Η διαβούλευση για τη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) που αφορά τους δύο νέους Αιολικούς Σταθμούς Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) στο Πάνω Μιραμπέλλο έληξε στο ΥΠΕΝ, αφήνοντας πίσω της μια βαριά σκιά πάνω από τις κορυφογραμμές του Καρυδίου, του Αρετίου και του Χαυγά.
Ως δημοσιογράφος που παρακολουθεί χρόνια την ανάπτυξη και τα προβλήματα της Κρήτης, δεν μπορώ παρά να σταθώ με σκεπτικισμό απέναντι σε ένα έργο που υπόσχεται «πράσινη ανάπτυξη» αλλά απειλεί να αλλοιώσει ανεπανόρθωτα τη φυσιογνωμία μιας περιοχής που αποτελεί την αισθητική και πολιτιστική «ψυχή» του Δήμου Αγίου Νικολάου.
Ενώ το Δημοτικό Συμβούλιο Αγίου Νικολάου έχει αποφασίσει ομόφωνα ότι δεν θα δεχθεί νέα αιολικά πάρκα στα όριά του, αναγνωρίζοντας τον τουριστικό και παραδοσιακό χαρακτήρα της περιοχής, οι μελέτες των εταιρειών «ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ ΚΡΗΤΗΣ ΕΛΙΚΑ» προχωρούν κανονικά, αγνοώντας την τοπική κοινωνία. Ας δούμε όμως τι πραγματικά προβλέπει αυτό το φαραωνικό σχέδιο.
Οι Αριθμοί της Υποβάθμισης
Μιλάμε για δύο σταθμούς συνολικής ισχύος 132 MW. Ο σταθμός «ΠΕΖΑ» προβλέπει 12 ανεμογεννήτριες και ο σταθμός «ΚΕΦΑΛΑ-ΤΡΑΠΕΖΑ-ΚΟΥΤΣΟΥΡΑ» άλλες 8. Μην σας ξεγελά ο αριθμός «20». Δεν πρόκειται για τις μικρές ανεμογεννήτριες του παρελθόντος. Πρόκειται για γίγαντες ύψους πλήμνης 107,5 μέτρων και διαμέτρου πτερωτής 155 μέτρων. Συνολικά, το ύψος κάθε κατασκευής αγγίζει τα 185 μέτρα (σχεδόν δύο φορές το ύψος του Πύργου των Αθηνών) πάνω στις παρθένες κορυφογραμμές μας.
Για να στηθούν αυτοί οι γίγαντες, η ΜΠΕ προβλέπει μια τρομακτική παρέμβαση στο έδαφος. Θα απαιτηθούν έργα οδοποιίας συνολικού μήκους 22,8 χιλιομέτρων. Από αυτά, τα 16,9 χιλιόμετρα αφορούν τη διάνοιξη νέων δρόμων σε μέρη όπου σήμερα υπάρχουν μόνο μονοπάτια και βράχια, ενώ τα υπόλοιπα 5,9 χιλιόμετρα αφορούν «βελτιώσεις» (διαπλατύνσεις) υφιστάμενων δρόμων για να χωρέσουν τα ειδικά οχήματα μεταφοράς.
Η Ομολογία της Καταστροφής
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της μελέτης είναι η αναφορά στον αρχικό σχεδιασμό (Εναλλακτική Χ2), ο οποίος προέβλεπε 35 ανεμογεννήτριες συνολικής ισχύος 175 MW. Η ίδια η ΜΠΕ παραδέχεται ότι ο αρχικός σχεδιασμός απορρίφθηκε επειδή θα προκαλούσε «αρνητικές επιπτώσεις μεγαλύτερης κλίμακας» στο έδαφος, τη χλωρίδα και το τοπίο. Με απλά λόγια, οι μελετητές ομολογούν ότι η περιβαλλοντική καταστροφή είναι δεδομένη, απλώς επέλεξαν τη «λιγότερο επώδυνη» λύση για να κάμψουν τις αντιδράσεις. Αλλά για τους κατοίκους του Καρυδίου, που θα βλέπουν την πλησιέστερη ανεμογεννήτρια (Α12) σε απόσταση μόλις 522 μέτρων από τον οικισμό τους, η λέξη «λιγότερο» δεν σημαίνει τίποτα.
Πολιτισμός και Φύση υπό Πολιορκία
Το Πάνω Μεραμπέλλο δεν είναι μια «αδόμητη έκταση» όπως τη χαρακτηρίζει η μελέτη. Είναι ένας τόπος ζωντανός, γεμάτος ιστορικά μοναστήρια και παραδοσιακούς οικισμούς. Η Ιερά Μονή Αρετίου, ένα μνημείο τεράστιας θρησκευτικής και ιστορικής αξίας, θα έχει άμεση οπτική επαφή με τις ανεμογεννήτριες, με την πλησιέστερη (Α5) να δεσπόζει σε απόσταση 1,4 χλμ. και την Α12 στα 500 μέτρα. Το ίδιο ισχύει για την Ι.Μ. Παναγίας Περαμπελιώτισσας και την Ι.Μ. Τιμίου Σταυρού Καρδαμούτσας, όπου οι «γίγαντες» θα αλλοιώσουν το αίσθημα της ηρεμίας και της πνευματικότητας.
Ακόμα πιο ανησυχητική είναι η διείσδυση των έργων στο Καταφύγιο Άγριας Ζωής (ΚΑΖ) «Κατσελιό». Η μελέτη παραδέχεται ότι οι ανεμογεννήτριες Α4 και Α8 του σταθμού «ΚΕΦΑΛΑ-ΤΡΑΠΕΖΑ-ΚΟΥΤΣΟΥΡΑ» χωροθετούνται οριακά εντός των ορίων του προστατευόμενου καταφυγίου. Πώς συμβιβάζεται η προστασία της άγριας ζωής με την εγκατάσταση βιομηχανικών μηχανών τέτοιου μεγέθους;
Η «Απόβαση» στην Παχειά Άμμο
Η μεταφορά του εξοπλισμού αποτελεί από μόνη της ένα ρεπορτάζ καταστροφής. Η μελέτη προβλέπει ότι τα τμήματα των ανεμογεννητριών θα εκφορτωθούν στην παραλία της Παχειάς Άμμου, κοντά στην Αγία Φωτεινή, με τη χρήση πλοίων ανοιχτού τύπου («παντόφλες») και προσωρινών ράμπων πάνω στην άμμο. Μια παραλία μετατρέπεται σε βιομηχανική ζώνη εκφόρτωσης βαρέων μηχανημάτων, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την παράκτια μορφολογία και την τοπική οικονομία που στηρίζεται στο κύμα και τις ταβέρνες.
Τουρισμός ή ενέργεια προς εξαγωγή;
Το ερώτημα παραμένει αμείλικτο: Τι θέλουμε για το Λασίθι; Η χώρα μας έχει ήδη καλύψει τους στόχους για το 2030 όσον αφορά την παραγωγή από ΑΠΕ. Γιατί λοιπόν να συνεχίσουμε να «πυροβολούμε τα πόδια μας», καταστρέφοντας το φυσικό κάλλος που αποτελεί τη βάση του ποιοτικού μας τουρισμού;
Η ΜΠΕ προσπαθεί να μας πείσει ότι οι ανεμογεννήτριες είναι «κομψές» και εισάγουν ένα «ευχάριστο στοιχείο κίνησης» στο τοπίο. Ας το πουν αυτό στους κτηνοτρόφους που θα δουν τους βοσκότοπούς τους, στους μελισσοκόμους που θα δουν την διάλυση της φύσης, στους μικρούς παραγωγούς που ζουν από το ελαιόλαδο αλλά και στους κατοίκους των γραφικών χωριών, που θα δουν να τεμαχίζονται από δρόμους 23 χιλιομέτρων, ή στους κατοίκους των παραδοσιακών οικισμών (Φουρνή, Καστέλι, Πλάκα, Ελούντα) που θα ζουν κάτω από τη διαρκή σκιά και τον θόρυβο των μηχανών.
