Πλούσιο, σπάνιο -εν πολλοίς άγνωστο- είναι το υλικό που συγκεντρώθηκε στους δύο τόμους που συνθέτουν το πραγματικά μνημειακό έργο της Ιστορίας του Μεραμπέλλου. Το δίτομο έργο εξέδωσε ο Δήμος Αγίου Νικολάου.
Στις 663 σελίδες των δύο τόμων κωδικοποιείται με πλήρη επιστημονική τεκμηρίωση από αδημοσίευτο αρχειακό υλικό και με πλούσια βιβλιογραφία, εμπλουτισμένη με ποικίλο εικονογραφικό υλικό, σε μεγάλο ποσοστό αδημοσίευτο, η ιστορία του σημερινού Δήμου Αγίου Νικολάου, στην έκταση που τον όρισε ο «καλλικρατικός» χάρτης της Τ. Αυτοδιοίκησης, ώστε να συμπίπτει με τα όρια της πρώην Επαρχίας Μεραμβέλου.
Η έκδοση έρχεται να συμπληρώσει, να εμπλουτίσει και να εδραιώσει με αναφορά σε ιστορικές πηγές τη με κόπο αποκτημένη γνώση για την πορεία του τόπου μας στο χρόνο. Κι αυτό, όπως εξηγούν η Μαρία Σωρού και η Βίλη Αποστολάκου, με κόπο, γιατί ελάχιστες είναι οι δημοσιεύσεις που αναφέρονται στην ιστορία του Μεραμβέλου. Χρειάστηκε προσφυγή σε πρωτογενείς ιστορικές πηγές, αρχεία, αλλά και ευρήματα από αρχαιολογικές ανασκαφές, φιλολογικές πηγές, περιγραφές παλαιών και νεώτερων περιηγητών κλπ. για τη σύνθεση και τεκμηρίωση.
Υπάρχει αρχειακό υλικό διάσπαρτο σε δημόσια αρχεία και βιβλιοθήκες, στο οποίο, όμως θα πρέπει να «σκάψει» βαθειά ο ερευνητής, με κόπο, αφιερώνοντας πολύ χρόνο και αρκετή «τύχη» να «πέσει» στο υλικό που χρειάζεται, το οποίο όμως απαιτεί στη συνέχεια επιβεβαίωση, ερμηνεία και «επικόλληση» στο μωσαϊκό που αποτελεί η σύνθεση του ιστορικού προφίλ ενός τόπου. Η εξασφάλιση και η επεξεργασία αυτού του υλικού εκτός από δημόσια, που προέρχεται και από ιδιωτικά αρχεία και συλλογές, συνέβαλε στη δημιουργία μεγάλου μέρους του δίτομου έργου, τόνισαν οι δύο συντονίστριες της έκδοσης.
Η επιστημονική ομάδα
Το σύνθετο και υπεύθυνο αυτό έργο, ο Δήμος Αγίου Νικολάου κατά την προηγούμενη δημοτική περίοδο της δημαρχίας Αντ. Ζερβού, το ανέθεσε σε μια ομάδα επιστημόνων, ώστε να το φέρουν εις πέρας συλλέγοντας δημοσιευμένες και επιστημονικά τεκμηριωμένες μελέτες, καταθέτοντας συγχρόνως τις προσωπικές τους σχετικές έρευνες και εργασίες, για την περιοχή, ξεκινώντας από την προϊστορία και φτάνοντας μέχρι τα μέσα και λίγο μετά, του 20ού αιώνα.
Μέσα στο βιβλίο καταγράφεται η γεωλογική, αρχαιολογική, δημογραφική, θρησκευτική, οικονομική και κοινωνική ιστορία της περιοχής. Πώς αντανάκλασαν στην πορεία του τόπου μας οι εσωτερικές αντιπαραθέσεις, οι πολεμικές συγκρούσεις και πώς βίωσαν οι περασμένες γενιές του Μεραμπέλλου τα μεγάλα εθνικά και διεθνή ιστορικά γεγονότα και τις εξ ανακλάσεως επιπτώσεις τους σε τοπική κλίμακα.
