Μια πρωτοφανής αντίφαση σημαδεύει το φετινό καλοκαίρι για την οικονομία της Κρήτης και ολόκληρης της χώρας. Ενώ οι τουριστικές ροές καταγράφουν εντυπωσιακά νούμερα, ο κλάδος της εστίασης βιώνει μια από τις πιο ασφυκτικές περιόδους της ιστορίας του, βλέποντας τον τζίρο του να κάνει «βουτιά». Η άλλοτε δυναμική μεταπανδημική ανάκαμψη δίνει πλέον τη θέση της σε μια δομική κρίση, με τις εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για «αδυνάτισμα» του κλάδου κατά 1 εκατομμύριο ευρώ μέσα στην τελευταία διετία (2025-2026).
Όπως αναφέρεται σε ρεπορτάζ του Μιχάλη Ατσαλάκη στην ΑΝΑΤΟΛΗ, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το 2025 αποτέλεσε το πρώτο έτος ουσιαστικής κάμψης, με τον κύκλο εργασιών να υποχωρεί στα 10,73 δισ. ευρώ (μείωση 3,4% σε σχέση με το 2024). Οι προβλέψεις για το 2026 είναι ακόμη πιο δυσοίωνες, καθώς το πρώτο τρίμηνο έδειξε ήδη αρνητικό πρόσημο (-1,9%), και οι φορείς της αγοράς αναμένουν ετήσια πτώση 5% έως 6%. Αυτό μεταφράζεται σε σωρευτικές απώλειες που ξεπερνούν το ένα δισεκατομμύριο ευρώ, ανακόπτοντας βίαια την ανοδική πορεία της περιόδου 2019-2024, όταν ο τζίρος είχε σχεδόν διπλασιαστεί από τα 6,5 στα 11,3 δισ. ευρώ.
Το πρόβλημα λαμβάνει εκρηκτικές διαστάσεις στην Κρήτη. Όπως χαρακτηριστικά δηλώνει ο πρόεδρος της ΓΣΕΒΕΕ και της ΠΟΕΣΕ, Γιώργος Καββαθάς, σε κορυφαίους προορισμούς η κατανάλωση παραμένει υποτονική. «Στην Κρήτη υπάρχει πρόβλημα. Στο Ηράκλειο η αγορά είναι τελείως πεθαμένη», αναφέρει ο ίδιος, συμπυκνώνοντας τη νέα πραγματικότητα. Το ζητούμενο δεν είναι πλέον οι αφίξεις, αλλά η δαπάνη ανά επισκέπτη. Οι καταναλωτές εμφανίζονται εξαιρετικά συγκρατημένοι, με ακραία παραδείγματα, όπως «μια cocacola στα τέσσερα άτομα», να γίνονται καθημερινή πρακτική, καθώς η κατανάλωση μετατοπίζεται προς τα σούπερ μάρκετ και τα έτοιμα γεύματα σε ποσοστό που προσεγγίζει το 30%.
Σημαντικό ρόλο σε αυτό παίζει και η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων (Airbnb), καθώς οι τουρίστες προτιμούν να προετοιμάζουν γεύματα εντός των καταλυμάτων. Την ίδια στιγμή, το λειτουργικό κόστος (ενέργεια, πρώτες ύλες, ενοίκια, μισθοί) έχει εκτιναχθεί πάνω από 40% στη διετία, ενώ οι τιμές έχουν αυξηθεί σωρευτικά κατά 15%, γεγονός που αποδεικνύει ότι η πραγματική μείωση του όγκου κατανάλωσης είναι πολύ μεγαλύτερη. Επιπλέον, οι πλατφόρμες delivery απορροφούν έως και το 32% των εσόδων, την ώρα που το 17% των επιχειρήσεων εμφανίζει ληξιπρόθεσμες οφειλές στα ασφαλιστικά ταμεία.
Με φειδώ
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η παρέμβαση της Αντιπροέδρου του Διοικητικού Συμβουλίου της ΠΟΕΣΕ, Μαρίας Χαλβατζή-Αντωνακάκη, που εκπροσωπεί ουσιαστικά την Κρήτη στην διοίκηση της Ομοσπονδίας. Η ίδια κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για ένα επικείμενο «κύμα λουκέτων», που βρίσκεται προ των πυλών, σημειώνοντας ότι το φετινό καλοκαίρι είναι το χειρότερο των τελευταίων ετών σε ό,τι αφορά την πραγματική αγοραστική κίνηση.
«Ο τουρισμός φαίνεται πολύς στα νούμερα, αλλά είναι εξαιρετικά φειδωλός έως καθόλου. Οι επισκέπτες κοιτάζουν και το τελευταίο ευρώ, μένουν στα ξενοδοχεία και δεν καταναλώνουν», τονίζει, εκφράζοντας έντονο φόβο για έναν εξαιρετικά βαρύ χειμώνα. Μάλιστα, υπογραμμίζει με νόημα πως η παραδοσιακή διασκέδαση συρρικνώνεται δραματικά, με αποτέλεσμα οι επισκέπτες και η νεολαία να βρίσκουν πλέον μουσική… σχεδόν μόνο σε γάμους.
Κρισιμότητα
Προκειμένου να αποτραπεί η καθολική κατάρρευση, η Ομοσπονδία απέστειλε επιστολή στον Πρωθυπουργό εν όψει της ΔΕΘ, ζητώντας άμεσες παρεμβάσεις σε τέσσερις κρίσιμους άξονες: οριζόντιο ΦΠΑ στην εστίαση στο 13% (όπως στην πανδημία), κατάργηση του μνημονιακού ειδικού φόρου κατανάλωσης στον καφέ, κατάργηση του φόρου παρεπιδημούντων στο delivery και ελάφρυνση των ασφαλιστικών εισφορών και προσαυξήσεων για τις ημέρες των αργιών.
Οι επαγγελματίες του κλάδου ξεκαθαρίζουν ότι τα περιθώρια ανοχής έχουν εξαντληθεί. Αν η κυβέρνηση δεν λάβει άμεσα μέτρα στήριξης, οι δυναμικές κινητοποιήσεις αποτελούν μονόδρομο για την επιβίωση ενός κλάδου που αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της κρητικής οικονομίας.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
