Γράφει ο Μανόλης Κ. Μακράκης*
Ένα χρόνο μετά τη μεταπολίτευση και τρία χρόνια από την έναρξη του τουρισμού στην Ελούντα, ορισμένοι φιλοπρόοδοι Ελουντιανοί αποφασίζουν να ιδρύσουν ένα σωματείο πολιτιστικού και αναπτυξιακού χαρακτήρα. Έτσι δημιουργήθηκε ο «Προοδευτικός Σύλλογος Ελούντας » και εγκρίθηκε με την με αριθμ. 59/1975 απόφαση του Πρωτοδικείου Λασιθίου.
Σκοπός του Συλλόγου σύμφωνα με το άρθρο 1 του καταστατικού του είναι : « η μελέτη, η προστασία, η υποστήριξη και η προαγωγή των ζητημάτων που απασχολούν τους κατοίκους της Κοινότητας, η έκδοση εντύπου-ενημερωτικού δελτίου, η φροντίδα για την εξύψωση του μορφωτικού επιπέδου των κατοίκων της περιοχής, η διενέργεια διαλέξεων και καλλιτεχνικών εκδηλώσεων, η δημιουργία βιβλιοθήκης και πνευματικής στέγης, η συμπαράσταση σε κάθε κίνηση για την προβολή και αξιοποίηση της περιοχής, η προστασία του περιβάλλοντος με έργα εξωραϊστικά, η δημιουργία και γενικά η συμμετοχή σε κάθε ενέργεια για την πρόοδο, ανάπτυξη και προβολή της περιοχής της Ελούντας ..»
Όλα αυτά τα 50 χρόνια, μισόν αιώνα, που δραστηριοποιείται ο Σύλλογος κατάφερε να καταστεί ένα σωματείο με σημαντική προσφορά στα πολιτιστικά δρώμενα, στην καταγραφή και διατήρηση της ιστορικής μνήμης και του λαϊκού πολιτισμού, στην ανάπτυξη και την προβολή της Ελούντας. Συγκεκριμένα από το έτος ίδρυσής του (1975 ως τώρα (2025) πέτυχε:
1.Την εκτύπωση από το 1992 της εφημερίδας Ελούντας η οποία μετατράπηκε σε περιοδικό το 2002
2.Την δημιουργία τμήματος αιμοδοσίας (από το 1992) με σκοπό την αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών σε αίμα και την ανάπτυξη δεσμών και αισθημάτων αλτρουισμού ανάμεσα στους κατοίκους. Δυο φορές το χρόνο πραγματοποιούνται αιμοληψίες με ικανοποιητική συμμετοχή.
3.Τη λειτουργία μουσικών και χορευτικών τμημάτων για μαθητές του Δημοτικού Σχολείου.
4.Την παρέμβαση και δράση του Συλλόγου σε περιβαλλοντικά θέματα (ματαίωση κατασκευής εργοστασίου στο Λούμα, δεντροφυτεύσεις, καθαρισμοί ακτών κ.ά.)
- Τη διοργάνωση της Ψαροβραδιάς, παραδοσιακής γιορτής με ψάρι στην οποία έχουν παίξει μεγάλα ονόματα της Κρητικής μουσικής. (Κλάδος, Μελεσσανάκης, Σκουλάς Βασ., Μ. Αλεξάκης, Πυθαρούλης, Βαρδάκης κ.ά.). Η γιορτή τα τελευταία χρόνια έχει αντικατασταθεί με εκείνη των πολιούχων αγίων της Ελούντας την 20η Μαΐου.
- Τη διοργάνωση συναυλιών στη Σπιναλόγκα (από το 1997) και στο Κανάλι με τη συμμετοχή σπουδαίων καλλιτεχνών: Μαρκόπουλος, Σαββόπουλος, Γλυκερία, Μακεδόνας, Θαλασσινός, Σκουλάς, Γαργανουράκης, Κ. Φέρρης, Γιάννης Χαρούλης.
