Δεν θα μπορούσα να έχω καλύτερο ξεναγό για τα ιστορικά μνημεία της Νεάπολης από το Μιχάλη Χουρδάκη (Νίσπιτα). Όπου με πήγε, ό,τι μου έδειξε και ό,τι μου είπε θα προσπαθήσω να μεταφέρω στις σελίδες της ΑΝΑΤΟΛΗΣ… με την ελπίδα ότι κάποτε όλα αυτά θα αποκτήσουν μία καλύτερη τύχη. Σήμερα θα αναφερθούμε στα καταφύγια, τα οποία επισκέφθηκα μαζί του:
α) Το πρώτο και πιο σημαντικό καταφύγιο βρίσκεται στους πρόποδες του λόφου Μπαμπούρα, κοντά στη «μεγάλη στροφή» της Νεάπολης. «Είναι εγκαταλειμμένο και ξεχασμένο», μας λέγει ο Μιχάλης. «Φτιάχτηκε με αγγαρείες των κατοίκων και αποτέλεσε το ασφαλές καταφύγιο του Ιταλού στρατηγού Angelo Karta, διοικητή των Ιταλικών στρατευμάτων στην Κρήτη. Το καταφύγιο αυτό αργότερα, λόγω της μεγάλης προστασίας που προσέφερε, το μετέτρεψαν οι Γερμανοί σε μεγάλη αποθήκη πυρομαχικών. Σήμερα είναι αφησμένο στο μοίρα του».
Ο Ιταλός στρατηγός Άγγελος Κάρτα (Angelo Carta), ως διοικητής της 51ης Μεραρχίας Πεζικού «Σιένα» (Siena), ανέλαβε τη διοίκηση των ιταλικών δυνάμεων στην ανατολική Κρήτη, με έδρα τη Νεάπολη, μετά τη Μάχη της Κρήτης το 1941. Ο Κάρτα θεωρείτο αντιφασίστας και δεν είχε ευνοϊκές διαθέσεις απέναντι στο καθεστώς του Μουσολίνι. Μετά την ανατροπή του Μουσολίνι τον Ιούλιο του 1943 και την ανακωχή της Ιταλίας με τους Συμμάχους στις 8 Σεπτεμβρίου 1943, ο Κάρτα αποφάσισε να συνεργαστεί με τους Βρετανούς. Θα παραδινόταν, αφού δεν ήθελε να πιαστεί αιχμάλωτος των Γερμανών. Τελικά, μετά από πολλές περιπέτειες, μεταφέρθηκε στη Μέση Ανατολή.
β) Το δεύτερο καταφύγιο που επισκεφθήκαμε υπήρχε στο Δημόσιο κήπο της Νεάπολης και ο Μιχάλης μας δείχνει το ακριβές σημείο: «Εκεί που σήμερα είναι η παιδική χαρά. Κατασκευάστηκε το Μάιο του 1941, μέσα σε τέσσερις ημέρες με οπλισμένο σκυρόδεμα, για να προστατεύει το πριγκιπικό ζευγάρι, τον Παύλο και τη Φρειδερίκη με το μωρό τους τον τέως βασιλιά Κωνσταντίνο, από τους βομβαρδισμούς. Φιλοξενήθηκε στο ξενοδοχείο «Δικταίο» για αρκετές μέρες, πριν την αναχώρησή τους για την Αίγυπτο», μας λέγει. Ένα ακόμα καταφύγιο υπήρχε δίπλα από το ρέμα Καλλιρόη, νότια του μαντρότοιχου του Παρθεναγωγείου (Β’ Δημοτικό Σχολείο Νεάπολης).
ΛΕΩΝ.Κ.
