Υπάρχουν στιγμές στη σύγχρονη ιστορία, όπου οι τεκτονικές πλάκες της παγκόσμιας οικονομίας μετακινούνται και οι δονήσεις φτάνουν μέχρι το τελευταίο χωράφι της Κρήτης. Τα λιόφυτα του Μεραμπέλλου, τον κάμπο και τα θερμοκήπια της Ιεράπετρας, τους κατάφυτους με ελαιόδεντρα λόφους της Σητείας και τις μάντρες στο Οροπέδιο Λασιθίου.
Όπως αναφέρει ο Μιχάλης Ατσαλάκης στη στήλη “Ιχνηλασίες” στην έντυπη έκδοση της ΑΝΑΤΟΛΗΣ, η είδηση ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται μια ανάσα από την υπογραφή της εμπορικής συμφωνίας με τις χώρες της Mercosur (Βραζιλία, Αργεντινή, Παραγουάη, Ουρουγουάη), μετά από 25 χρόνια ατέρμονων διαπραγματεύσεων, δεν είναι μόνο ένα οικονομικό νέο. Είναι μια γεωπολιτική δήλωση που αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού.
Σε αυτό το θολό τοπίο, η τοποθέτηση του Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης, Κώστα Τσιάρα, έρχεται να προσθέσει τον τόνο του ρεαλισμού, αλλά και να αναδείξει τη λεπτή γραμμή ισορροπίας, στην οποία βαδίζει η ελληνική κυβέρνηση. Ο κ. Τσιάρας, αποφεύγοντας τις κορώνες, τόνισε ότι πρόκειται για μια «σύνθετη συμφωνία» που δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με απλουστεύσεις. Υπενθύμισε με νόημα ότι το πλαίσιο υπάρχει από το 2019, θέλοντας ίσως να προλάβει τις αντιδράσεις, δείχνοντας ότι το «ποτάμι δεν γυρίζει πίσω» εύκολα.
Το «κλειδί» στην τοποθέτηση του Έλληνα Υπουργού βρίσκεται σε δύο λέξεις: «Ρήτρα Αμοιβαιότητας». Η ελληνική πλευρά, αντιλαμβανόμενη ότι δε διαθέτει το ειδικό βάρος να μπλοκάρει τη συμφωνία (ειδικά μετά την αλλαγή στάσης της Ιταλίας), ρίχνει το βάρος της στη διαμόρφωση των όρων. «Τα προϊόντα που εισάγονται να καλλιεργούνται με τους ίδιους κανόνες ασφάλειας που ισχύουν στην Ευρώπη», δήλωσε ο κ. Τσιάρας.
Επιπλέον, αποκάλυψε έναν τεχνικό μηχανισμό προστασίας που ελάχιστοι γνώριζαν: αν οι τιμές στην ευρωπαϊκή αγορά πέσουν κάτω από συγκεκριμένα όρια (περίπου στο 8%), θα ενεργοποιούνται αυτόματα δασμοί για να φρενάρουν τις εισαγωγές. Αυτός ο «κόφτης» είναι σίγουρα μια δικλείδα ασφαλείας. Το ερώτημα όμως που θέτουμε εμείς, από εδώ, από το Λασίθι, λέει: Είναι αρκετό;
Η μεγάλη ανταλλαγή: Αυτοκίνητα έναντι τροφίμων
Ας δούμε τη μεγάλη εικόνα. Η συμφωνία Mercosur είναι, στην ουσία της, ένα γιγαντιαίο εμπορικό trade-off. Η βιομηχανική Ευρώπη (κυρίως η Γερμανία) διψά για νέες αγορές. Με την Κίνα να γίνεται ανταγωνιστής και τις ΗΠΑ του Τραμπ να υψώνουν δασμολογικά τείχη, η Νότια Αμερική είναι η διέξοδος για να πουληθούν τα ευρωπαϊκά αυτοκίνητα, τα μηχανήματα και τα χημικά προϊόντα. Οι δασμοί που καταργούνται για τη βιομηχανία μας αγγίζουν τα 4 δισ. ευρώ ετησίως. Το τίμημα; Το άνοιγμα της πόρτας στα αγροτικά προϊόντα της Λατινικής Αμερικής.