7.Τη διοργάνωση από το 1997 του παραδοσιακού γλεντιού στον αύλειο χώρο της εκκλησίας και του παλιού σχολείου στην Επάνω Ελούντα την παραμονή του Αφέντη Χριστού (5 Αυγούστου). Νοικοκυρές της Ελούντας ετοιμάζουν παραδοσιακά φαγητά και κρητική μουσική διασκεδάζει τους παρευρισκόμενους. Επίσης τη διοργάνωση από το 2020 γλεντιού με παραδοσιακή μουσική στην Κάτω Ελούντα
- Την έκδοση κατά καιρούς διαφόρων εντύπων προβολής του τόπου
- Το κόψιμο ακονιών (ακονόπετρας) με το σήμα κατατεθέν, το έμβλημα του Συλλόγου, τη χαρακτική απεικόνιση ακονά του καλλιτέχνη Ν. Φιλιππάκη (1995), την τοποθέτηση σε καλαίσθητες κασετίνες και την προσφορά τους σε προσωπικότητες που επισκέπτονται την Ελούντα.
- Τη διοργάνωση εκδηλώσεων απόδοσης τιμής στους αγωνιστές της Ελούντας από την τελευταία κρητική επανάσταση ως το Αλβανικό Έπος (Μάρτης και Οκτώβρης 2005). Οι εκδηλώσεις αυτές συνέβαλαν στη διατήρηση της συλλογικής μνήμης και στην ενδυνάμωση και διαμόρφωση της ταυτότητά μας.
- Την καθιέρωση διήμερου χριστουγεννιάτικων εκδηλώσεων σε συνεργασία με τους υπόλοιπους φορείς της Ελούντας, με παζάρι από δημιουργίες των μελών του και τη διάθεση των εσόδων για φιλανθρωπικούς σκοπούς.
- Τη διεξαγωγή παιδικού φεστιβάλ κάθε Ιούνιο
- Τον εορτασμό της Ημέρας της Γυναίκας κατά την Παγκόσμια Ημέρα Γυναίκας (8η Μαρτίου), με γλέντι και απόδοση τιμής σε γυναίκες της Ελούντας που διακρίθηκαν σε κάποιους τομείς.
- Τη διεξαγωγή παραδοσιακής καντάδας από το 2020. Μουσικοί από τα σπλάχνα της Ελούντας με παραδοσιακά όργανα λύρες, λαούτα, μαντολίνα περιέρχονται τα στενά του τόπου που πλημμυρίζει από γλυκιές μελωδίες και τραγούδια της αγάπης.
- Τα « ανυφαντοξομπλιάσματα», μια γιορτή – ωδή στον πολιτισμό της ύφανσης, και στα ποικιλόμορφα δημιουργήματα του αργαλειού, από το 2022 με την ομάδα του Προοδευτικού Συλλόγου «Υφάντρες Ελούντας».
Η έκδοση της εφημερίδας και του περιοδικού «ΕΛΟΥΝΤΑ»
Ο Σύλλογος προχώρησε στην έκδοση του ενημερωτικού δελτίου του Συλλόγου από το 1988, και στη συνέχεια στην έκδοση αρχικά δίμηνης και αργότερα τρίμηνης εφημερίδας «ΕΛΟΥΝΤΑ» (1992) η οποία το 2003 μετατράπηκε σε ομότιτλο περιοδικό με σημαντική συνεισφορά στην προβολή των προβλημάτων της Ελούντας και την επίλυσή τους, στην καταγραφή της ιστορίας και της συλλογικής μνήμης του τόπου, στη διεκδίκηση και επίλυση των προβλημάτων της. Πρωτεργάτες για την έκδοση της εφημερίδας υπήρξαν ο Μαυρικάκης Κωστής, πολιτικός μηχανικός και επιμελητής έκδοσής της τα πρώτα χρόνια, και ο τότε πρόεδρος Γεώργιος Πεδιαδίτης. Αργότερα ο Αθαν. Γιαπιτζάκης, ο Ζαχαρίας Ζερβαντωνάκης και από το 1999 ο γράφων ο οποίος την αναβάθμισε, εμπλούτισε και επαύξησε τις σελίδες της και τη μετέτρεψε σε περιοδικό το 2003.
