Η είδηση που έσκασε σαν βόμβα από τα χείλη του Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Μαργαρίτη Σχοινά, ήταν μια διοικητική ανακοίνωση που αναμέναμε μετά τα όσα είδαμε κι ακούσαμε στο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ.
Το χειρότερο όμως είναι πως αποτελούν την επίσημη ληξιαρχική πράξη θανάτου για την βιολογική μελισσοκομία! Και μαζί, μιας περιόδου που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως η «χρυσή εποχή της εικονικής πραγματικότητας» στην ελληνική ύπαιθρο. Η ακύρωση των προγραμμάτων βιολογικής μελισσοκομίας και κτηνοτροφίας, συνολικού ύψους 134 εκατομμυρίων ευρώ, αποτελεί μια ομολογία συστημικής σήψης, αλλά ταυτόχρονα και μια αναγκαία πράξη αυτοκάθαρσης αν θέλουμε να μιλάμε σοβαρά για το μέλλον της πρωτογενούς παραγωγής στην Κρήτη και σε όλη την Ελλάδα.
Προφανώς, ο δρόμος προς την ανάπτυξη δεν μπορεί να είναι στρωμένος με ψεύτικα τιμολόγια και «φαντάσματα» παραγωγών. Όταν ο κ. Σχοινάς μιλά για «προβληματικές δράσεις» και ανάγκη για ένα «νέο ξεκίνημα», δεν κάνει πολιτική ρητορεία. Περιγράφει μια κατάσταση όπου το φιλότιμο του πραγματικού παραγωγού πνίγηκε μέσα στη βουλιμία του επιτήδειου.
Η αριθμητική της εξαπάτησης
Όταν οι μέλισσες γίνονται… αέρας
Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν είναι αποκαλυπτικά και, αν μη τι άλλο, προκαλούν οργή. Πώς φτάσαμε από τους 34.000 βιολογικούς παραγωγούς το 2020 στους 119.000 το 2024; Μια αύξηση 250% μέσα σε τέσσερα χρόνια δεν είναι οικονομικό θαύμα, είναι στατιστική παραδοξότητα που έπρεπε να είχε χτυπήσει καμπανάκια πολύ νωρίτερα.
Στη μελισσοκομία, το φαινόμενο έλαβε διαστάσεις κωμικοτραγικές. Όταν ο προϋπολογισμός είναι 19 εκατ. ευρώ και οι αιτήσεις φτάνουν τα 166 εκατ. ευρώ (υπερκάλυψη 874%), είναι σαφές ότι κάτι δεν πάει καλά. Η περιγραφή του Γενικού Γραμματέα, Σπύρου Πρωτοψάλτη, για ελέγχους όπου δηλώνονταν 300 κυψέλες και βρίσκονταν 3 ή και καμία, θυμίζει εποχές που ελπίζαμε ότι είχαν περάσει ανεπιστρεπτί.
Αυτό που συνέβη ήταν μια «φούσκα» επιδοτήσεων. Το σύστημα πιστοποίησης αποδείχθηκε διάτρητο. Όταν ελεγκτές εμφανίζονται να πραγματοποιούν δεκάδες ελέγχους την ημέρα σε διαφορετικά σημεία της επικράτειας, αντιλαμβάνεται κανείς ότι οι έλεγχοι γίνονταν από το γραφείο, με ένα καφέ στο χέρι και μια σφραγίδα που «πετούσε». Η αναστολή διαπίστευσης φορέων και τα πρόστιμα είναι το ελάχιστο μπροστά στη ζημιά που υπέστη η αξιοπιστία του ελληνικού βιολογικού προϊόντος στις διεθνείς αγορές.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για τους μελισσοπαραγωγούς στο Λασίθι;
Εδώ, στον τόπο μας, το Λασίθι, η μελισσοκομία δεν είναι ένας κλάδος της οικονομίας. Είναι παράδοση, είναι πολιτισμός, είναι το μεράκι των ανθρώπων στα βουνά της Σητείας, στην Ιεράπετρα, στο Μεραμπέλλο και στο Οροπέδιο. Για τον Λασιθιώτη μελισσοκόμο, οι ανακοινώσεις του Υπουργείου είναι ένα «διπλό χαστούκι», διότι εμείς έχουμε παραγωγούς και «ταΐστρες» στο περιβάλλον μας.
