Η Τήλος είναι ένα ήσυχο νησί με λίγους κατοίκους, που ζουν παραδοσιακά από την αλιεία, τη γεωργία και τον τουρισμό. Το νησί είναι γνωστό και για τα απολιθώματα προϊστορικών ελεφάντων νάνων, που βρέθηκαν σε μια σπηλιά του. Μάλιστα ήταν οι τελευταίοι ελέφαντες στην Ευρώπη! Πριν από 50.000 χρόνια περίπου έφτασαν από τα ανατολικά, τότε που η Τήλος ήταν ακόμη ενωμένη με τη Μικρά Ασία, από την οποία και υπολογίζεται ότι αποσπάστηκε πριν από περίπου 12.000 χρόνια.
Οι ελέφαντες ήταν πολλοί και ένα μικρό νησάκι, σαν την Τήλο, δεν τους χωρούσε. Έτσι για να επιζήσουν, προσαρμόστηκαν στις νέες συνθήκες και έγιναν νάνοι, που το ύψος τους έφτανε μόλις τα 120- 150 εκατοστά. Από τις φοβερές εκρήξεις των ηφαιστείων της Σαντορίνης και της Νισύρου, έφτασε στο νησί η ηφαιστειακή λάβα και κάλυψε τα πάντα. Έτσι οι ανασκαφές, που έγιναν στο σπήλαιο Χαρκαδιό, έφεραν στο φως οστά 40 περίπου νάνων ελεφάντων, αλλά και λείψανα προϊστορικών ελαφιών και άλλων ζώων της Μεσολιθικής Εποχής. Πριν από 4.000 περίπου χρόνια, οι νάνοι ελέφαντες εξαφανίστηκαν, έχοντας ζήσει στο νησί για 46.500 χρόνια περίπου!
Στις προθήκες της κεντρικής αίθουσας του Μουσείου Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, με την εντυπωσιακή έκθεση «Elephas tiliensis: Νάνος… και τρισδιάστατος!» παρουσιάζεται, για πρώτη φορά σε όλη την Ευρώπη, ο συναρμολογημένος σκελετός του ελέφαντα της Τήλου, αποτελούμενος από κομμάτια 3D εκτύπωσης.
Το Σεπτέμβριο
Με τα παραπάνω στοιχεία ανακαλέσαμε στο μυαλό μας –καθώς οι ομοιότητες είναι πολλές– τα απολιθώματα των νάνων ιπποπόταμων που έχουν ανακαλυφθεί στο Οροπέδιο Καθαρού, στη θέση «Διγενής» ή «Ανάσκαμμα» και χρονολογούνται πριν από 550.000 περίπου χρόνια.
Τον Αύγουστο του 2017 είχαμε γράψει ότι «ο συγχωριανός μας καθηγητής του Τμήματος Ιστορικής Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Γιώργος Αναστασάκης επισκέφτηκε τον περιφραγμένο χώρο του Οροπεδίου Καθαρού, όπου έχουν βρεθεί οστά ιπποπόταμων, και έκανε μια μικρή έρευνα στη γύρω περιοχή». Ενημερώσαμε ακόμα ότι «του χρόνου (δηλαδή φέτος) ο Δήμος Αγίου Νικολάου θα υπογράψει προγραμματική σύμβαση με το Πανεπιστήμιο Αθηνών και θα ξεκινήσουν συστηματικές ανασκαφές. Σε αυτές θα προΐσταται ο κ. Αναστασάκης και θα λάβουν μέρος μεταπτυχιακοί φοιτητές».
Σε επικοινωνία που είχαμε με τον κ. Αναστασάκη χθες, μας ενημέρωσε ότι «η ανασκαφική έρευνα θα γίνει. Το νομικό πλαίσιο του ειδικού λογαριασμού έχει πια ξεκαθαρίσει και υπολογίζουμε να ξεκινήσουμε από τον προσεχή Σεπτέμβριο».
Οι νάνοι ιπποπόταμοι και τα ελάφια του Καθαρού
Θα υπενθυμίσουμε πώς έφτασαν στην Κρήτη οι ιπποπόταμοι, γιατί έγιναν νάνοι και γιατί εξαφανίστηκαν. Πριν από δύο εκατομμύρια χρόνια η Κρήτη, η οποία μέχρι τότε βρισκόταν κάτω από τη θάλασσα, άρχισε να αναδύεται. Το νησί ήταν αρχικά κενό. Σταδιακά άρχισε να αναπτύσσεται η βλάστηση, αλλά δεν μπορούσαν να φθάσουν τα μεγάλα ζώα. Όμως, πριν από 540.000 χρόνια το κλίμα της Γης έγινε ψυχρότερο και οι πάγοι του Βορείου Πόλου άρχισαν να επεκτείνονται. Τότε, αντί να βρέχει και το νερό να επιστρέφει στη θάλασσα, χιόνιζε και τεράστιες ποσότητες νερού πάγωναν και συγκεντρώνονταν στους παγετώνες. Σταδιακά η στάθμη της θάλασσας υποχώρησε και η απόσταση της Κρήτης από την Πελοπόννησο μίκρυνε.
Την περίοδο αυτή μικρές αγέλες ιπποπόταμων, που ζούσαν στην Πελοπόννησο, παρασύρθηκαν προς τη θάλασσα. Οι ιπποπόταμοι, καίτοι είναι βαρύτεροι από το νερό και δεν κολυμπούν, λόγω του αλμυρού νερού έχουν μεγαλύτερη άνωση και επιπλέουν, οπότε παρασυρμένοι από τα ρεύματα έφθασαν ως την Κρήτη. Τα μόνα μεγάλα ζώα που υπήρχαν στο νησί ήταν οι ελέφαντες, οι οποίοι είχαν καταφτάσει στην Κρήτη με παρόμοιο τρόπο. Καθώς δεν υπήρχαν άλλα μεγάλα φυτοφάγα, οι ιπποπόταμοι και οι ελέφαντες άρχισαν να αναπτύσσονται ανενόχλητοι. Τα ζώα έτρωγαν ο,τιδήποτε μπορούσε να φαγωθεί, βλάπτοντας ανεπανόρθωτα τη χλωρίδα του νησιού. Για να αντιμετωπίσουν τη μεγάλη έλλειψη τροφής οι ιπποπόταμοι και οι ελέφαντες οδηγήθηκαν εξελικτικά προς είδη με μικρότερο μέγεθος.
Πριν από εκατό χιλιάδες χρόνια το κλίμα της Γης έγινε ξανά ψυχρό και για άλλη μια φορά η στάθμη της θάλασσας υποχώρησε και η απόσταση της Κρήτης από την Πελοπόννησο μίκρυνε. Αυτή τη φορά αγέλες ελαφιών κατάφεραν να διασχίσουν τη θάλασσα. Όταν τα ελάφια έφτασαν στην Κρήτη άρχισαν να αναπτύσσονται ανενόχλητα. Ο μεγάλος αριθμός των ελαφιών προκάλεσε υπερκατανάλωση της χλωρίδας και καταστροφή της. Τα ελάφια αποδείχθηκαν πιο ευπροσάρμοστα από τους ιπποπόταμους, τους οποίους οδήγησαν τελικά σε εξαφάνιση.
ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΚΛΩΝΤΖΑΣ
