Της Ελενης Φαϊτου
Με αφορμή μια απλή αναζήτηση κατοικίας στο Λασίθι γεννήθηκε ένας προβληματισμός. Ή μάλλον, περισσότερος από ένας.
Γιατί ψάχνοντας ένα σπίτι σήμερα, δεν συναντάς μόνο το γνωστό πλέον «διαθέσιμο έως τον Μάιο» ή «ενοικιάζεται για τη χειμερινή περίοδο». Συναντάς και τιμές που σε κάνουν να αναρωτιέσαι πότε ακριβώς η απλή κατοικία άρχισε να θεωρείται πολυτέλεια. Μικρά σπίτια, λίγα τετραγωνικά, συνηθισμένα διαμερίσματα, με ζητούμενα ενοίκια που καταλαμβάνουν ένα δυσανάλογα μεγάλο μέρος ενός συνηθισμένου μισθού. Και τότε προκύπτουν δύο προβλήματα μαζί.
Το πρώτο είναι: «Μπορώ να πληρώσω αυτό το σπίτι;»
Και το δεύτερο: «Κι αν μπορώ, θα μπορώ να μένω σε αυτό όλο τον χρόνο;»
Γιατί στο Λασίθι η κατοικία φαίνεται να αποκτά δύο χαρακτηριστικά που δύσκολα μπορούν να συνυπάρξουν με την καθημερινότητα του μόνιμου κατοίκου: Ακριβή και εποχική.
Υψηλό ενοίκιο για τον χειμώνα και, σε αρκετές περιπτώσεις, αποχώρηση όταν πλησιάζει η τουριστική περίοδος.
Κάπως έτσι η αναζήτηση ενός απλού σπιτιού παύει να είναι μια συνηθισμένη διαδικασία και γίνεται αφορμή για ένα μεγαλύτερο ερώτημα: Ποιος θα μπορεί τελικά να ζει σε αυτόν τον τόπο;
Γιατί δεν μιλάμε μόνο για εκείνον που ψάχνει σήμερα σπίτι. Μιλάμε για τον εργαζόμενο. Τον νέο άνθρωπο. Τον φοιτητή. Τον εκπαιδευτικό. Τον γιατρό και τον νοσηλευτή. Τον δημόσιο υπάλληλο. Την οικογένεια που προσπαθεί να δημιουργήσει μια κανονική ζωή. Και αν όλοι αυτοί δυσκολεύονται ολοένα περισσότερο να βρουν μια μόνιμη και οικονομικά προσιτή κατοικία, τότε το πρόβλημα δεν είναι πλέον ατομικό.
Είναι πρόβλημα του τόπου.
Λεφτά, λεφτά, λεφτά…
Και κάπου εδώ η σκέψη πηγαίνει λίγο παραπέρα.
Ζούμε σε έναν από τους ομορφότερους τόπους της Κρήτης. Έναν τόπο που άλλοι διασχίζουν χιλιάδες χιλιόμετρα για να γνωρίσουν κι εμείς έχουμε την τύχη να αποκαλούμε σπίτι μας. Ο τουρισμός έδωσε και συνεχίζει να δίνει στο Λασίθι δουλειές, εισόδημα, ανάπτυξη και ευκαιρίες. Κανείς δεν μπορεί ούτε πρέπει να το αμφισβητήσει αυτό. Όμως τελευταία μία λέξη μοιάζει να ακούγεται λίγο πιο δυνατά από τις υπόλοιπες.
Λεφτά.
Να δουλέψουν οι επιχειρήσεις. Να γεμίσουν τα καταλύματα. Να αξιοποιηθούν τα ακίνητα. Να αυξηθούν οι εισπράξεις. Να ανέβουν οι τιμές. Να ανέβουν τα ενοίκια.
Και κάπου μέσα σε όλο αυτό το «να ανέβουν», ίσως χρειάζεται να χαμηλώσουμε λίγο.
Όχι τις φιλοδοξίες μας για τον τόπο. Όχι την επιθυμία μας να προχωρήσει. Την υπερβολή μας. Για να δούμε ξανά τον άνθρωπο.
Τελικά, τι τόπο θέλουμε;
Ακούμε συχνά ότι οι επιχειρήσεις πρέπει να δουλέψουν. Ότι χρειαζόμαστε περισσότερη κίνηση. Ότι δεν υπάρχει αρκετή νυχτερινή ζωή. Ότι οι καταγγελίες για μουσική και θόρυβο δυσκολεύουν την επιχειρηματικότητα. Ότι ένας τουριστικός τόπος πρέπει να έχει ζωή. Σωστά.