Κατ’ αρχάς, η απώλεια πόρων για τους έντιμους είναι δεδομένη! Υπάρχουν δεκάδες παραγωγοί στο νομό μας που επένδυσαν πραγματικά στη βιολογική μελισσοκομία. Άνθρωποι που πλήρωσαν πιστοποιήσεις, που τήρησαν αυστηρά πρωτόκολλα, που δεν χρησιμοποίησαν χημικά και που περίμεναν αυτή την ενίσχυση για να καλύψουν το αυξημένο κόστος παραγωγής. Αυτοί οι άνθρωποι σήμερα βρίσκονται «ξεκρέμαστοι». Η οριζόντια ακύρωση του προγράμματος τους παίρνει τη μπουκιά από το στόμα, επειδή κάποιοι άλλοι αποφάσισαν να δηλώσουν «κυψέλες-φαντάσματα» σε κάποια άλλη γωνιά της Ελλάδας ή και εδώ δίπλα μας.
Η απαξίωση του τοπικού προϊόντος
Το μέλι του Λασιθίου είναι από τα καλύτερα στον κόσμο. Όταν όμως το «βιολογικό» γίνεται συνώνυμο της απάτης στις Βρυξέλλες, η σκιά πέφτει πάνω σε όλους. Ο Λασιθιώτης παραγωγός που θέλει να εξάγει το προϊόν του στη Γερμανία ή τη Γαλλία, θα βρει απέναντί του έναν καχύποπτο αγοραστή. Η ζημιά στην «ετικέτα» είναι μεγαλύτερη από τη ζημιά στην τσέπη.
Ο κίνδυνος της εγκατάλειψης
Με το κόστος των ζωοτροφών και των καυσίμων στα ύψη, η απώλεια των 19 εκατομμυρίων της μελισσοκομίας (έστω και αν ένα μέρος τους ήταν «αέρας») σημαίνει ότι πολλοί νέοι μελισσοκόμοι στο Λασίθι θα σκεφτούν σοβαρά να εγκαταλείψουν το επάγγελμα. Αν δεν υπάρξει άμεση ανακοίνωση για το πού θα κατευθυνθούν αυτοί οι πόροι, φοβάμαι ότι θα δούμε τα βουνά μας να ερημώνουν από την παραγωγική δραστηριότητα.
Η ανάγκη για τοπικούς ελέγχους
Το Λασίθι έχει τις ιδιαιτερότητές του. Οι μελισσοκόμοι μας είναι διασκορπισμένοι σε δύσβατες περιοχές. Η έλλειψη προσωπικού στις τοπικές ΔΑΟΚ (Διευθύνσεις Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής) επέτρεψε σε κάποιους να θεωρούν ότι δεν θα ελεγχθούν ποτέ. Η «ώρα της κρίσης» του Σχοινά πρέπει να φέρει και στο Λασίθι μια νέα δομή ελέγχου, όπου ο πραγματικός μελισσοκόμος θα προστατεύεται και ο «επιτήδειος» θα αποβάλλεται αμέσως.
Η γεωπολιτική διάσταση και το βλέμμα στις Βρυξέλλες
Ο Μαργαρίτης Σχοινάς δεν είναι ένας τυχαίος Υπουργός. Προερχόμενος από τα σπλάχνα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, γνωρίζει ότι η Ελλάδα δεν έχει άλλα περιθώρια για «παιχνιδάκια» με τα κοινοτικά κονδύλια. Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία προβλέπει ότι μέχρι το 2030 το 25% των γεωργικών εκτάσεων της Ε.Ε. πρέπει να είναι βιολογικές.
Όταν η Ελλάδα παρουσιάζει εκρηκτική άνοδο, οι Βρυξέλλες αρχικά χειροκροτούν, αλλά μετά στέλνουν τους ελεγκτές. Η ενημέρωση που έχουν οι Βρυξέλλες, όπως είπε ο Υπουργός, είναι μια κίνηση προληπτική για να αποφύγουμε τα χειρότερα. Δηλαδή, τα οριζόντια πρόστιμα (επανορθώσεις) που θα μπορούσαν να τινάξουν στον αέρα όλο το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης.