Από το πρώτο κιόλας φύλλο και με τον τίτλο «ξεκινάμε» γίνονται γνωστοί και οι αρχές και οι σκοποί της έκδοσης: «Η κοινωνική δημιουργία και προσφορά, οι ενεργοί πολίτες μιας κοινωνίας είναι εγγύηση και συνάμα προζύμι για την πολυδιάσταση ανάπτυξή της, την πνευματική και οικονομική…» διακηρύσσοντας ταυτόχρονα ότι « θα ανήκει σε όλους και δεν θα ελέγχεται από πολιτικό κόμμα», συνεχίζει:
«Αυτή η εφημερίδα που κύριο στόχο έχει να αποδείξει την πολιτιστική μας κληρονομιά, την ιστορία μας, τη λαογραφία μας, μ’ άλλα λόγια τον πολιτισμό μας, παράλληλα θα είναι ένα ενημερωτικό ειδησεογραφικό έντυπο του χωριού μας. Θα φροντίσει και θα επιδιώξει να γίνει το βήμα επικοινωνίας και διαλόγου όλων των πολιτών της Ελούντας και κυρίως των ξενιτεμένων μας δημοτών, για όλους τους οποίους και με περίσσια ικανοποίηση θα έχει ανοιχτές τις σελίδες της».
Καλούσε ταυτόχρονα όλους τους Ελουντιανούς να στηρίξουν την εφημερίδα, να εκφραστούν, να προτείνουν και να εργαστούν όλοι μαζί για την πρόοδο του τόπου.
Η εφημερίδα ήταν δίμηνη μέχρι το φύλλο 22 (Οκτ.-Δεκ. 1997) και από το φύλλο 23 (Ιαν.-Μάρτ. 1998) γίνεται τρίμηνη.
Στις σελίδες της, των 39 τευχών, αυτά τα χρόνια 1993-2003 κυριαρχούν: Η ανάδειξη της Σπιναλόγκας, η αποπεράτωση του δρόμου Αγίου Νικολάου – Ελούντας, ο Περιφερειακός (Παρακαμπτήριος Δρόμος) αλλά και άλλα θέματα που απασχολούσαν την Ελούντα, τα έργα που είχε ανάγκη, η διαφύλαξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, η προστασία του περιβάλλοντος, των μνημείων, κάλυψε δημοσιογραφικά το Θ΄ Διεθνές Κρητολογικό συνέδριο που έγινε τον Οκτώβρη (1-6) του 2001 στην Ελούντα (Ελούντα Μπητς), η τρέχουσα επικαιρότητα, στοιχεία ιστορικού και λαογραφικού περιεχομένου και της ομάδας του Κόρφου. Μια εφημερίδα που αποτύπωσε την ιστορία του τόπου και που ο ιστορικός του μέλλοντος θα βρει να αντλήσει πολύτιμα στοιχεία.
Ο αντίκτυπος έκδοσης και κυκλοφορίας αμφοτέρων, εφημερίδας και περιοδικού, υπήρξε μεγάλος. Οι κριτικές εγκωμιαστικές. Θυμάμαι χαρακτηριστικά τον αείμνηστο Νίκο Ψιλάκη από το «Ράδιο Κρήτη» να αφιερώνει πολύ χρόνο από την εκπομπή του για το περιοδικό και τα θέματά του, για την Ελούντα και την προσοχή που αξίζει. Βιβλιοθήκες πανελλήνιας εμβέλειας να μας ζητούν τεύχη που δεν είχαν για κάποιο λόγο λάβει. Προσωπικότητες να μας στέλνουν επιστολές για να μας συγχαρούν για το αξιόλογο εγχείρημα.
Χρόνια μετά φοιτητές, μεταπτυχιακοί φοιτητές ερευνητές σκύβουν στην εφημερίδα αυτή να αντλήσουν, να πάρουν, να γράψουν, να τεκμηριώσουν…
Ανατρέχοντας στο Αρχείο μου διαπίστωσα με θλίψη σε ένα άρθρο μου με τον τίτλο «Νέο πολυτελές ξενοδοχείο στην Ελούντα» για την έναρξη των εργασιών στις 20 Δεκεμβρίου 2001 του ξενοδοχείου Blou palace, τονίζαμε δίπλα στον τίτλο «Επιτακτική ανάγκη η κατασκευή του Περιφερειακού Δρόμου Ελούντας». Το θέμα του Περιφερειακού κυριάρχησε και τα επόμενα χρόνια 2001-2009. Δυστυχώς 25 περίπου χρόνια βρισκόμαστε σχεδόν στο ίδιο σημείο. Ο δρόμος με κύρια ευθύνη ορισμένων ιδιοκτητών γης δεν έχει ακόμη διανοιχτεί και οι ρυθμοί ωρίμανσης των μελετών είναι ιδιαίτερα αργοί. Δυστυχώς αυτή η επισήμανση αφορά και άλλα έργα, όπως τη δημιουργία Μουσείου Ακονιού και Αλατιού, το ψηφιδωτό της Παλαιοχριστιανικής Βασιλικής του Πόρου, το Σχέδιο Πόλης, το παραλιακό μέτωπο Μέγαρο-Χαρουποεργοστάσιο κ.ά. σημαντικά και απαραίτητα έργα η επίλυση των οποίων έχει καθυστερήσει αδικαιολόγητα.
