Από τη Μορφωτική Στέγη Ιεράπετρας εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση:
ΙΕΡΑΠΕΤΡΑ ΚΑΛΑΜΙ -ΚΑΤΩ ΣΥΜΗ-ΒΙΑΝΝΟΣ 2 Αυγούστου 2026
Στην πρόσκληση μας ανταποκρίθηκαν μέλη και φίλοι μεταξύ των οποίων ο πρόσφατα τιμώμενος από τον Δήμο Ιεράπετρας και εμάς κος Γιάννης Πυργιωτάκης
Η εκδρομή επιτυχής, Η επίσκεψη μας στο Καλάμι Βιάννου μας, έδωσε το έναυσμα να τολμήσουμε να κάνουμε μια πρόταση στο Πολυτεχνείο Κρήτης στη σχολή αρχιτεκτόνων μηχανικών απόσπασμα της επιστολής μας, σας παραθέτουμε
Προς Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Χανιά Κρήτης
ΠΡΟΣ: Καθηγητή κ. Αλέξανδρο Βαζάκα Κοσμήτορα της Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πολυτεχνείου Κρήτης Χανιά
Κοινοποίηση Γενική Γραμματεία Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πολυτεχνείου Κρήτης Αξιότιμε κύριε Κοσμήτορα Ο Πολιτιστικός Σύλλογος «Μορφωτική Στέγη Ιεράπετρας» Ιδρύθηκε το 1954 και βάσει του καταστατικού της άρθρο 2ο δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην προστασία, ανάδειξη και διάσωση της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ιεράπετρας και του Ευρύτερου χώρου της Ανατολικής Κρήτης. Επιθυμεί να θέσει υπόψη της Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πολυτεχνείου Κρήτης μία πρόταση συνεργασίας με αντικείμενο τον παλαιό και σήμερα σε μεγάλο βαθμό εγκαταλελειμμένο οικισμό Καλάμι Βιάννου. Η πρόταση μας γίνεται κατόπιν της επί τόπου επίσκεψης του συλλόγου μας στον οικισμό στις 2/8/2026. 1. Η πρόταση Προτείνουμε τη συνεργασία του Συλλόγου μας με τη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, με σκοπό το Καλάμι να αποτελέσει αντικείμενο εκπαιδευτικής και ερευνητικής δράσης της Σχολής, με τη συμμετοχή φοιτητών και διδασκόντων. Η δράση θα μπορούσε να λάβει τη μορφή εκπαιδευτικής άσκησης πεδίου, ερευνητικού προγράμματος, διπλωματικών ή άλλων φοιτητικών εργασιών και, εφόσον κριθεί σκόπιμο από τη Σχολή, να εξελιχθεί σε μία ολοκληρωμένη μελέτη τεκμηρίωσης και ανάδειξης του οικισμού. Η πρότασή μας είναι ουσιαστικά η «υιοθεσία» του Καλαμίου από τη Σχολή, με την έννοια της επιστημονικής και εκπαιδευτικής φροντίδας για την καταγραφή, τεκμηρίωση και ανάδειξη ενός σημαντικού αλλά σήμερα απειλούμενου τμήματος της κρητικής πολιτιστικής κληρονομιάς. 2. Γιατί το Καλάμι Το Καλάμι αποτελεί έναν ιδιαίτερο οικισμό της ενδοχώρας της Ανατολικής Κρήτης. Πρόκειται για έναν παλαιό οικισμό ο οποίος γνώρισε σημαντική ανάπτυξη και αποτέλεσε στο παρελθόν ένα ζωντανό χωριό με μεγάλη κοινωνική και οικονομική δραστηριότητα. Κατά τον 20ό αιώνα είχε εκατοντάδες κατοίκους, σχολείο, καταστήματα, εργαστήρια, ελαιοτριβεία, μύλους και άλλες δραστηριότητες. Από τη δεκαετία του 1970 άρχισε σταδιακά η εγκατάλειψη του οικισμού, καθώς οι κάτοικοι μετακινήθηκαν προς τις παραλιακές περιοχές και κυρίως προς την Ψαρή Φοράδα, Άρβη . Η διαδικασία αυτή είχε ως αποτέλεσμα να διατηρηθεί, σε μεγάλο βαθμό, ένα σημαντικό τμήμα του παλαιού οικιστικού ιστού. Η σημερινή κατάσταση του Καλαμίου δημιουργεί, επομένως, μία ιδιαίτερη ευκαιρία: Να καταγραφεί και να μελετηθεί ένας οικισμός πριν χαθούν οριστικά τα ίχνη της ιστορικής και αρχιτεκτονικής του ταυτότητας. Η σημασία του Καλαμίου δεν περιορίζεται στην αρχιτεκτονική του. Συνδέεται με την ιστορία της Βιάννου και της ευρύτερης περιοχής, με την αγροτική ζωή, τις κοινωνικές δομές, την οικονομία και τη μνήμη των κατοίκων του. Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η ιστορική του διαδρομή κατά την περίοδο της Γερμανικής Κατοχής, γεγονός που προσθέτει μία ακόμη διάσταση στην ανάγκη τεκμηρίωσης και διάσωσης της ιστορικής μνήμης του τόπου. Η πρόταση μας ολοκληρώθηκε προτείνοντας να γίνει Τοπογραφική αποτύπωση, Αρχιτεκτονική αποτύπωση, καταγραφή του οικιστικού ιστού, ψηφιακή αποτύπωση, Ιστορική τεκμηρίωση με Διεπιστημονικές προσεγγίσεις τονίζοντας την Εκπαιδευτική διάσταση Θεωρούμε ότι το Καλάμι μπορεί να αποτελέσει ένα εξαιρετικό υπαίθριο εργαστήριο αρχιτεκτονικής εκπαίδευσης. Οι φοιτητές θα έχουν τη δυνατότητα να μελετήσουν έναν πραγματικό ιστορικό οικισμό, να εργαστούν στο πεδίο και να έρθουν σε άμεση επαφή με την παραδοσιακή κρητική αρχιτεκτονική.
- Η πρόταση βρίσκεται σε άμεση συνάφεια με το εκπαιδευτικό και ερευνητικό αντικείμενο της Σχολής, η οποία ήδη ασχολείται με την αρχιτεκτονική αποτύπωση οικιστικών συνόλων και την παραδοσιακή αρχιτεκτονική. Θα μπορούσαν, ανάλογα με την απόφαση των διδασκόντων, να εκπονηθούν :φοιτητικές εργασίες, εργασίες μαθημάτων, διπλωματικές εργασίες, ερευνητικές εργασίες, θερινές ασκήσεις πεδίου, εργαστήρια αρχιτεκτονικής αποτύπωσης. Προπτυχιακές εργασίες Διπλωματικές Εργασίες, Διδακτορικές διατριβές Και καταλήγοντας Ο ρόλος της «Μορφωτικής Στέγης Ιεράπετρας» Ο Σύλλογός μας προτίθεται να λειτουργήσει ως τοπικός φορέας υποστήριξης και σύνδεσης της Σχολής με την περιοχή. Μπορούμε να συμβάλουμε, στο μέτρο των δυνατοτήτων μας: στην επικοινωνία με ανθρώπους που κατάγονται από το Καλάμι στη συγκέντρωση ιστορικού και φωτογραφικού υλικού, στην αναζήτηση παλαιών μαρτυριών, στη διευκόλυνση της επικοινωνίας με τοπικούς φορείς, στην υποστήριξη των επισκέψεων των φοιτητών στην περιοχή, και στην προβολή των αποτελεσμάτων της έρευνας. Θα επιθυμούσαμε, επίσης, να εξεταστεί η δυνατότητα συνεργασίας με τον Δήμο Βιάννου και άλλους αρμόδιους φορείς, ώστε η επιστημονική εργασία να αποκτήσει τη μεγαλύτερη δυνατή χρησιμότητα για την περιοχή. 7. Από την αποτύπωση στην ανάδειξη Η πρότασή μας δεν αποσκοπεί στην άμεση ανακατασκευή του Καλαμίου ούτε σε μία άκριτη τουριστική αξιοποίηση. Πρώτος και βασικός στόχος είναι: Να καταγραφεί αυτό που υπάρχει σήμερα, να διασωθεί η γνώση γι’ αυτό και να τεκμηριωθεί η αξία του. Με βάση την επιστημονική τεκμηρίωση θα μπορούσαν στο μέλλον να εξεταστούν προτάσεις για: προστασία χαρακτηριστικών κτισμάτων ανάδειξη διαδρομών μέσα στον παλαιό οικισμό, αποκατάσταση επιλεγμένων κτισμάτων, δημιουργία πολιτιστικών ή εκπαιδευτικών διαδρομών, σύνδεση του Καλαμίου με το φυσικό τοπίο, και γενικότερα ένα ήπιο σχέδιο ανάδειξης του οικισμού.