Αλλά κάποια στιγμή πρέπει να αποφασίσουμε τι ακριβώς θέλουμε να είναι αυτός ο τόπος.
Θέλουμε τουρισμό, αλλά χρειαζόμαστε και εργαζομένους. Θέλουμε επιχειρήσεις, αλλά χρειαζόμαστε ανθρώπους για να εργαστούν σε αυτές. Θέλουμε νοσοκομεία, αλλά χρειαζόμαστε γιατρούς και νοσηλευτές. Θέλουμε σχολεία, αλλά χρειαζόμαστε εκπαιδευτικούς. Θέλουμε δημόσιες υπηρεσίες, αλλά χρειαζόμαστε ανθρώπους για να τις στελεχώσουν. Και έχουμε και Πανεπιστήμιο. Θέλουμε φοιτητές να έρχονται στο Λασίθι. Νέους ανθρώπους να σπουδάζουν, να κυκλοφορούν, να στηρίζουν την τοπική αγορά, να δίνουν ζωή στον τόπο και ίσως αύριο κάποιοι από αυτούς να επιλέξουν να μείνουν εδώ.
Όλοι αυτοί, όμως, πού θα μείνουν;
Αν λοιπόν αποφασίσουμε ότι ο τόπος υπάρχει αποκλειστικά για την τουριστική περίοδο, ας είμαστε συνεπείς. Να κλείσουμε και το Πανεπιστήμιο. Να πάρουμε και τις δημόσιες υπηρεσίες. Να μεταφέρουμε και τα νοσοκομεία και τα σχολεία. Και να αφήσουμε πίσω μόνο ξενοδοχεία, τουριστικά καταλύματα και επισκέπτες.
Ακούγεται παράλογο;
Φυσικά και είναι.
Ακριβώς όμως γι’ αυτό φανερώνει την αντίφαση. Δεν μπορούμε να απαιτούμε υπηρεσίες δώδεκα μήνες τον χρόνο και να δημιουργούμε συνθήκες κατοικίας έξι ή οκτώ μηνών.
Δεν μπορούμε να ζητάμε προσωπικό και ταυτόχρονα να δημιουργούμε έναν τόπο στον οποίο ο εργαζόμενος δυσκολεύεται να κατοικήσει. Δεν μπορούμε να θέλουμε τους νέους εδώ, αλλά να τους κάνουμε ολοένα δυσκολότερο να χτίσουν εδώ τη ζωή τους.
Από όλους αυτούς ζούμε.
Όποιος έχει ένα ακίνητο έχει κάθε δικαίωμα να το αξιοποιήσει. Όποιος έχει μια επιχείρηση έχει κάθε δικαίωμα να θέλει να κερδίσει. Και ευτυχώς υπάρχουν άνθρωποι που επένδυσαν, δημιούργησαν επιχειρήσεις, πήραν ρίσκα και έδωσαν δουλειές στον τόπο.
Ας θυμηθούμε όμως κάτι πολύ απλό: Κανείς δεν ευημερεί μόνος του μέσα σε μια κοινωνία.
Η αξία μιας περιουσίας δεν δημιουργήθηκε σε ένα κενό. Ένα ακίνητο στο Λασίθι έχει αξία επειδή βρίσκεται στο Λασίθι. Επειδή γύρω του υπάρχει ένας ολόκληρος τόπος που λειτουργεί. Ο ιδιοκτήτης χρειάζεται τον εργαζόμενο. Ο επιχειρηματίας χρειάζεται προσωπικό. Το ξενοδοχείο χρειάζεται ανθρώπους. Το τουριστικό κατάλυμα χρειάζεται κάποιον να το καθαρίσει. Ο επισκέπτης χρειάζεται εστιατόρια, καταστήματα, μεταφορές και υπηρεσίες. Όλοι χρειαζόμαστε γιατρούς και νοσηλευτές. Οι οικογένειες χρειάζονται εκπαιδευτικούς. Η κοινωνία χρειάζεται νέους ανθρώπους.
Δεν περισσεύει κανείς.
Και ίσως εδώ βρίσκεται κάτι που αξίζει να θυμόμαστε όταν έχουμε την τύχη να διαθέτουμε μια περιουσία που μπορεί να μας προσφέρει ένα καλό εισόδημα. Το μέτρο δεν είναι φιλανθρωπία. Κανείς δεν ζητά από κανέναν να χαρίσει την περιουσία του ή να μη βγάλει κέρδος. Μέτρο σημαίνει να θυμόμαστε ότι αυτός που σήμερα ψάχνει ένα σπίτι σε μια τιμή που μπορεί να αντέξει, αύριο μπορεί να είναι ο άνθρωπος που θα χρειαστούμε εμείς. Ο εργαζόμενος στην επιχείρησή μας. Ο νοσηλευτής στη δύσκολη στιγμή μας. Ο γιατρός που θα μας εξετάσει. Ο εκπαιδευτικός του παιδιού μας. Ο υπάλληλος που θα μας εξυπηρετήσει. Ο άνθρωπος που θα κρατήσει μια επιχείρηση ανοιχτή.