Προσωπικότητες, πνευματικοί άνθρωποι κ.ά. γράφουν, επαινούν, προτείνουν.
Ως υπεύθυνος έκδοσης έγραφα τότε με αφορμή τη συμπλήρωση της 1ης δεκαετίας και τη μετατροπή της εφημερίδας σε περιοδικό: «Στην εποχή μας, εποχή παγκοσμιοποίησης, όπου κάποιοι θέλουν να μας επιβάλλουν να μιλάμε, να τραγουδάμε, να σκεφτόμαστε, να ντυνόμαστε, να ενεργούμε όπως εκείνοι, σ’ έναν τόπο με τα θετικά και αρνητικά της τουριστικής ανάπτυξης, εποχή που κυριαρχεί το ιδιωτικό συμφέρον και ο άκρατος ωφελιμισμός, εμείς αντιστεκόμαστε. Αντίσταση που επιβάλλουν οι περιστάσεις και ο ρόλος μας σαν πολιτιστικού σωματείου. Για τη διαφύλαξη της ταυτότητάς μας, τη διατήρηση της ιστορικής μας μνήμης, της γλώσσας μας, της λαογραφίας μας και του πολιτισμού μας».
Τα θέματα που απασχόλησαν το περιοδικό τα έτη 2002-2009 ήταν τα έργα ανάπτυξης: Περιφερειακός δρόμος-Παραλιακό Μέτωπο Μέγαρο Χαρουποεργοσπάσιο, Σπιναλόγκα (φωτισμός – ανάπλαση-ένταξη στην Ουνέσκο), το Μουσείο Ακονιού και αλατιού αλλά και η προστασία του Κόρφου και του ευρύτερου περιβάλλοντος της Ελούντας, η καταγραφή των μνημείων και της ιστορίας μας, οι γιορτές ενίσχυσης της ιστορικής μνήμης και ενδυνάμωσης της συλλογικής μας ταυτότητας, αλλά και η ανάδειξη του λαϊκού πολιτισμού και της κληρονομιάς μας.
Το περιοδικό συνέχισε απρόσκοπτα την έκδοση του μέχρι το τεύχος 62 (Οκτ.-Δεκ.) του 2009, έτος διακοπής της κυκλοφορίας του χωρίς καμιά αιτιολογία.
Η ανάληψη της προεδρίας από την Κατερίνα Λεμπιδάκη
Το 2016 αναλαμβάνει την προεδρία του Προοδευτικού Συλλόγου η Κατερίνα Λεμπιδάκη. Η έλευση της Κατερίνας στο τιμόνι του Προοδευτικού Συλλόγου, του ενεφύσησε μια ζωογόνα πνοή. Ο ρόλος της καίριος στη δημιουργία της θεατρικής ομάδας και των Υφαντριών. Η εκδήλωση στην Κάτω Ελούντα ξεκίνησε από εκείνη. Η γιορτή της γυναίκας, η καντάδα στις 27 Σεπτεμβρίου, οι διήμερες Χριστουγεννιάτικες εκδηλώσεις έχουν τη δική της σφραγίδα.
Η δημιουργία της ομάδας «Υφάντρες Ελούντας»
Η δημιουργία της ομάδας «Υφάντρες Ελούντας» ξεκίνησε από μια ιδέα της δραστήριας δικηγόρου Μαρίνας Φουντουλάκη, συζήτηση με το Πανεπιστήμιο των Ορέων και το πρόγραμμα Πηνελόπη-«Γκάντι». «Εκ του μηδενός» βρέθηκαν και στήθηκαν οι αργαλειοί, λειτούργησαν και πραγματοποιήθηκε στη συνέχεια έκθεση με υφαντά των νοικοκυριών της Ελούντας από τη Βιβλιοθήκη «Μανώλης Φουντουλάκης». Η έκθεση ήταν εντυπωσιακή. Πολύχρωμα υφαντά με θαυμαστά ξόμπλια που οι γυναίκες της Ελούντας, την προβιομηχανική εποχή, μάθαιναν από παλαιότερες, έμπειρες υφάντρες, που τα κρατούσαν στην μνήμη τους από ακόμα παλαιότερες. Συνδύαζαν την συλλογική μνήμη και το λαϊκό πολιτισμό με το δικό τους ταλέντο. Έτσι παραδίδονταν προφορικά από γενιά σε γενιά, ξόμπλια και σύμβολα γεμάτα με νοήματα και τις πατροπαράδοτες αξίες του κρητικού πολιτισμού μας, της ταυτότητάς μας.
Στη συνέχεια προέκυψε η πρόσκληση των υφαντριών από το Μουσείο Μπενάκη. Ύφαιναν εκεί για κάμποσες ημέρες και αποφάσισαν την δημιουργία της ομάδας υφαντριών. Τα υπόλοιπα είναι ιστορία.
Θα σταθώ όμως στο σημαντικό γεγονός της εκπόνησης από την ομάδα εκπαιδευτικών προγραμμάτων και τον πολλαπλό ρόλο αυτό για την Ελούντα. Μαθητές παρακολουθούν μια σπουδαία τέχνη των προγόνων τους. Με τον ευφυή και παιχνιώδη τρόπο που επινόησε η Μαρία Μαυροφόρου συμμετέχουν μαθαίνοντας βιωματικά. Μαθαίνουν, όμως και ιστορία αφού επισκέπτονται τα μνημεία της Ελούντας: αλυκές, Χιόνα, Κανάλι, αρχαία Ολούντα κ.α.. Τα οφέλη είναι πολλαπλασιαστικά. Αυτοί οι αυριανοί πολίτες, ως ενήλικες θα θυμούνται της Ελούντα και γίνονται οι καλύτεροι φίλοι της και υποστηρικτές της.
Οι υφάντρες διοργανώνουν τα «ανυφαντοξομπλιάσματα» από το 2023. Στις διήμερες εκδηλώσεις του 2023 έξαναν το μαλλί, το έπλυναν, το ύφαναν στους αργαλειούς και στη συνέχεια έκαναν έκθεση υφαντικής. Πέρσι (2024) το θέμα ήταν τα παντρολογήματα, με θέμα το γάμο. Η αίθουσα εκδηλώσεων της Κοινότητας είχε μετατραπεί σε ένα εκθετήριο ύψιστης λαϊκής τέχνης με εκθέματα που αφορούσαν το νοικοκυριό, το νυφικό κρεβάτι, κλινοσκεπάσματα και στρωσίδια, νοσταλγικές φωτογραφίες ζευγαριών της παλιάς Ελούντας κ.α. ενώ εξίσου εντυπωσιακή ήταν και η εναρκτήρια βραδιά με το βιολί του Βαγγέλη Βαρδάκη και τους εξαίσιους χορούς. Φέτος τα «ανυφαντοξομπλιάσματα» είναι αφιερωμένα στην Ελένη Νάκου, πρωτοπόρο της τουριστικής ανάπτυξης του τόπου.
Η ερασιτεχνική θεατρική ομάδα Ελούντας
Δημιουργήθηκε και δραστηριοποιείται από το 2016. Έχει ανεβάσει 6 θεατρικά έργα με δικά της σκηνικά, κοστούμια, σκηνοθεσία κ.ά. Θεατρικές παραστάσεις με μεγάλη επιτυχία. Να τονιστεί ότι τα έσοδα (τρόφιμα) δωρίζονται σε ιδρύματα, έχει αγοραστεί αναπηρικό αμαξίδιο και έχει προσφερθεί στο Νοσοκομείο.
Άλλες δράσεις
Επίσης ο Προοδευτικός Σύλλογος υπήρξε ο εκδότης του βιβλίου του Μιχάλη Μαυροφόρου «Κρήτη – Ο Ολούς» και συνέδραμε με αγορά βιβλίων, στην έκδοση των βιβλίων «ΕΛΟΥΝΤΑ» και «Ημερολόγιο Μικρασιατικής Εκστρατείας του Μανώλη Φουντουλάκη».
Με περιορισμένα έσοδα που οφείλονται αποκλειστικά στον οβολό των μελών του, και στα κέρδη από κάποιες εκδηλώσεις, έχει αφήσει το στίγμα του και σε εξωραϊστικά έργα όπως τη βρύση στην πλατεία και στην Επάνω Ελούντα και ο Ανεμόμυλος στην Κουλούρα.
Συνοψίζοντας, η τελευταία δεκαετία χαρακτηρίζεται από τη δημιουργία δύο σημαντικών υποομάδων του Προοδευτικού Συλλόγου, που τεκμαίρουν και δικαιώνουν τον τίτλο του ως «Προοδευτικού». Αυτά είναι, όπως προαναφέραμε, οι υφάντρες και η θεατρική ομάδα.
Προτάσεις για το μέλλον
Μένει να πλανάται ένα ερώτημα. Μα αυτός ο Σύλλογος τα έκανε όλα; Ασφαλώς όχι. Έκανε όμως πολλά από λίγους!!!! και με την έμπρακτη συνδρομή και στήριξη κατοίκων, Δήμου και Περιφέρειας μπορεί να γίνουν ακόμη περισσότερα. Σημαντικό κρίνουμε την ικανοποίηση του αιτήματος του Συλλόγου για απόκτηση στέγης και δημιουργίας εκθετηρίου υφαντών στην παλιά κοινότητα. Ευκαιρίας δοθείσης, απ’ αυτήν εδώ τη στήλη επανέρχομαι στην πρότασή μου για τη δημιουργία μουσείου Εκπαίδευσης στο παλιό Δημοτικό Σχολείο στην Επάνω Ελούντα, και τη δημιουργία πολιτιστικών διαδρομών σε Κάτω και Επάνω Ελούντα με ανάδειξη και επίσκεψη σε παραδοσιακά κτίσματα, κατοικίες, στέρνες, φάμπρικες σε αυθεντικά οικιστικά σύνολα αλλά και σύγχρονους χώρους δημιουργίας σε εργαστήρια ντόπιων καλλιτεχνών (ζωγραφικής και ξυλογλυπτικής). Επίσης η επανέκδοση του περιοδικού ΕΛΟΥΝΤΑ είναι αναγκαία. Αυτονόητο θεωρώ όταν υποβάλλω κάποιες προτάσεις είμαι και έτοιμος να τις υποστηρίξω εργαζόμενος γι’ αυτές και προσφέροντας αφιλοκερδώς τις υπηρεσίες μου.
Τελειώνοντας θέλω να τονίσω με όλα όσα σας ανέφερα ότι τα εκάστοτε μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου με τον εθελοντισμό τους, με όλη αυτή τη δραστηριότητα και προσφορά τους, αυτόν τον μισό αιώνα, αυτά τα πενήντα χρόνια ζωής, έκαναν πράξη το στίχο του Σεφέρη πως «Ζωή σου είναι ότι έδωσες». Κι εκείνοι έδωσαν πολλά. Αναντίλεκτα σ’ έναν τόπο με έντονο τουριστικό αποτύπωμα μοιραία θα υπάρχει και έντονη αλλοτρίωση. Εδώ λοιπόν καλείται το κάθε πολιτιστικό σωματείο να αντισταθεί, διασώζοντας ότι μπορεί από τη λαίλαπα της τουριστικής αλλοτρίωσης αλλά και της παγκοσμιοποίησης-ομογενοποίησης. Ο Σύλλογος σ’ αυτή τη δύσκολη εποχή άκρατου ωφελιμισμού απέδειξε με έργα την προσφορά του. Χρέος του να τη συνεχίσει, να παράγει πολιτισμό να αγωνίζεται για τα δίκαια του τόπου και χρέος όλων μας, τοπικής κοινωνίας, αυτοδιοίκησης, Πολιτείας η υποστήριξη κάθε του δράσης και φαεινής ιδέας. Σε κάθε περίπτωση το καλό που γίνεται επιστρέφει στην τοπική κοινωνία. Τώρα περισσότερο από κάθε άλλη ιστορική φάση και χρονική περίοδο η στήριξη του πολιτισμού και η ενίσχυση της ταυτότητάς μας, του έργου δηλ. του Συλλόγου, είναι περισσότερο από ποτέ αναγκαία. «Οι καιροί ου μενετοί».
* Ο Μανόλης Κ. Μακράκης υπήρξε Πρόεδρος του ΠΣ. Ελούντας (2004-06) και επιμελητής έκδοσης του εντύπου «Ελούντα» τη δεκαετία 1999-2009. Το παραπάνω κείμενο αποτελεί την ομιλία του στην εκδήλωση για τα 50 χρόνια του Προοδευτικού Συλλόγου Ελούντας
