Μια σκαπανέα της τουριστικής ανάπτυξης του τόπου μας τίμησαν οι «Υφάντρες της Ελούντας», σε εκδήλωση που διοργάνωσε το σωματείο, το Σάββατο, στο Κοινοτικό Κατάστημα της Ελούντας. Όπως αναφέρεται σε ρεπορτάζ του Νίκου Τραντά στην ΑΝΑΤΟΛΗ η Ελένη Νάκου υπήρξε πρωτοπόρα, οραματίστρια και δημιουργική, καθοδηγούμενη από μια ευρεία παιδεία, φοιτώντας σε ξένα εκπαιδευτικά ιδρύματα της Αθήνας, της Ελβετίας και της Μ. Βρετανίας. Η παιδεία αυτή σε συνδυασμό με την γνήσια ελληνική αυτοσυνειδησία της επέτρεψε να εκτιμήσει την τεράστια αξία της ελληνικής λαϊκής παράδοσης και των χειροτεχνημάτων που δημιουργούσαν οικοτεχνικά, με πολλή υπομονή, αξιοσημείωτη αισθητική και μεράκι, οι απλοί άνθρωποι, για να στολίσουν τα νοικοκυριά και να τα χρησιμοποιήσουν στην καθημερινότητά τους.
Έχουν ειπωθεί και γραφεί πολλά για την Ελένη Νάκου. Γεννήθηκε το 1931 στην Αθήνα, με το επώνυμο Σολούνια. Μετά τις σπουδές της επέστρεψε στην Αθήνα, όπου εργάστηκε εθελοντικά σε εταιρεία προστασίας ανηλίκων, μέσω της οποίας γνώρισε και παντρεύτηκε τον Γιώργο Νάκο το 1956.
Υπήρξε ιδρύτρια και μέτοχος της εταιρείας «Τουριστικές Επιχειρήσεις Αγίου Νικολάου», το 1961. Σύμφωνα με μαρτυρία του Σπύρου Κοκοτού («Ελούντα-το χρονικό ενός θρύλου»), η Ελένη Νάκου -φίλη του Ηλία Σωτήρχου- (μαζί με τον δικηγόρο Καλογερέση), εμφανίστηκε ως από μηχανής θεός την στιγμή που ο δημιουργός του Minos Beach είχε ξεμείνει από κεφάλαια και η κατασκευή του ξενοδοχείου έμεινε στη μέση, αγόρασε μικρό ποσοστό μετοχών και ολοκληρώθηκε το έργο!
Η Ελένη Νάκου και ο Ηλίας Σωτήρχος μαγεύτηκαν αργότερα από την Ελούντα (είχε πρόσφατα ολοκληρωθεί και η ταινία του Walt Disney «Τα κρόσσια του φεγγαριού») και αγόρασαν και οι δυο, χωριστά, γη, για μια επόμενη δουλειά: το Elounda Minos Beach που μετεξελίχθηκε στο Elounda Beach, σε ένα καταπληκτικό φυσικό περιβάλλον με την ήρεμη θάλασσα το καλοκαίρι, με το απόλυτα ξηρό κλίμα όλο το χρόνο…», γράφει στο βιβλίο του ο επίσης οραματιστής και από τους πρωτοπόρους του τουρισμού στην περιοχή μας, Σπ. Κοκοτός, ο οποίος έχει νυμφευθεί την κόρη του Ηλία Σωτήρχου, Ελιάννα.
Η εκδήλωση η αφιερωμένη στην Ελένη Νάκου υπήρξε η ελάχιστη τιμή, σε μια δυναμική, οραματίστρια επιχειρηματία, που εργάστηκε και δημιούργησε ξενοδοχειακές υποδομές -πρότυπα, κτισμένα στην ανθρώπινη κλίμακα, με αναφορές στις αρετές της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής. Εκεί στηρίχθηκε στη συνέχεια το πρότυπο των ανώτερων ποιοτικά προσφερόμενων υπηρεσιών, με σεβασμό στην παραδοσιακή φιλοξενία. Επιχειρήσεις που στελεχώθηκαν από ντόπιους εργαζόμενους, που στην πορεία των χρόνων ανέπτυξαν ισχυρούς δεσμούς και εργάστηκαν με φιλότιμο, αγαπώντας αυτό που έκαναν, χαρίζοντας και παίρνοντας αναγνώριση από τους εργοδότες τους, και μιλούν ως σήμερα γι’ αυτά, όσοι βρίσκονται ακόμη στη ζωή.