- Πρόταση για επίσκεψη και πρώτη συνάντηση Προτείνουμε, εφόσον η Σχολή θεωρήσει ενδιαφέρουσα την πρόταση, να πραγματοποιηθεί μία πρώτη επίσκεψη καθηγητών και φοιτητών στο Καλάμι, ώστε να διαπιστωθούν επιτόπου οι δυνατότητες της δράσης.
Ο Σύλλογός μας θα μπορούσε να αναλάβει την τοπική υποστήριξη της επίσκεψης και να οργανώσει συνάντηση με ανθρώπους που γνωρίζουν την ιστορία του χωριού. Στη συνέχεια θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί συνάντηση εργασίας μεταξύ των εκπροσώπων της Σχολής, του Συλλόγου μας και, εφόσον συμφωνηθεί, του Δήμου Βιάννου.
- Η ευρύτερη σημασία της πρότασης
Πιστεύουμε ότι η συγκεκριμένη δράση μπορεί να αποτελέσει ένα παράδειγμα για το πώς ένα εγκαταλειμμένο χωριό μπορεί να μετατραπεί από «τόπο ερήμωσης» σε τόπο γνώσης, έρευνας, μνήμης και πολιτισμού. Το Καλάμι δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί μόνο ως ένα ερειπωμένο χωριό. Είναι ένα ζωντανό ιστορικό τεκμήριο της Κρήτης. Μέσα από τα κτίσματα, τους δρόμους, τις αυλές, τις εκκλησίες, το σχολείο τα ίχνη των παλαιών χρήσεων και κυρίως μέσα από τις μνήμες των ανθρώπων του, μπορεί να ανασυσταθεί ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας της Ανατολικής Κρήτης. Για τον λόγο αυτό θεωρούμε ότι η Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πολυτεχνείου Κρήτης είναι ο πλέον κατάλληλος ακαδημαϊκός εταίρος για μία τέτοια πρωτοβουλία. Το Πολυτεχνείο Κρήτης έχει ήδη αναπτύξει σημαντική δραστηριότητα σχετικά με τους οικισμούς της κρητικής υπαίθρου, την παραδοσιακή αρχιτεκτονική και την τεκμηρίωση ιστορικών συνόλων. Με την πεποίθηση ότι η συνεργασία αυτή μπορεί να προσφέρει ουσιαστικά τόσο στην εκπαίδευση των νέων αρχιτεκτόνων όσο και στη διάσωση της πολιτιστικής κληρονομιάς της περιοχής μας, παρακαλούμε να εξετάσετε θετικά την πρότασή μας και να μας δώσετε τη δυνατότητα να την παρουσιάσουμε αναλυτικότερα.
