφέρει ο Πιτυκάκης, σημαίνει καταστρέφω φωλιές σφιγγών και μελισσών Η ασχολία αυτή αποτελούσε στο πρόσφατο ακόμα παρελθόν ένα δημοφιλέστατο παιδικό σπορ -αν και διέτρεχαν τον κίνδυνο να κεντριστούν κάποτε σοβαρότατα. Μεταφορικά επί ανθρώπων ξεσμηλιώνω σημαίνει αναταράσσομαι και τρομάζω από κάποιο ξαφνικό κίνδυνο.
ΛΕΩΝ.Κ.