Και εδώ τα νούμερα προκαλούν ίλιγγο: 99.000 τόνοι βοείου κρέατος ετησίως με ελάχιστο δασμό (7,5%). 180.000 τόνοι πουλερικών χωρίς δασμούς. 180.000 τόνοι ζάχαρης. 45.000 τόνοι μελιού.
Εδώ ακριβώς κουμπώνει η ανησυχία για την Κρήτη. Ο μελισσοκόμος της Σητείας, που παλεύει με την κλιματική αλλαγή και το κόστος παραγωγής, θα κληθεί να ανταγωνιστεί 45.000 τόνους μελιού από τη Νότια Αμερική; Ο κτηνοτρόφος μας, που βλέπει τις ζωοτροφές να ακριβαίνουν, θα βλέπει στα ράφια φθηνό βραζιλιάνικο κρέας;
Το ζήτημα της αξιοπιστίας: Μπορούμε να ελέγξουμε;
Ο κ. Τσιάρας μιλά ορθώς για «κανόνες ασφάλειας». Όμως, οι αγρότες μας δικαίως είναι δύσπιστοι. Στη Βραζιλία χρησιμοποιούνται μαζικά φυτοφάρμακα που στην Ευρώπη έχουν απαγορευτεί εδώ και χρόνια (όπως η ατραζίνη ή συγκεκριμένα νεονικοτινοειδή), λόγω της επικινδυνότητάς τους για τον άνθρωπο και το περιβάλλον. Επίσης, χρησιμοποιούνται ορμόνες πάχυνσης στα βοοειδή που η Ε.Ε. απαγορεύει δια ροπάλου.
Το ερώτημα είναι πρακτικό: Έχει η Ευρώπη τον μηχανισμό να ελέγξει κάθε φορτίο σόγιας ή κρέατος που θα φτάνει στο Ρότερνταμ ή στον Πειραιά; Ή μήπως οι «ρήτρες αμοιβαιότητας» θα παραμείνουν ωραία λόγια στα χαρτιά, ενώ στην πράξη θα τρώμε προϊόντα που έχουν παραχθεί με πρότυπα του 1990; Η ανησυχία είναι ότι δημιουργείται συνθήκη αθέμιτου ανταγωνισμού: Ο Ευρωπαίος αγρότης «ματώνει» οικονομικά για να είναι «πράσινος» και ποιοτικός, ενώ ο ανταγωνιστής του από τη Mercosur κερδίζει μερίδιο αγοράς ρυπαίνοντας και παράγοντας φθηνά.
Το πολιτικό θρίλερ και το «χρύσωμα» του χαπιού
Η επιτάχυνση των διαδικασιών δεν είναι τυχαία. Ο Εμανουέλ Μακρόν, πιεζόμενος από τους Γάλλους αγρότες, φώναξε «Όχι», αλλά η φωνή του πνίγηκε. Η Ιταλία της Τζόρτζια Μελόνι, παίρνοντας τις δικές της διαβεβαιώσεις και κοιτάζοντας τα συμφέροντα της ιταλικής βιομηχανίας, άλλαξε στρατόπεδο, αφήνοντας τη Γαλλία (μαζί με Πολωνία, Αυστρία, Ουγγαρία) χωρίς την απαιτούμενη μειοψηφία αρνησικυρίας. Η αριθμητική των Βρυξελλών (55% των κρατών, 65% του πληθυσμού) “κλείδωσε” τη συμφωνία.