Στην εκδήλωση μίλησαν, η επιχειρηματίας Γιάννα Μαντάλα- κόρη της πρώην προέδρου της Ένωσης Ξενοδόχων Ιεράπετρας και Ν.Α. Κρήτης Δώρας Μαντάλα – που συνεχίζει το έργο της Ελένης Νάκου στην ξενοδοχειακή μονάδα που είχε δημιουργήσει στο Κουτσουνάρι Ιεράπετρας -τα «Koutsounari Traditional Cottages», η πρόεδρος του σωματείου «Υφάντρες της Ελούντας» Κατερίνα Λεμπιδάκη. Χαιρέτισε ο αντιδήμαρχος Πολιτισμού Μανούσος Πεδιαδίτης και παρέστη, μεταξύ άλλων, η πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Σοφία Καραμανώλη.
Με επίκεντρο τον άνθρωπο
Η κ. Μαντάλα, μεταξύ άλλων, είπε ότι «η Ελένη Νάκου ήταν μπροστά από την εποχή της. Πίστευε στη δύναμη της ελληνικής ταυτότητας, όχι στο φολκλόρ, αλλά ως ζωντανή έκφραση αξιών και τρόπου ζωής. Το απέδειξε με τη διάσωση παραδοσιακών αντικειμένων, με την αποκατάσταση των κτιρίων στο Κουτσουνάρι -έργα που συνδύασαν το παρελθόν με το μέλλον. Η Ελένη Νάκου δεν έβλεπε τον τουρισμό ως βιομηχανία, αλλά ως πολιτιστική πράξη. Πίστευε στην ουσία, στην ποιότητα, στη δύναμη του τόπου και των ανθρώπων του. Το έργο της στον Άγιο Νικόλαο, στην Ελούντα και στο Κουτσουνάρι, δεν είναι απλώς επιχειρηματικό -ήταν βαθιά ανθρώπινο και οραματικό, γι’ αυτό και το άφησε ως ζωντανή παρακαταθήκη.
Αναφερόμενη στο τελευταίο πρότζεκτ της Ελλένη Νάκου, στο Κουτσουνάρι, το χαρακτήρισε «μια ποιητική πράξη επανασύνδεσης με το παρελθόν», που έγινε μέσα από την αναγέννηση ενός παλιού εγκαταλειμμένου οικισμού, με σεβασμό στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική. Εκεί η Ελένη Νάκου έφερε φως, νερό και ζωή, δημιουργώντας ένα πρότυπο οικισμό που τράβηξε τη διεθνή προσοχή. Άρθρο των «N.Y. Times» τo 1976 περιγράφουν την Ε. Νάκου ως μια γυναίκα με όραμα που αναγεννά εγκαταλειμμένα χωριά για να στεγάσει ήπιο, ουσιαστικό τουρισμό, βασισμένο στην τοπική ταυτότητα και την αυθεντικότητα». Δυο χρόνια αργότερα οι αρχιτέκτονες Τάσος και Βούλα Ζέρβα που δούλεψαν τον οικισμό βραβεύτηκαν με το «Europa Nostra» για την εξαιρετική αποκατάσταση εγκαταλειμμένων κτιρίων και μετατροπή τους σε τουριστικό θέρετρο.
Η Ελένη Νάκου και μετά που τη διαχείριση της μονάδας ανέλαβε η οικογένεια Μαντάλα, επισκεπτόταν συχνά το Κουτσουνάρι. Απολάμβανε τις αυγουστιάτικες πανσελήνους, καλούσε φίλους στην ταβέρνα του οικισμού που ονομάστηκε «Κυρά Λένη» (όπως την αποκαλούσαν οι ντόπιοι) και απολάμβαναν το φαγητό που ετοίμαζε η Δώρα Μαντάλα. Και η ίδια η Ελένη έμοιαζε ευτυχισμένη, σαν να τους άνοιγε το σπίτι της, όχι ένα ξενοδοχείο, περιγράφει η Γιάννα Μαντάλα.
Το ίδρυμα
Το 1986 κόπηκε το νήμα της ζωής της. Έφυγε νωρίς, αλλά πρόλαβε να αφήσει έργο, που συνεχίζει να ανθίζει με το «Ίδρυμα Ελένη Νάκου». Ο Eric Holm, Δανός οικονομολόγος στάθηκε δίπλα της διακριτικά· ήταν συνοδοιπόρος της και ίσως ο μόνος που την τίμησε διακριτικά με τις πράξεις του. Ήταν εκείνος που σκόρπισε τις στάχτες της, μπροστά από το μπάγκαλοου της Ελένης, στο Elounda Beach και εκείνος που πραγματοποίησε την επιθυμία της για τη δημιουργία του ιδρύματος, 4 χρόνια μετά το θάνατό της, με σκοπό την προώθηση της ευρωπαϊκής πολιτιστικής ταυτότητας.
