Η αρχαιολόγος Βέρα Κλώντζα – Γιάκλοβα δημοσίευσε μια μελέτη με θέμα «Φυσητό γυαλί στις τοιχογραφίες της εκκλησίας Παναγίας Κεράς στην Κριτσά». Στο κείμενο η Βέρα μελετά τα μικτά γυάλινα αντικείμενα που βλέπουμε στις τοιχογραφίες της Κεράς και προσπαθεί να απαντήσει στο ερώτημα: Από πού τα ξέρανε αυτά οι ζωγράφοι της Κεράς; Μεταφέρουμε λίγα αποσπάσματα της έρευνας:
Ο 14ος αιώνας είναι η περίοδος κατά την οποία οι παραδοσιακές αριστοκρατικές οικογένειες της Κρήτης συνεχίζουν τις μάχες τους με τη βενετσιάνικη εξουσία. Η Κριτσά, ένα από τα κομβικά σημεία της ανατολικής Κρήτης, ήταν στα χέρια της βενετσιάνικης αριστοκρατικής οικογένειας των Κορνάρων, και ειδικότερα το 1328, ανήκε στον αριστοκράτη φεουδάρχη Μάρκο Κορνάρο. Η ερώτησή μας είναι: πώς η Κριτσά έγινε φέουδό τους και τι καθεστώς επικρατούσε πριν;
Η μελέτη των τοιχογραφιών και των πρωτότυπων προκάλεσε ένα ερώτημα, το οποίο δεν συναντήσαμε στις μέχρι τώρα γνωστές εργασίες που αφορούν τη συγκεκριμένη εκκλησία. Η συγκεκριμένη εκκλησία λειτουργούσε πάντα μόνο ως ορθόδοξος ναός; Ή έγινε προσπάθεια για να λειτουργήσει και ως καθολικός ναός με την ανοχή ή ενδεχομένως υπό την πίεση του φεουδάρχη της Κριτσάς και μετά από συνεννόηση με τους ντόπιους ισχυρούς; Οι Βενετσιάνοι ως γνωστό λέγανε «primo Veneziani, poi Christiani» ήταν γενικώς πολύ «χαλαροί» χριστιανοί έχοντας μόνιμα προστριβές και ανταγωνισμό με τον ποντίφικα.
Μόνο ελάχιστα ευρήματα γυαλιού από αρχαιολογικά συμφραζόμενα της συγκεκριμένης περιόδου και της περιοχής είναι δημοσιευμένα. Στις αναλύσεις μας πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπ’ όψιν το γεγονός ότι στην Κρήτη έχουμε αποδεδειγμένη παραγωγή γυαλιού την εποχή της Ενετοκρατίας. Οι γραπτές πηγές αναφέρουν τουλάχιστον τρεις αναφορές, οι οποίες αποδεικνύουν την ύπαρξη ενός εργαστηρίου, το οποίο ιδρύθηκε από τους Βενετσιάνους και λειτουργούσε τουλάχιστον από το 1330 μέχρι το 1415 κάπου κοντά στο σημερινό Ηράκλειο. Για συγκεκριμένη παραγωγή του εργαστηρίου αυτού, όμως, δε γνωρίζουμε απολύτως τίποτα. Μια άλλη πληροφορία μιλάει για έναν Κρητικό κατασκευαστή γυαλικών στη Βενετία.
ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΚΛΩΝΤΖΑΣ
