Συχνά αναφερόμαστε στα κατοχικά οχυρωματικά έργα της ευρύτερης περιοχής του Αγίου Νικολάου. Τώρα μαθαίνουμε ότι η Ομάδα «Alter Exploring Team» διοργανώνει «υπαίθρια βιωματική διημερίδα γνώσης, εξερεύνησης, εκπαιδευτικών εμπειριών σε γερμανικά καταφύγια του νομού Ηρακλείου. Τόποι μνήμης ή ακόμη χρήσιμα; Μάθε όσα θα ήθελες να ξέρεις για τα παλιά καταφύγια, εξερεύνησέ τα μαζί μας με ασφάλεια, δες το σαν εκδρομή» αναφέρει η σχετική ανακοίνωση και ενημερώνει ότι οι συμμετέχοντες θα μάθουν «πώς εντοπίζουμε/αναγνωρίζουμε ένα εγκαταλειμμένο καταφύγιο… πότε κατασκευάστηκαν… αν είναι σήμερα αξιόμαχα και ασφαλή… πόσο ασφαλές είναι να μπαίνουμε σε παλιά καταφύγια… η ιστορία, οι τύποι και τρόπος κατασκευής καταφυγίων».
Τα κατοχικά της ευρύτερης περιοχής του Αγίου Νικολάου είναι ένας ανεκμετάλλευτος πλούτος του Δήμου μας. Σχεδόν σε όλα τα υψώματα γύρω από την πόλη υπάρχουν κατασκευές από την περίοδο της Κατοχής (1940/44). Χρόνια τώρα περιμένουμε την ανάδειξη του λόφου της Δεξαμενής, ένας μικρός αλλά πολύ σημαντικός πνεύμονας πρασίνου που, εκτός από τα πολλά και ποικίλα οχυρωματικά υπάρχει και η παλιά δεξαμενή νερού που κάποτε λέγαμε ότι θα γίνει ένα «Μουσείο Νερού».
Όπου κι αν κοιτάξουμε γύρω από τον Άγιο Νικόλαο, υπάρχουν κατοχικά υπόλοιπα… στις κορυφές του Θύλακα, του Αλευρικού (ΒΙΟΠΑ) και του Αλμυρού, … στις πλαγιές του Αμμουδιού, του Αλμυρού, της Κερά Καλής, της Αμμούδας και της Ρούσα Λίμνης… τα υπόγεια καταφύγια (τούνελ) στο λιμάνι («Πιάτο» και «Βιοάρωμα»). Στα όρια του Δήμου μας ξεχωρίζουν τα οχυρωματικά στις παραλίες Καραβοστάσι και Άγιος Παντελεήμονας του Καλού Χωριού.
Χαράγματα στο τσιμέντο του 43…
τα άγνωστα υπόγεια τούνελ
σε Αλμυρό και Αμμούδα
Αποκορύφωμα των πρόσφατων Κατοχικών ανακαλύψεών μου, αποτελούν τα υπόγεια καταφύγια (τούνελ) του Αλμυρού και της Αμμούδας. Ιδίως αυτό του Αλμυρού είναι εκπληκτικό. Από την είσοδο του οχυρωματικού ξεκινούν καλοφτιαγμένα σκαλοπάτια που μας κατεβάζουν στο επίπεδο από το οποίο ξεκινά ένα τούνελ. Προχωράμε λίγα μόνο μέτρα και η πρώτη μεγάλη έκπληξη που συναντάμε αφορά την ημερομηνία κατασκευής του έργου! Με μεγάλους αριθμούς διαβάζουμε: «1943» (περίοδος της Γερμανικής Κατοχής), μαζί με ένα μεγάλο γράμμα «L», για το οποίο πολλά μπορούμε να υποθέσουμε. Γύρω από το 1943 υπάρχουν και αλλά δυσδιάκριτα γράμματα και αριθμοί (ΒΕ, 14-4-43;). Λίγα μέτρα μακριά από την είσοδο υπάρχει μια μεγάλη τσιμεντένια πλάκα που φαίνεται να έχει σχέση με το οχυρωματικό. Θα επανέλθω με περισσότερα στοιχεία.
Όσο για το υπόγειο τούνελ της Αμμούδας, με δύο εισόδους, παραμένει ανεξερεύνητο. Δίπλα υπάρχει μεγάλο εγκαταλειμμένο κτίσμα με σημαντική ιστορία από την περίοδο της Κατοχής και αυτό. Όλα βρίσκονται στο στάδιο της μελέτης.
Με τον αρχαιολόγο Jan Driessen, τον επικεφαλής των ανασκαφών στο Σίσι, επισκεφθήκαμε μαζί, πέρυσι, αρκετά από τα κατοχικά οχυρωματικά της γύρω περιοχής. Το αποτέλεσμα ήταν το αυξημένο ενδιαφέρον του και η ενημέρωση ότι «προσπαθώ να καταρτίσω έναν κατάλογο όλων των υποδομών του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου που σώζονται ακόμη στον νομό Λασιθίου».
ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΚΛΩΝΤΖΑΣ
