Το δίτομο έργο, αφιερωμένο στην παλιά Κριτσά, του δασκάλου και συγγραφέα Ιωάννη Κ. Ταβλά παρουσιάστηκε σε εκδήλωση, στο Γυμνάσιο Κριτσάς. Τα δύο βιβλία, σε αυτοέκδοση του συγγραφέα, «Κριτσά: Το κεφαλοχώρι του Λασιθίου- Ανεστορούμαι τα παλιά» και «Κριτσά: Το κεφαλοχώρι του Λασιθίου- Ανεστορούμαι τα παλιά και ροζονάρω με τα τωρινά…» παρουσίασαν οι καθηγήτριες φιλόλογοι του Γυμνασίου Κριτσάς Σταυρούλα Φουντουλάκη και Κωνσταντίνα Κοκολάκη.
Αποσπάσματα από τα δύο βιβλία ανέγνωσαν οι μαθήτριες του Γυμνασίου, Μαρίλια-Ιωάννα Παπαστεργίου και Δέσποινα Σγουρού.
«Ο τόπος μας είναι εντυπωμένος στην ταυτότητα και την προσωπικότητά μας και μας καθορίζει. Άνθρωποι που την αγάπη για τον τόπο τους την εκφράζουν συλλέγοντας, διασώζοντας ήθη, έθιμα, τον τρόπο ζωής, την άυλη πολιτιστική κληρονομιά του τόπου από τον οποίο κατάγονται. Ένας απ’ αυτούς τους ανθρώπους είναι και ο κ. Γιάννης Ταβλάς, ο οποίος με πολύ μεράκι, υπομονή και επιμονή συνέλεξε ένα καταπληκτικό υλικό στα δύο βιβλία του», τόνισε η Διευθύντρια του Γυμνασίου Άννα Μάμου, ανοίγοντας την εκδήλωση.
Ταυτότητα
Στην παρουσίαση του α’ τόμου που έκανε η κ. Φουντουλάκη, είπε μεταξύ άλλων:
«Μέσα από μαρτυρίες αφηγήσεις και πλούσιο φωτογραφικό υλικό, ο συγγραφέας επιχειρεί να διασώσει μνήμες, συνήθειες και παραδόσεις που σημάδεψαν τους ανθρώπους και τους κατοίκους του. Για τη συγγραφή του έργου βασίστηκε κυρίως σε αφηγήσεις ηλικιωμένων κατοίκων, αλλά και σε προσωπικές του εμπειρίες. Με αυτόν τον τρόπο κατάφερε να συγκεντρώσει πολύτιμο υλικό ενός περίπου αιώνα ζωής του χωριού! Παράλληλα αναδεικνύεται η συλλογική προσπάθεια όσων συνέβαλαν στη δημιουργία αυτού του βιβλίου. Γίνεται εκτενής παρουσίαση της Κριτσάς, ενός από τους αρτιότερους, σημαντικότερους και με σπουδαία ιστορία οικισμούς της Κρήτης.
Στόχος του βιβλίου είναι να φωτιστούν βασικές πλευρές της Ιστορίας της κοινωνικής ζωής και της ιδιαίτερης ταυτότητας του χωριού, με αναφορά στην μακραίωνη ιστορία του, στους αγώνες του για ελευθερία και ανεξαρτησία, συμβάλλοντας στη διατήρηση της εθνικής συνείδησης και συλλογικής μνήμης του τόπου. Προβάλλει επίσης σημαντικά πολιτιστικά και θρησκευτικά μνημεία του χωριού που αξίζει κανείς να επισκεφθεί. Ο συγγραφέας επισημαίνει ότι εκτός από τη γεωργία, οι κάτοικοι ασχολήθηκαν με διάφορα επαγγέλματα (τσαγκάρης, ράφτης, σιδηρουργός, επιπλοποιός κ.α.) καθώς και με παραδοσιακές τέχνες (ξυλογλυπτική, αγγειοπλαστική, υφαντουργία η οποία είχε ξεχωριστή θέση κλπ).
Η Κριτσά παραμένει ένας σημαντικός τουριστικός προορισμός. Ωστόσο, παρά την τουριστική ανάπτυξη, το χωριό διατηρεί τον παραδοσιακό του χαρακτήρα. Οι κάτοικοι συνηθίζουν τα τιμούν και να σέβονται τα ήθη, τα έθιμα και τις παραδόσεις τους προσφέροντας στους επισκέπτες μια γνήσια εικόνα της κρητικής ζωής και φιλοξενίας. Από το βιβλίο γίνεται φανερό ότι η Κριτσά δεν είναι απλά ένας τόπος με πλούσιο παρελθόν αλλά μια ζωντανή Κοινότητα που διατηρεί μέχρι σήμερα τη φυσιογνωμία και τις αξίες της».
Έρευνα
Την παρουσίαση του β’ τόμου έκανε η κ. Κοκολάκη: «Το έργο αυτό αποτελεί πολύτιμη παρακαταθήκη στην ιστορία, την παράδοση και τη συλλογική μνήμη του τόπου μας», είπε η καθηγήτρια, παρουσιάζοντας την πορεία και προσφορά του συγγραφέα. «Το έργο του βασίζεται στην προσεκτική έρευνα, τη φροντίδα αλλά κυρίως στην ουσιαστική αγάπη του για τον άνθρωπο και τον τόπο. Πρόκειται για μια ζωντανή περιήγηση στην Κριτσά του χθες. Μέσα από τις σελίδες του αναβιώνουν τα μνημεία και τα καλντερίμια, οι κρήνες και οι καμάρες, τα εξωκκλήσια, τα παλιά επαγγέλματα, οι πνευματικοί άνθρωποι του τόπου αλλά και οι άνθρωποι του μόχθου, οι βοσκοί, οι τεχνίτες, οι αγωνιστές, οι πρόσφυγες καθώς και οι απλοί καθημερινοί άνθρωποι, που συνέθεσαν την ταυτότητα αυτού του ιστορικού χωριού.