Σήμερα στο Κουτσουνάρι, στο «Nakou Village», έχει τοποθετηθεί η χάλκινη προτομή της Ελένης Νάκου, την οποία φιλοτέχνησε ο Βρετανός γλύπτης Nigel Boonham και πρόσφερε ο Eric Holm, λέγοντας απλά ότι «Η Ελένη θα ήθελε να είναι εδώ»…, τόνισε η Γιάννα Μαντάλα.
Άνοιξε δρόμους στις γυναίκες
Η Κατερίνα Λεμπιδάκη, στην ομιλία της, επεσήμανε μεταξύ άλλων: «Σήμερα, στην Ελούντα της παράδοσης και του πολιτισμού, μαζευτήκαμε να τιμήσουμε μια γυναίκα που δεν κρατούσε τον αργαλειό στα χέρια της, αλλά κράτησε ζωντανή την ψυχή του, που διέσωσε, στήριξε και ανέδειξε το έργο αυτών που το έκαναν. Την Ελένη Νάκου!».
Μια κυρία με βλέμμα οραματικό και καρδιά βαθιά ελληνική -δεν είδε τα υφαντά απλώς υλικά. Είδε μνήμες, πολιτισμό, είδε γυναίκες να μιλούν με χρώματα, είδε ιστορίες να απλώνονται σε υφάσματα. Πρόλαβε και στήριξε την παράδοση μέσα από τις επιχειρήσεις της, γιατί η Ελένη ήταν αληθινή πρωτοπόρος του «επιχειρείν». Δεν ήταν απλώς μια επιτυχημένη επιχειρηματίας, υπήρξε παράδειγμα τόλμης και διορατικότητας, σε μια εποχή που οι γυναίκες είχαν ελάχιστο χώρο στον επιχειρηματικό κόσμο. Με το έργο και τη στάση ζωής της άνοιξε δρόμους και απέδειξε πως και ‘μεις οι γυναίκες, μπορούμε! Σήμερα, οι Υφάντρες της Ελούντας την τιμούμε με ευγνωμοσύνη γιατί πολλές, χάρη σ’ αυτήν, συνεχίζουν να δημιουργούν και να εμπνέονται», τόνισε η κ. Λεμπιδάκη.
Μια προτομή για την Ελένη Νάκου
Ο Αντιδήμαρχος Πολιτισμού Μανούσος Πεδιαδίτης, στον χαιρετισμό του χαρακτήρισε την Ελένη Νάκου «πρωτοπόρο στο θαύμα που έχει συμβεί στην Ελούντα». «Ήταν μια οραματίστρια, δραστήρια γυναίκα που συνδύασε το επιχειρείν με την ευγένεια και ζεστή καρδιά του ανθρώπου που έδωσε ψωμί, εδώ στους ανθρώπους που την αγάπησαν πολύ. Συχνά ο θείος μου Δ. Αρναουτάκης, μου αφηγείτο πως την γνώρισε, όταν προσπάθησε στο ξεκίνημά της να επενδύσει στο Καλό Χωριό, αλλά συνάντησε κάποιες δυσκολίες. Της πρότεινε τότε εκείνος να το κάνει στην Ελούντα και εκείνος θα την βοηθούσε εξυπηρετώντας την. Έτσι ξεκίνησε το τουριστικό θαύμα που ακολούθησε στην Ελούντα. Μου έλεγε ότι αν αυτή η γυναίκα ζούσε ακόμη λίγα χρόνια, η περιοχή εδώ θα ήταν πολύ διαφορετική, χάρις το όραμα που είχε.
Ως αντιδήμαρχος Πολιτισμού, προτείνω μια αντίστοιχη προτομή της Ελένης Νάκου, εκείνης που έχει στηθεί στο Κουτσουνάρι, να φιλοτεχνηθεί και να στηθεί σε κάποιο χώρο, στην Ελούντα. Θα το προτείνω σο Δήμο με τη βοήθεια και του Συνδέσμου Ξενοδόχων να γίνει η προτομή της, προτείνοντας το έργο να φιλοτεχνηθεί από τον Βρετανό γλύπτη Nigel Ratcliffe, o οποίος ζει στην Κριτσά», είπε ο αντιδήμαρχος.
Η κ. Λεμπιδάκη συμφώνησε και πρότεινε η προτομή της Ελένης Νάκου να είναι έτοιμη και να τοποθετηθεί στην Ελούντα, και να γίνουν τα αποκαλυπτήριά της το 2026 που συμπληρώνονται 40 χρόνια από τη θάνατό της.
Η νεαρή Μαρία Σφυράκη επένδυσε μουσικά την εκδήλωση, με την λύρα και τη μελωδική της φωνή, αποσπώντας τα χειροκροτήματα του κοινού.
ΝΙΚΟΣ ΤΡΑΝΤΑΣ
