«Επειδή με έφερε το χελιδόνι» ήταν ο τίτλος της μοναδικά διαφορετικής εκδήλωσης, που συνδιοργάνωσαν τα Γενικά Αρχεία του Κράτους Λασιθίου και η Πολιτιστική Λαογραφική Εταιρεία Απάνω Μεραμπέλλου την Τρίτη το βράδυ στο Παλιό Γυμνάσιο της Νεάπολης.
Στην ουσία ήταν ένα ταξίδι πίσω στον χρόνο, σε μια διαδρομή που κατεγράφησαν μόνο αλήθειες από την περίοδο της λειτουργίας του Εθνικού Ορφανοτροφείου Αρρένων Λασιθίου. Το ίδρυμα λειτούργησε από το 1925 έως το 1983 στη Νεάπολη και περιέθαλψε πάνω από 1.000 παιδιά.
«Επιλέξαμε αυτό το θέμα γιατί, ενώ μπορεί να είναι γνώριμο στις μνήμες κάποιων, είναι εντελώς άθικτο από την ιστορική έρευνα. Επίσης το θέμα της φροντίδας και της προστασίας των παιδιών που χάνουν τους γονείς τους στη δίνη του πολέμου, στο δρόμο της προσφυγιάς ή είναι απροστάτευτα οικονομικά και κοινωνικά είναι ιδιαίτερα επίκαιρο, με το πλήθος των απροστάτευτων παιδιών που βρίσκονται και σήμερα σε ανάγκη.
Με την εκδήλωση λοιπόν και την έκθεση που θα λειτουργήσει ως τις 15 Αυγούστου, δεν φιλοδοξούμε να κλείσουμε το θέμα του ΕΟΑΛ, αντίθετα φιλοδοξούμε να δώσουμε το έναυσμα για την περαιτέρω μελέτη του, την ανάδειξή του και τον εμπλουτισμό του Αρχείου του, με έγγραφα, φωτογραφίες, αλλά και μαρτυρίες που πιθανόν βρίσκονται στο αρχείο ή στη μνήμη σας», ανέφερε μεταξύ άλλων στον χαιρετισμό της η Προϊσταμένη των ΓΑΚ κ. Παναγιώτα Μέμου.
Ευχαρίστησε τον κ. Γιώργο Μαυροειδή που διέθεσε το ταλέντο και τις δυνάμεις του για να δημιουργηθούν τα βίντεο με τις προσωπικές μαρτυρίες που προβλήθηκαν στη συνέχεια αλλά και τους μουσικούς Χρυσή Τζάβλα, Δημήτρη Πέκκα, Κωνσταντίνο Σκουλικάρη και Γιάννη Σταματογιάννη που αφιλοκερδώς και με πολύ κέφι δέχτηκαν να πλαισιώσουν την εκδήλωση, καθώς και τον κ. Γιώργο Τουτουδάκη για την τεχνική υποστήριξη. Επίσης ευχαρίστησε τους ανθρώπους που δέχτηκαν να μιλήσουν, τρόφιμους και προσωπικό του ΕΟΑΛ, κυρίους Μιχάλη Σπάρταλη, Γιώργο Φουλεδάκη, Γιώργο Χουλάκη, Σοφία Μαρκάκη, Γιώργο Βελιβασάκη, Στέλιο Καλαθάκη, Νίκο Παπατζανάκη, Μανώλη Χειρογιαννάκη και Πόπη Παντερμαράκη, αλλά και την κ. Μαρία Σωρού και τον κ. Θάνο Αγγελόπουλο που συνέβαλλαν στην έρευνα για το ΕΟΑΛ.
Η Πρόεδρος της ΠΛΕΑΜ Μαρία Κωστάκη στο δικό της χαιρετισμό αναφέρθηκε στη βαθειά ιστορία της Νεάπολης και εστίασε στο κτιριακό της πόλης στα νεότερα χρόνια.