Στο τέλος της 25ετούς ζωής των έργων, οι εταιρείες υπόσχονται «αποκατάσταση». Αλλά ποιος μπορεί να αποκαταστήσει ένα διαλυμένο βουνό; Τα κουφάρια των ανεμογεννητριών ίσως ανακυκλωθούν, αλλά οι πληγές στο σώμα του Μιραμπέλλου θα μείνουν εκεί για πάντα, μνημεία μιας απληστίας που θυσίασε το μοναδικό στο βωμό του πρόσκαιρου κέρδους.
Δεν χρειαζόμαστε άλλες τέτοιες «επενδύσεις». Το Πάνω Μιραμπέλλο πρέπει να παραμείνει ένας τόπος ξεχωριστός, ένα τοπίο αισθητικής και ιστορίας. Η ανάπτυξη που θέλουμε είναι αυτή που σέβεται τα ίχνη του παρελθόντος και διασφαλίζει το μέλλον των παιδιών μας σε μια γη που παραμένει όμορφη.
Η ΡΑΕ, το Γερμανικό Άλλοθι και η Ιδεολογική Παγίδα
Επί 15 και πλέον χρόνια, η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΕ) επέδειξε μια προσήλωση που αγγίζει τα όρια της εμμονής. Ο στόχος ήταν ένας: να γεμίσουν τα βουνά της Κρήτης με αιολικά πάρκα. Δεκάδες αιτήματα εγκρίθηκαν με συνοπτικές διαδικασίες, δημιουργώντας μια τεχνητή «επενδυτική ευκαιρία» που ελάχιστη σχέση είχε με τις πραγματικές ανάγκες του νησιού.
Το ζήτημα πήρε γρήγορα ιδεολογική τροπή. Από τη μία, οι επενδυτές παρουσιάζονταν ως οι «σωτήρες» του πλανήτη και από την άλλη, κοινωνικές ομάδες και πολιτικοί χώροι που αντιδρούσαν χαρακτηρίζονταν ως «οπισθοδρομικοί». Όμως, η αλήθεια βρίσκεται αλλού. Αυτό που ζούμε είναι το αποτέλεσμα μιας περιβαλλοντικής πολιτικής που κυριάρχησε στην Ευρώπη την προηγούμενη εικοσαετία, όπου οι «Πράσινοι» έγιναν το ιδανικό άλλοθι της γερμανικής βιομηχανίας.
Η Γερμανία έπρεπε να πουλήσει την τεχνολογία της, τις ανεμογεννήτριες και τα πάνελ και η Ευρωπαϊκή Ένωση επέβαλε στόχους που εξυπηρετούσαν αυτήν ακριβώς την παραγωγή. Σήμερα, όμως, το παραμύθι τελείωσε. Οι Πράσινοι στη Γερμανία κυβέρνησαν και η παρουσία τους κρίνεται από πολλούς ως απογοητευτική, ενώ τα περιβόητα «πρασινίσματα» των επενδυτών δεν έφεραν ούτε φθηνότερο ρεύμα στον καταναλωτή, ούτε πραγματική σωτηρία του οικοσυστήματος. Αντίθετα, στην περίπτωση του Μεραμπέλλου, για να υπηρετήσουμε μια υποτιθέμενη «πράσινη» πολιτική, καταστρέφουμε το ίδιο το φυσικό περιβάλλον. Είναι το απόλυτο οξύμωρο: Δολοφονούμε τη φύση στο όνομα της φύσης.
Πολιτισμός, Κτηνοτροφία και το Καταφύγιο «Κατσελιό»
Το Πάνω Μεραμπέλλο δεν είναι «άγονη γραμμή». Είναι ένας τόπος όπου η ιστορία αναπνέει. Η Ιερά Μονή Αρετίου, ένα μνημείο-σύμβολο για την περιοχή, θα βρεθεί κυκλωμένη από τις ανεμογεννήτριες. Η πλησιέστερη (Α12) απέχει μόλις 522 μέτρα από τον οικισμό του Καρυδίου. Τα ιστορικά μονοπάτια που αναδεικνύουν την περιοχή, οι παλιοί οικισμοί και τα μοναστήρια θα υποστούν μια τεράστια οπτική και ηχητική υποβάθμιση.