Ιδιαίτερη αξία έχει και ο τρόπος που συγκροτήθηκε το βιβλίο αυτό. Ο κ. Ταβλάς δεν περιορίστηκε σε μια βιβλιογραφική έρευνα, αλλά αναζήτησε πρωτογενείς πηγές, συνέλεξε μαρτυρίες, συνομίλησε με ηλικιωμένους κατοίκους της Κριτσάς, κατέγραψε μνήμες, βιώματα και αφηγήσεις ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα και γνώρισαν πρόσωπα και καταστάσεις μιας άλλης εποχής. Με αυτόν τον τρόπο το έργο αποκτά μοναδική αυθεντικότητα και μετατρέπεται σε πολύτιμο ψηφιδωτό προφορικής ιστορίας και λαϊκής μνήμης. Το βιβλίο του ξεπερνά τα όρια μιας τοπικής έκδοσης, αφού αποτελεί έργο με ιδιαίτερη ερευνητική αξία. Οι πληροφορίες, τα προφορικά στοιχεία, οι φωτογραφίες, οι καταγραφές τοπωνυμίων, επαγγελμάτων, εκκλησιών, κοινωνικών και πολιτιστικών πρακτικών, μπορούν να λειτουργήσουν ως πολύτιμο υλικό για κάθε ερευνητή, ιστορικό, λαογράφο που θέλει να ασχοληθεί πιο εξειδικευμένα με την ιστορία και κοινωνική ζωή της Κριτσάς και της ευρύτερης περιοχής».
Επιστροφή στις ρίζες
Ο συγγραφέας επεσήμανε ότι τα βιβλία αυτά αποτελούν την «απάντησή μου σε μια εποχή που η τεχνολογία και η ταχύτητα κυριαρχούν. Η ανάγκη μας να επιστρέψουμε στις ρίζες μας είναι πιο επιτακτική από ποτέ πριν. Τα βιβλία αυτά δε γεννήθηκαν από μελάνι και χαρτί. Ξεκίνησαν από μια βαθιά εσωτερική ανάγκη να διασωθεί και να αναδειχθεί κάθε τι που συνδέεται με το παρελθόν, τις υποδομές και την καθημερινότητα, της ομολογουμένως, ξεχωριστής Κριτσάς. Του χωριού των πατεράδων, των παππούδων, των προγόνων μας. Από την πρώτη στιγμή που συνέλαβα την ιδέα, συνειδητοποίησα ότι δεν κατέγραφα απλές πληροφορίες, αλλά ότι αποτύπωνα μια ζωντανή ιστορία που χρωστούσαμε να ειπωθεί σωστά και να παραδοθεί ανέπαφη στις επόμενες γενιές. Χρειάστηκαν χρόνια αναζήτησης, μελέτης, συγγραφής και διασταύρωσης στοιχείων. Μοναδικός μου στόχος ήταν το αποτέλεσμα να μην είναι απλώς επιστημονικά τεκμηριωμένο, αλλά κυρίως βαθιά ανθρώπινο και καθηλωτικό! Στα βιβλία αυτά προσπάθησα να φυλακίσω τις φωνές των παλιών, τις μυρωδιές από τους φούρνους, τον ήχο του αργαλειού που κάποτε αντηχούσε σε κάθε σπίτι, τις ιστορίες που λέγονταν στις γειτονιές. Είναι μια κατάθεση αγάπης για το κεφαλοχώρι μας που στάθηκε φάρος πολιτισμού και αντίστασης για όλο το Λασίθι.
Η έρευνα για τα βιβλία αυτά ήταν δύσκολη αλλά λυτρωτική. Κάθε πληροφορία που διασταύρωνα, κάθε παλιά λέξη που κατέγραφα ήταν σα να έβαζα ένα λιθαράκι να μείνει το οικοδόμημα της ιστορίας και παράδοσης όρθιο στο πέρασμα του χρόνου», τόνισε ο συγγραφέας.
Ευχαριστίες
Με την ευκαιρία ευχαρίστησε όλους εκείνους τους συγχωριανούς και άλλους που τον βοήθησαν στην καταγραφή αυτού του υλικού, ιδιαιτέρως τον αείμνηστο αγροφύλακα Μανώλη Αφορδακό· μεγάλο μέρος των πληροφοριών το άντλησε από εκείνον, όπως δήλωσε. Και απευθυνόμενος στους μαθητές, είπε: Τα χωριά μας παθαίνουν μόνο όταν τα ξεχνάμε. Αυτά τα βιβλία είναι η δική μου υπόσχεση ότι η Κριτσά θα παραμείνει ζωντανή, περήφανη και ανεστορημένη.
Ακολούθησε διάλογος και ερωτήσεις από τους μαθητές, στις οποίες πρόθυμα απάντησε ο κ. Ταβλάς, ενώ δεν έκρυψε και ένα παράπονο, για την απουσία υποστήριξης του πνευματικού πονήματος αυτού από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Κριτσάς και μερίδα των συγχωριανών του.
Στο τέλος, ο κ. Ταβλάς προσέφερε δωρεάν σε όλους τους μαθητές της Γ’ Γυμνασίου το δίτομο έργο του, μαζί με τις ευχές του για καλή πρόοδο.
Η εκδήλωση εντασσόταν στο πλαίσιο του μαθήματος της Τοπικής Ιστορίας που διδάσκεται στη Γ’ Τάξη του Γυμνασίου.
ΝΙΚΟΣ ΤΡΑΝΤΑΣ