Είναι προφανές ότι η κυβέρνηση επιχειρεί μια «φυγή προς τα εμπρός». Ακυρώνει κάτι που ήταν ήδη σάπιο για να προλάβει την καταδίκη από το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο. Όμως, το ερώτημα παραμένει: Ποιος επέτρεψε στη «φούσκα» να μεγαλώσει τόσο πολύ; Πού ήταν οι μηχανισμοί εποπτείας από το 2020 έως το 2024;
Η «ψηφιακή ασπίδα» και το στοίχημα της επόμενης ημέρας
Η εξαγγελία για χρήση ψηφιακών εργαλείων και πλήρη ιχνηλασιμότητα είναι προς τη σωστή κατεύθυνση. Σε μια εποχή που μπορούμε να δούμε από το κινητό μας πού βρίσκεται ένα δέμα που παραγγείλαμε, είναι αδιανόητο να μην γνωρίζουμε πού βρίσκονται 119.000 βιολογικοί παραγωγοί.
Η Task Force που συγκροτήθηκε έχει ένα τιτάνιο έργο. Να ξεχωρίσει την ήρα από το σιτάρι. Να δημιουργήσει ένα σύστημα ελέγχων σε πραγματικό χρόνο (real-time monitoring). Να επιβάλει κυρώσεις που δεν θα είναι απλώς «χάδια», αλλά θα οδηγούν σε οριστική αποβολή από κάθε είδους ενίσχυση.
Ο υφυπουργός Γιάννης Ανδριανός μίλησε για «δικαιοσύνη και διαφάνεια». Αυτές οι λέξεις ηχούν όμορφα, αλλά στην ύπαιθρο της Κρήτης έχουν κουράσει αν δεν συνοδεύονται από πράξεις. Η δικαιοσύνη απαιτεί οι πόροι που εξοικονομήθηκαν από την ακύρωση να μην χαθούν σε γραφειοκρατικούς λαβυρίνθους, αλλά να δοθούν στοχευμένα σε δράσεις που ενισχύουν την πραγματική παραγωγή. Κι όχι πάλι στη Θεσσαλία και το βαμβάκι!
Χρειαζόμαστε παραγωγούς, όχι «επενδυτές επιδοτήσεων»
Κλείνοντας τις σημερινές «ΙΧΝΗΛΑΣΙΕΣ», θα ήθελα να σταθώ σε μια φράση του Υπουργού: «Χρειαζόμαστε ένα νέο ξεκίνημα». Αυτό το νέο ξεκίνημα δεν αφορά μόνο τους νόμους και τις πλατφόρμες. Αφορά τη νοοτροπία μας.
Όσο θα υπάρχουν «παραγωγοί» που αναζητούν την εύκολη επιδότηση χωρίς να έχουν μυρίσει το χώμα ή το θυμάρι, και όσο θα υπάρχουν φορείς πιστοποίησης που λειτουργούν ως «μαγαζιά» έκδοσης βεβαιώσεων, η πρωτογενής μας παραγωγή θα βρίσκεται σε κίνδυνο.
Στο Λασίθι, έχουμε τη δυνατότητα να γίνουμε το πρότυπο της πραγματικής βιολογικής παραγωγής. Έχουμε το μικροκλίμα, έχουμε την τεχνογνωσία, έχουμε τους ανθρώπους. Αυτό που μας λείπει είναι ένα κράτος που θα είναι δίπλα στον εργάτη της γης και απέναντι στον αεριτζή.
Η ακύρωση των 134 εκατομμυρίων είναι μια οδυνηρή υπενθύμιση ότι το «τζάμπα» πέθανε. Ας ελπίσουμε ότι στη θέση του θα γεννηθεί μια σοβαρή αγροτική πολιτική που θα τιμά τον κόπο του Λασιθιώτη και του Κρητικού παραγωγού. Γιατί στο τέλος της ημέρας, αυτό που μένει δεν είναι τα νούμερα στις οθόνες των υπουργείων, αλλά η ποιότητα στο πιάτο του καταναλωτή και η επιβίωση των χωριών μας.
Εμείς εδώ, στην «ΑΝΑΤΟΛΗ», θα συνεχίσουμε να ιχνηλατούμε την αλήθεια. Γιατί το μέλι μας πρέπει να είναι γλυκό επειδή είναι αληθινό, όχι επειδή είναι επιδοτούμενο.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
- Από τη στήλη ΙΧΝΗΛΑΣΙΕΣ της έντυπης έκδοσης της ΑΝΑΤΟΛΗΣ