Στις 5/10/2026 Η πρόεδρος είχε ένα τηλεφώνημα από τον Αναπληρωτή καθηγητή Αρχιτεκτονικού σχεδίου κο Κλημη Ασλανίδη και επακολούθησε μια επιστολή την οποία παραθέτουμε
Κλήμης Ασλανίδης
Αναπληρωτής καθηγητής, Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, Πολυτεχνείο Κρήτης
[email protected], 2821037107
Χανιά, 5 Οκτωβρίου 2026
Προς τη Μορφωτική Στέγη Ιεράπετρας
Αξιότιμη κυρία Πρόεδρε,
Εκ μέρους της Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πολυτεχνείου Κρήτης, σας ευχαριστώ θερμά για την πρότασή σας με αρ. 43/31.08.2026 να συμβάλουμε στη μελέτη του εγκαταλελειμμένου οικισμού του Καλαμίου Βιάννου. Πρόκειται για ένα πολύ αξιόλογο οικιστικό σύνολο, το οποίο αξίζει να μελετηθεί και ασφαλώς να διατηρηθεί. Η ένταξη της προσπάθειας αυτής στις δραστηριότητες της σχολής μας μπορεί να αποδώσει αξιόλογα αποτελέσματα και παράλληλα να συμβάλει σημαντικά στην εκπαιδευτική διαδικασία. Το προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών της Σχολής μας περιλαμβάνει μαθήματα αρχιτεκτονικής αποτύπωσης οικιστικών συνόλων αλλά και αποκατάστασης ιστορικών κτηρίων, για τα οποία είμαι υπεύθυνος. Στο πλαίσιο των μαθημάτων ομάδες φοιτητών θα μπορούσαν να πραγματοποιήσουν ασκήσεις στον οικισμό, προκειμένου να γίνει μία συστηματική καταγραφή του κτηριακού αποθέματος. Επιπλέον, ένας μεγάλος αριθμός φοιτητών εκπονεί ερευνητικές και διπλωματικές εργασίες που εστιάζουν στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική και τα οικιστικά σύνολα της υπαίθρου, ορισμένες φορές με εξαιρετικά αποτελέσματα.
Με βάση τα παραπάνω, θα μπορούσαμε να συνδράμουμε στην προσπάθεια μελέτης και αποκατάστασης του οικισμού με τους ακόλουθους τρόπους:
- Ανάθεση ερευνητικής και διπλωματικής εργασίας με αντικείμενο την αρχιτεκτονική του οικισμού και την αναβίωσή του. Η εργασία αυτή μπορεί να ανατεθεί άμεσα σε άριστη τελειόφοιτη φοιτήτριά μας, με χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης εντός του τρέχοντος ακαδημαϊκού έτους. Στην περίπτωση αυτή, θα ήταν ιδιαίτερα σημαντική βοήθεια για εμάς εάν μπορούσε με κάποιον τρόπο να εξασφαλιστεί στέγη για ένα διάστημα περίπου δύο εβδομάδων, προκειμένου να μπορέσουν να γίνουν οι εργασίες πεδίου και ιδίως εάν μπορούσε να εξασφαλιστεί ένας τρόπος καθημερινής μετακίνησης από το κατάλυμα προς το χωριό και πίσω.
- Ανάθεση σε ομάδες φοιτητών εργασιών αποτύπωσης και πρότασης αποκατάστασης οικιών στο επόμενο ακαδημαϊκό έτος (Οκτώβριος 2027) στο πλαίσιο του μαθήματος «Αποκατάσταση Ιστορικών Κτηρίων» του πέμπτου έτους σπουδών της σχολής. Στην περίπτωση αυτή, θα ήταν ιδιαίτερα σημαντική βοήθεια για εμάς εάν μπορούσε να εξασφαλιστεί στέγη για τρείς περίπου ημέρες για μία ομάδα περίπου 50 φοιτητών καθώς και αν μπορούσε να υπάρχει κάποια συμβολή στην μετακίνηση της ομάδας με λεωφορείο.
Με τιμή, Κλήμης Ασλανίδης Αναπληρωτής καθηγητής αρχιτεκτονικού σχεδιασμού – αποκατάστασης ιστορικών κτηρίων και συνόλων
ΚΑΙ ΤΩΡΑ ….Κάνουμε μια ενημέρωση στα μέλη και τους φίλους μας,σε φορείς και σε συλλόγους και ζητάμε να αγκαλιάσουν αυτή την προσπάθεια ΘΕΛΟΥΜΕ την γνώμη σας και την βοήθεια σας και ας ξεκινήσουμε από το ΚΑΛΑΜΙ και μετά ίσως στο ΧΡΙΣΤΟ και μετά …
ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΣΤΕΓΗ ΙΕΡΑΠΕΤΡΑΣ – H