«Δικαστήρια και Μητρόπολη», επεσήμανε, «ήταν και είναι ως σήμερα σημεία αναφοράς στον οδικό της χάρτη, ενώ πρωταρχικός ήταν ο ρόλος της και στην εκπαίδευση με το διδακτήριο τούτο να είναι μοναδικό για πολλά χρόνια, αλλά και με άλλες δομές εκπαίδευσης, όπως παρθεναγωγείο, τεχνικό σχολείο κλπ. Στον τομέα της πρόνοιας και των ιδρυμάτων η Νεάπολη φιλοξένησε στις υποδομές της τις λεγόμενες Βασιλικές Σχολές, για την εκπαίδευση νεαρών κοριτσιών στην οικοτεχνία, το Ορφανοτροφείο, το Οικοτροφείο Αρίστων Μαθητών και σήμερα τη γνωστή σε όλους Παιδόπολη.
Η ιστορία λοιπόν της πόλης επεκτείνεται, όπως φαίνεται, σε πολλούς τομείς και αυτό είναι ένα ενδιαφέρον και ερευνητέο θέμα από τους ιστορικούς που ελπίζουμε κάποτε να έρθουν εδώ. Το ορφανοτροφείο αποτελεί ένα τμήμα αυτής της ιστορίας.
Τα ΓΑΚ και οι κυρίες Μέμου και Μάμου προχωρούν σε ένα μεγάλο βήμα πρόκλησης ενδιαφέροντος γι’ αυτό το ίδρυμα με την εκδήλωση και ως ΠΛΕΑΜ αισθανόμαστε ευτυχείς που συμβάλλουμε σ’ αυτή την προσπάθεια, με το αρχειακό υλικό που διαθέτει το Μουσείο μας -και μαζί με το υλικό των αρχείων θα το δείτε κατόπιν στην έκθεση που υπάρχει στην απέναντι αίθουσα».
Την εκδήλωση χαιρέτησαν ο Δήμαρχος Αγίου Νικολάου κ. Αντώνης Ζερβός και ο βουλευτής Λασιθίου κ. Μανόλης Θραψανιώτης.
Η Πρόνοια στην Ελλάδα
Ο κεντρικός ομιλητής κ. Νίκος Ανδριώτης παρουσίασε την κοινωνική πρόνοια στην Ελλάδα από τα μέσα του 19ου έως τα μέσα του 20ού αιώνα και πάρα πολλά στοιχεία για τον τρόπο, που λειτουργούσαν τα οικοτροφεία σε όλη την χώρα, αλλά και το ΕΟΑΛ.
Η έκθεση
Στη συνέχεια οι εκατοντάδες επισκέπτες είχαν την ευκαιρία να δουν την έκθεση, που θα λειτουργεί έως τις 15 Αυγούστου στο Παλιό Γυμνάσιο Νεάπολης με πολλά ντοκουμέντα, ρούχα, μουσικά όργανα και αρχειακό υλικό από τα χρόνια λειτουργίας του ορφανοτροφείου.
Οι υπεύθυνοι των Γενικών Αρχείων του Κράτους κυρίες Μέμου και Μάμου παρουσίασαν τα ιστορικά στοιχεία για την λειτουργία του οικοτροφείου. Τα βίντεο από τους οικότροφους τότε μαθητές, αλλά και τους καθηγητές που δέχθηκαν να μιλήσουν στην κάμερα, παρουσιάζουν με τον πιο γλαφυρό τρόπο τη ζωή και την καθημερινότητα των παιδιών που μεγάλωναν εκεί.
Τόνισαν προς όλους την ανάγκη να μην πετούν ή να μην αχρηστεύουν οποιοδήποτε παλιό έντυπο έχουν ή κειμήλιο που μπορεί να βοηθήσει στην ιστορική έρευνα.
ΘΑΝΟΣ ΚΟΡΟΜΠΥΛΙΑΣ