Τι θα γίνει με την πλούσια χλωρίδα; Τα βότανα της περιοχής, ο δίκταμος και η φασκομηλιά, θα πληγούν από τη σκόνη και την αλλαγή του μικροκλίματος που προκαλούν οι τεράστιες πτερωτές. Η κτηνοτροφία, ο βασικός πυλώνας της τοπικής οικονομίας, θα δεχθεί πλήγμα, καθώς οι βοσκότοποι θα τεμαχιστούν από το οδικό δίκτυο και τις περιφράξεις. Ακόμα και το Καταφύγιο Άγριας Ζωής (ΚΑΖ) στο Κατσελιό, ένας προστατευόμενος χώρος, προβλέπεται να υποστεί αλλοιώσεις. Είναι σαφές: η ενδοχώρα του Πάνω Μιραμπέλλου θα αλλοιωθεί ανεπανόρθωτα.
Η Ώρα της Ευθύνης. Ξενοδόχοι και Τοπική Κοινωνία
Ας αναρωτηθούμε ειλικρινά: Τι τουρισμό θέλουμε; Ο Άγιος Νικόλαος και η Ελούντα έχουν χτίσει το όνομά τους πάνω στην έννοια της «αισθητικής του τοπίου». Ο επισκέπτης υψηλού επιπέδου δεν έρχεται εδώ για να βλέπει βιομηχανικά πάρκα στις κορυφές των βουνών. Έρχεται για την αυθεντικότητα, για την ηρεμία, για το ανέγγιχτο τοπίο.
Εδώ οι ξενοδόχοι της περιοχής έχουν τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο. Πρέπει να το ξεκαθαρίσουν: το τοπίο είναι το κεφάλαιό τους. Αν επιτρέψουν την υποβάθμισή του, «πυροβολούν τα πόδια τους». Η παραγωγή ενέργειας προς εξαγωγή, γιατί αυτό είναι το σχέδιο, να στέλνουμε ρεύμα στην Αθήνα ή στην Ευρώπη, δεν συμβαδίζει με τον ποιοτικό τουρισμό. Η χώρα μας έχει ήδη καλύψει τους στόχους της για το 2030 από ΑΠΕ. Δεν υπάρχει καμία εθνική ανάγκη που να δικαιολογεί αυτή την καταστροφή. Υπάρχει μόνο η απληστία των εταιρειών που, με την ανοχή της πολιτείας, θέλουν να λεηλατήσουν τα τοπία μας για το κέρδος.
Τελεία και Παύλα
Στο τέλος της 20ετίας, που είναι ο κύκλος ζωής αυτών των μηχανών, οι εταιρείες θα φύγουν. Θα μας αφήσουν τα «κουφάρια» τους, τις σκουριασμένες λαμαρίνες και τα διαλυμένα βουνά. Θα μας αφήσουν μια κληρονομιά καταστροφής για να θυμόμαστε ότι κάποτε, για το κέρδος κάποιων λίγων, χάσαμε τον φυσικό μας πλούτο για πάντα.
Η στήλη ενώνει τη φωνή της με την ομόφωνη απόφαση του Δήμου Αγίου Νικολάου και κάθε τοπικό φορέα που μπορεί ν’ αντιληφθεί τα στοιχειώδη. Το Πάνω Μεραμπέλλο δεν είναι πεδίο δοκιμών. Είναι η γη μας, είναι η αισθητική μας, είναι η ζωή μας. Δεν χρειαζόμαστε άλλες «πράσινες» πληγές. Το τοπίο του Μιραμπέλλου δεν προσφέρεται για τέτοιους πειραματισμούς. Τελεία και παύλα.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
- Από τη στήλη “ΙΧΝΗΛΑΣΙΕΣ” της έντυπης έκδοσης της ΑΝΑΤΟΛΗΣ