Από όλους αυτούς ζούμε τελικά όλοι.
Πού πήγε η ποιότητα;
Ίσως λοιπόν το πραγματικό ερώτημα να μην είναι πόσα περισσότερα μπορούμε να βγάλουμε.
Ίσως είναι: Πόσο καλύτερα μπορούμε να ζήσουμε;
Γιατί άλλο πράγμα η αξία και άλλο η τιμή.
Ένας τόπος δεν γίνεται καλύτερος επειδή αυξήθηκε το ενοίκιο ενός μικρού σπιτιού. Δεν γίνεται σπουδαιότερος επειδή κάθε διαθέσιμο τετραγωνικό μετατράπηκε σε τουριστικό κατάλυμα. Δεν γίνεται πλουσιότερος μόνο επειδή αυξήθηκαν οι εισπράξεις. Πλούτος είναι και η ποιότητα ζωής. Είναι να μπορεί ένας νέος άνθρωπος να μείνει στον τόπο του. Να μπορεί ένας εργαζόμενος να πληρώνει το σπίτι του και να του περισσεύει μισθός για να ζήσει. Να μπορεί ένας φοιτητής να έρθει να σπουδάσει. Να μπορεί μια οικογένεια να δημιουργήσει καθημερινότητα. Να μπορεί ένας επαγγελματίας να κερδίζει χωρίς κάποιος άλλος να πρέπει να ασφυκτιά για να συμβεί αυτό.
Αυτό είναι ποιότητα.
Και αυτή είναι πραγματική ανάπτυξη.
Ας χαμηλώσουμε λίγο…
Ίσως τελικά αυτό χρειαζόμαστε. Να χαμηλώσουμε λίγο.
Όχι τα όνειρά μας. Όχι τις προσδοκίες μας. Όχι την επιθυμία μας να προχωρήσει το Λασίθι.
Να χαμηλώσουμε λίγο εκείνο το ασταμάτητο: «Κι άλλο. Κι άλλο. Κι άλλο.»
Γιατί κάποια στιγμή το περισσότερο παύει να σημαίνει καλύτερο. Μπορεί να αποκτήσουμε περισσότερα καταλύματα και λιγότερα σπίτια. Περισσότερα έσοδα και λιγότερους νέους. Περισσότερους επισκέπτες και λιγότερους ανθρώπους που μπορούν να μείνουν. Περισσότερο χρήμα και λιγότερη ποιότητα ζωής. Και τότε τι ακριβώς θα έχουμε κερδίσει;
Το Λασίθι δεν χρειάζεται να επιλέξει ανάμεσα στον επισκέπτη και στον κάτοικο.
Χρειάζεται και τους δύο.
Χρειάζεται εκείνον που έρχεται με τη βαλίτσα του το καλοκαίρι και ερωτεύεται τον τόπο μας. Χρειάζεται όμως εξίσου εκείνον που μένει όταν έρθει ο Νοέμβριος. Που ανοίγει το κατάστημα. Που μπαίνει στη βάρδια του στο νοσοκομείο. Που διδάσκει στο σχολείο. Που σπουδάζει. Που εργάζεται. Που μεγαλώνει εδώ την οικογένειά του. Που παίρνει τον μισθό του εδώ και τον αφήνει ξανά στην τοπική κοινωνία. Αυτοί οι άνθρωποι δεν είναι το φόντο μιας τουριστικής περιοχής.
Είναι ο τόπος.
Γι’ αυτό, πριν αναρωτηθούμε άλλη μία φορά: «Πόσα μπορώ να βγάλω;» ίσως αξίζει να αναρωτηθούμε: «Τι τόπο θέλω να αφήσω πίσω μου;»
Τα χρήματα είναι απαραίτητα. Η ανάπτυξη είναι απαραίτητη. Ο τουρισμός είναι πολύτιμος. Αλλά υπάρχει κάτι που δεν πρέπει να χαθεί ανάμεσα στους αριθμούς.
Η ποιότητα. Το μέτρο. Και ο άνθρωπος.
Γιατί θα ήταν πραγματικά κρίμα ένας τόπος τόσο πλούσιος σε ομορφιά να γίνει κάποτε φτωχός σε ανθρώπους.