Η Κομισιόν, βλέποντας την καταιγίδα που έρχεται, προσπαθεί τώρα να ρίξει «λεφτά στο τραπέζι». Η πρόταση της φον ντερ Λάιεν για αύξηση των κονδυλίων της ΚΑΠ κατά 45 δισεκατομμύρια ευρώ (για την περίοδο 2028-2034) είναι μια έμμεση παραδοχή της ζημιάς. Μαζί με την εξαίρεση των λιπασμάτων από τον φόρο άνθρακα, αυτά είναι τα «δώρα» για να κατευναστεί η οργή. Είναι όμως αυτά τα χρήματα αρκετά για να κρατήσουν ζωντανή την ελληνική περιφέρεια; Ή θα χαθούν σε γραφειοκρατικούς δαιδάλους, αφήνοντας τον μικρό παραγωγό εκτεθειμένο;
Γεωπολιτική: Ο «Δράκος» στο δωμάτιο
Για να είμαστε δίκαιοι στην ανάλυσή μας, οφείλουμε να δούμε και πέρα από το χωράφι. Η Ευρώπη βιάζεται γιατί φοβάται την Κίνα, εσχάτως και τις ΗΠΑ. Η Λατινική Αμερική είναι πλούσια σε λίθιο, χαλκό και σπάνιες γαίες, υλικά απαραίτητα για την ενεργειακή μετάβαση, τις μπαταρίες και την τεχνολογία. Το Πεκίνο αγοράζει ήδη λιμάνια και ορυχεία στην περιοχή και ο Τραμπ δήλωσε «παρών» στη Βενεζουέλα. Οι Βρυξέλλες θεωρούν ότι αν δεν «δέσουν» τώρα τη Mercosur, θα χάσουν οριστικά την πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες, υποθηκεύοντας το βιομηχανικό μέλλον της ηπείρου. Σωστό. Και η επισιτιστική ασφάλεια, ειδικά στο Νότο;
Η συμφωνία Mercosur είναι ένα νόμισμα με δύο όψεις. Από τη μία, η γεωπολιτική αναγκαιότητα και η εξωστρέφεια της βιομηχανίας. Από την άλλη, ο υπαρξιακός κίνδυνος για τον πρωτογενή τομέα.
Η στάση του Υπουργού κ. Τσιάρα δείχνει ότι η Ελλάδα επιλέγει τον δρόμο του «ρεαλιστικού συμβιβασμού»: Δε μπορούμε να το σταματήσουμε, ας προσπαθήσουμε να το ελέγξουμε. Η ρήτρα για ενεργοποίηση δασμών αν πέσουν οι τιμές κατά 8% είναι σημαντική, αλλά ίσως αποδειχθεί βραδυφλεγής. Όταν μια τιμή πέσει 8%, η ζημιά στο εισόδημα του παραγωγού έχει ήδη γίνει.
Τις επόμενες εβδομάδες, η μάχη θα μεταφερθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Εκεί θα κριθούν πολλά. Για εμάς εδώ, στο Λασίθι, το μήνυμα είναι σαφές: Η αγορά παγκοσμιοποιείται βίαια. Η μόνη μας άμυνα είναι η ποιότητα και η ταυτότητα των προϊόντων μας, αλλά και η διαρκής πίεση ώστε οι «ρήτρες αμοιβαιότητας» να μην μείνουν γράμμα κενό.
Αν η Ευρώπη θέλει να τρώει υγιεινά και να έχει ζωντανή ύπαιθρο, δεν μπορεί να θυσιάσει τον αγρότη της στο βωμό της εξαγωγής αυτοκινήτων.
Ο λογαριασμός δεν βγαίνει, και φοβάμαι ότι θα κληθούμε πάλι να τον πληρώσουμε εμείς. Σε αυτές τις κατακλυσμιαίες μεταβολές, κάθε πρόβλεψη καθίσταται παράτολμη. Όμως το σενάριο του μέλλοντος, δεν διαγράφεται ανέφελο.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