Η συγγραφική ομάδα που εργάστηκε για τη δημιουργία του βιβλίου αποτελείται από τους: Γεώργιο Αναστασάκη καθηγητή του Τμήματος Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αθηνών, Νίκο Ανδριώτη ιστορικό φιλόλογο, Βίλη Αποστολάκου αρχαιολόγο, Μαρία Αρακαδάκη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Αντωνία Καφετζάκη ιστορικό φιλόλογο, Γεώργιο Μαμάκη εκπαιδευτικό – Προϊστάμενο της Δ/νσης Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Λασιθίου, Γεωργία Μοσχόβη αρχαιολόγο, Μαρία Σωρού ιστορικό φιλόλογο, Δάφνη Χρονάκη, Προϊσταμένη Τμήματος Αρχαιολογικών Έργων και Μελετών.
Η συλλογική ταυτότητα
«Η διαδρομή ενός τόπου και των ανθρώπων που τον κατοικούν στο χώρο και τον χρόνο, διαμορφώνει σε σημαντικό βαθμό την ατομική και συλλογική τους ταυτότητα και υπό την έννοια αυτή, επηρεάζει το μέλλον τους. Η κατανόηση και η ερμηνεία της, ιδιαίτερα επιτακτική στον σημερινό πολύπλοκο κόσμο, έχει ως αναγκαία προϋπόθεση την ιστορική γνώση, την καταγραφή δηλαδή της πολιτικοστρατιωτικής, κοινωνικής, οικονομικής και πολιτιστικής ιστορίας του τόπου, με όσο γίνεται μεγαλύτερη πληρότητα, αντικειμενικότητα, αλήθεια, τόλμη και πάντοτε σε συνάφεια, όχι μόνο με την αντίστοιχη ιστορία της ευρύτερης περιοχής, αλλά και με την εθνική και διεθνή ιστορία», επισημαίνεται στην εισαγωγή του βιβλίου.
Μια επτάχρονη περιπέτεια
Στη συνάντηση που είχαμε με την αρχαιολόγο- πρώην διευθύντρια της ΚΔ’ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Βίλη Αποστολάκου και την Φιλόλογο- Ιστορικό Μαρία Σωρού, οι οποίες είχαν την ευθύνη συντονισμού της έκδοσης, μας μίλησαν για το χρονικό της επτάχρονης αυτής «περιπέτειας», όπως τη χαρακτήρισαν και οι ίδιες.
Όπως επισημαίνουν και στο εισαγωγικό κοινό σημείωμά τους, στο βιβλίο, «η συμμετοχή μας στην προσπάθεια αυτή ήταν διπλή, ως συγγραφείς και ως επιμελήτριες. Η ευθύνη και το έργο μας, με τη δεύτερη ιδιότητα ήταν και η πιο καθοριστική στην ολοκλήρωση του εγχειρήματος αυτού. Επωμισθήκαμε την ευθύνη της επικοινωνίας και συνεργασίας με τους συν-συγγραφείς τους οποίους και ευχαριστούμε θερμά, για τη συνεργασία και τον χρόνο και τον κόπο που διέθεσαν». Ιδιαίτερες ευχαριστίες εκφράζουν στη γραφίστρια Φανή Μπατζάκη, η οποία, όπως αναφέρουν, συνεργάστηκε υπομένοντας στωικά τις συνεχείς παρεμβάσεις τους με προσθήκες, διορθώσεις, αντικαταστάσεις και αναδιατάξεις κειμένων και εικόνων, μέχρι το βιβλίο να λάβει την οριστική του μορφή και να τυπωθεί.
Χρειάστηκε πολύς κόπος και πολύς χρόνος για να ολοκληρωθεί το δίτομο έργο.
Οι δύο τόμοι ως εξώφυλλο έχουν το ανατολικό τμήμα του μνημειακού χάρτη της Κρήτης του Vincenzo Maria Coronelli, με τίτλο «Το νησί και το βασίλειο του Χάνδακα» (έκδοση, Βενετία 1692) με σκιασμένη την «επικράτεια» του Μεραμπέλλου. Είναι τοποθετημένοι σε μία χοντροχάρτινη θήκη και σίγουρα το δίτομο έργο θα αποτελεί θησαυρό ιστορικής αυτογνωσίας και κόσμημα για κάθε βιβλιοθήκη.
Το βιβλίο δεν πρόκειται να πωλείται σε βιβλιοπωλεία, όπως εξ άλλου συνέβη και με τα προηγούμενα βιβλία που εξέδωσε ο Δήμος Αγίου Νικολάου.
ΝΙΚΟΣ ΤΡΑΝΤΑΣ
