Τα διοικητικά συμβούλια των επιχειρήσεων στην Ε.Ε. χαρακτηρίζονται από παρατεινόμενη ανισότητα όσον αφορά την εκπροσώπηση των φύλων, όπως αποδεικνύεται από το γεγονός ότι οι γυναίκες κατέχουν σήμερα μόνο το 13,7% αυτών των θέσεων στις μεγαλύτερες εισηγμένες εταιρείες (15% των μη εκτελεστικών διοικητικών στελεχών). Σε σύγκριση με άλλους κοινωνικούς τομείς, και ιδίως με τον δημόσιο τομέα , η υποεκπροσώπηση των γυναικών στα διοικητικά συμβούλια εισηγμένων εταιρειών είναι ιδιαίτερα μεγάλη.
Τα κράτη- μέλη και τα όργανα της Ε.Ε. έχουν καταβάλει πολυάριθμες προσπάθειες κατά τις τελευταίες δεκαετίες για να προωθήσουν την ισότητα των φύλων στα όργανα λήψης οικονομικών αποφάσεων, ιδίως για να αυξηθεί η συμμετοχή γυναικών στα διοικητικά συμβούλια επιχειρήσεων, εκδίδοντας συστάσεις και ενθαρρύνοντας την αυτορρύθμιση. Το Συμβούλιο με δύο συστάσεις του (το 1984 και το 1996) ενθάρρυνε τον ιδιωτικό τομέα να αυξήσει τη συμμετοχή των γυναικών σε όλα τα επίπεδα λήψης αποφάσεων, εφαρμόζοντας κυρίως προγράμματα θετικής δράσης, και κάλεσε την Επιτροπή να λάβει μέτρα για την επίτευξη της ισόρροπης συμμετοχής των φύλων σε αυτό τον τομέα. Η αυτορρύθμιση σε εθνικό επίπεδο και οι πρωτοβουλίες εταιρικής διακυβέρνησης αποσκοπούσαν στην ενθάρρυνση των επιχειρήσεων να διορίζουν περισσότερες γυναίκες σε ανώτατες θέσεις.
Εντούτοις, η πρόοδος όσον αφορά την αύξηση του ποσοστού συμμετοχής των γυναικών στα διοικητικά συμβούλια επιχειρήσεων είναι πολύ αργή, με μέση ετήσια αύξηση τα τελευταία έτη μόλις κατά 0,6 εκατοστιαίες μονάδες. Ο ρυθμός προόδου σε κάθε κράτος μέλος είναι άνισος και τα αποτελέσματα τελείως διαφορετικά. Η σημαντικότερη πρόοδος σημειώθηκε στα κράτη μέλη και σε άλλες χώρες που έχουν θεσπίσει δεσμευτικά μέτρα. Οι πρωτοβουλίες αυτορρύθμισης σε ορισμένα κράτη- μέλη δεν έχουν αποδώσει καμία αξιοσημείωτη αλλαγή.
Το ευρωβαρόμετρο
Έρευνα του Ευρωβαρόμετρου του 2011 απεκάλυψε ότι το 88% των Ευρωπαίων θεωρούν ότι οι γυναίκες πρέπει να εκπροσωπούνται ισότιμα σε ηγετικές θέσεις εταιρειών. Όταν παρέχεται δυνατότητα επιλογής ανάμεσα σε τρεις εναλλακτικές δυνατότητες για την επίτευξη της ισότιμης συμμετοχής των φύλων στα διοικητικά συμβούλια των εταιρειών, οι γνώμες διχάζονται μεταξύ της αυτορρύθμισης από τις εταιρείες (31%), της λήψης νομικά δεσμευτικών μέτρων (26%) και της λήψης μη δεσμευτικών μέτρων, όπως οι κώδικες και χάρτες εταιρικής διακυβέρνησης (20%). Παρ’ όλα αυτά, το 75% των Ευρωπαίων είναι υπέρ της νομοθέτησης, υπό την προϋπόθεση ότι αυτή λαμβάνει υπ’ όψιν τα προσόντα και δεν ευνοεί αυτομάτως μέλη του ενός φύλου.
Δέκα χρόνια προσπάθειας
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε την πρώτη της πρόταση το 2012 και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τη διαπραγματευτική του θέση ήδη από το 2013. Ο φάκελος παρέμεινε σε εκκρεμότητα στο Συμβούλιο για σχεδόν μία δεκαετία, έως ότου οι υπουργοί Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων κατέληξαν τελικά σε συμφωνία σχετικά με τη δική τους θέση τον Μάρτιο του 2022. Οι διαπραγματευτικές ομάδες του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου κατέληξαν σε συμφωνία τον Ιούνιο.
Το 2021 μόνο το 30,6% των μελών των διοικητικών συμβουλίων στις μεγαλύτερες εισηγμένες εταιρείες της Ε.Ε. είναι γυναίκες. Το ποσοστό αυτό διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα, καθώς κυμαίνεται από 45,3% στη Γαλλία έως 8,5% στην Κύπρο. Παρά την αύξηση που σημειώνεται στην εκπροσώπηση των γυναικών στα διοικητικά συμβούλια, το 2022 λιγότερο από το 10% των μεγαλύτερων εισηγμένων εταιρειών στις χώρες της Ε.Ε. έχουν γυναίκα πρόεδρο ή διευθύνουσα σύμβουλο.
Ιστορική νομοθεσία για τις γυναίκες
Έως τα τέλη Ιουλίου του 2026, όλες οι μεγάλες, εισηγμένες στα χρηματιστήρια εταιρείες της Ε.Ε. θα πρέπει να λάβουν μέτρα για να αυξηθεί η παρουσία των γυναικών στα ανώτατα κλιμάκιά τους.
Η οδηγία για τις γυναίκες στα διοικητικά συμβούλια εγκρίθηκε την Τρίτη, δέκα χρόνια μετά την υποβολή των πρώτων σχετικών προτάσεων. Στόχος της οδηγίας είναι να καθιερωθούν διαφανείς διαδικασίες πρόσληψης στις εταιρείες, έτσι ώστε τουλάχιστον το 40% των θέσεων μη εκτελεστικών διοικητικών στελεχών ή το 33% του συνόλου των θέσεων διοικητικών στελεχών να καλύπτονται από το υποεκπροσωπούμενο φύλο έως τα τέλη Ιουνίου του 2026.
Τα ατομικά προσόντα θα πρέπει να παραμείνουν το βασικό κριτήριο στις διαδικασίες επιλογής, οι οποίες θα πρέπει να είναι διαφανείς, σύμφωνα με τους νέους κανόνες. Μία φορά τον χρόνο οι εισηγμένες εταιρείες θα πρέπει να παρέχουν στις αρμόδιες αρχές πληροφορίες σχετικά με την εκπροσώπηση των φύλων στα διοικητικά τους συμβούλια. Εάν δεν έχουν επιτευχθεί οι στόχοι, θα πρέπει να ενημερώνουν για τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουν να τους επιτύχουν. Οι πληροφορίες αυτές θα δημοσιεύονται στον ιστότοπο κάθε εταιρείας με τρόπο εύκολα προσβάσιμο. Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις που απασχολούν λιγότερους από 250 εργαζομένους εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας.
Κυρώσεις
Για τις εταιρείες που δε συμμορφώνονται και δεν εφαρμόζουν ανοικτές και διαφανείς διαδικασίες πρόσληψης τα κράτη -μέλη πρέπει να θεσπίσουν κανόνες για την επιβολή αποτελεσματικών, αποτρεπτικών και αναλογικών κυρώσεων, όπως πρόστιμα. Οι δικαστικές αρχές θα μπορούν επίσης να ακυρώνουν τη σύσταση ενός διοικητικού συμβουλίου, εάν η σύνθεσή του αυτή παραβιάζει τις αρχές της οδηγίας.
Επόμενα βήματα
Αφού πλέον το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έχουν εγκρίνει επίσημα τη συμφωνία, η οδηγία θα τεθεί σε ισχύ 20 ημέρες μετά τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ε.Ε. Τα κράτη -μέλη έχουν στη διάθεσή τους δύο χρόνια για να εφαρμόσουν την οδηγία.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ





































































































