Η είδηση της ένοπλης τραγωδίας στα ορεινά του Ηρακλείου πάγωσε την Κρήτη. Δύο νεκροί, δεκάδες τραυματίες, ένα χωριό σε πολιορκία και μια κοινωνία που ξανακοιτάζει στον καθρέφτη τις πιο σκοτεινές της παθογένειες. Είναι μια πληγή παλιά, βαθιά και, όπως αποδεικνύεται, ακόμα ανοιχτή. Μια πληγή που η σύγχρονη, τουριστική, «εξωστρεφής» Κρήτη προσπαθεί να κρύψει κάτω από το χαλί, ελπίζοντας ότι ο ήλιος και η θάλασσα θα την αποστειρώσουν.
Όσο εμείς εδώ, στο νησί, μετράγαμε τους νεκρούς μας και προσπαθούσαμε να κατανοήσουμε το μέγεθος της βαρβαρότητας, ένας δεύτερος, παράλληλος «πυροβολισμός» εκτυλισσόταν. Αυτός δεν χρησιμοποιούσε σφαίρες, αλλά τίτλους και ρεπορτάζ, και στόχευε απ’ ευθείας την «ατμομηχανή» της οικονομίας μας: τον τουρισμό.
Η γερμανική κάλυψη
Το υλικό αρχικά από την DeutscheWelle, ήταν αποκαλυπτικό και άκρως ανησυχητικό. Ο γερμανικός Τύπος δεν αντιμετώπισε το γεγονός απλώς ως ένα ειδεχθές έγκλημα. Το ενέταξε σε ένα πλαίσιο που μας αφορά όλους, από τα Χανιά μέχρι τον Άγιο Νικόλαο.
Η εφημερίδα Welt μιλούσε για «Χαλάζι από σφαίρες στην Κρήτη». Η Frankfurter Rundschau ανέφερε «Ελληνικό νησί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης». Αυτά, όμως, είναι απλώς τίτλοι. Η ουσία βρίσκεται στην ανάλυσή τους. Η Frankfurter Rundschau έκανε αυτό που φοβόμασταν όλοι: συνέδεσε ευθέως το ορεινό χωριό με τους τουριστικούς προορισμούς. Επεσήμανε ότι ο τόπος του μακελειού «απέχει μόλις μία ώρα με το αυτοκίνητο» από το Ηράκλειο και «περίπου 45 λεπτά από τον δημοφιλή τουριστικό προορισμό Μάταλα». Η κατακλείδα του ρεπορτάζ ήταν ένα μαχαίρι: «Τέτοιου είδους αντιπαραθέσεις θα μπορούσαν να προκαλέσουν φόβο σε πολλούς παραθεριστές στην Ελλάδα».
Η Bild και το RTL ακολούθησαν παρόμοια γραμμή, μιλώντας για «σκηνές πολέμου σε τουριστική περιοχή» και για «φόβο και τρόμο εκεί όπου συνήθως εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι κάνουν διακοπές». Αυτή η άμεση, σχεδόν αυτόματη σύνδεση του εγκλήματος με τον τουριστικό κίνδυνο είναι μια εξαιρετικά επικίνδυνη εξέλιξη. Η Γερμανία δεν είναι απλώς μια χώρα προέλευσης τουριστών· είναι η βασική μας αγορά. Και ο γερμανικός Τύπος μόλις είπε στους αναγνώστες του ότι η Κρήτη, ο τόπος των διακοπών τους, είναι ένα μέρος όπου οι σφαίρες πέφτουν «χαλάζι».
Η «Άλλη» Ευρώπη
Το ερώτημα που προέκυψε αμέσως ήταν αν αυτή η τοξική αφήγηση υιοθετήθηκε και από τις υπόλοιπες «αγορές» μας. Η έρευνα που διεξήγαγα στον βρετανικό, γαλλικό, ιταλικό και ολλανδικό Τύπο αποκάλυψε μια εντελώς διαφορετική εικόνα, η οποία κάνει τη γερμανική στάση ακόμα πιο προβληματική.
Τα μεγάλα αγγλόφωνα πρακτορεία (Reuters, AP) κάλυψαν εκτενώς το γεγονός. Ανέφεραν τα βασικά: δύο νεκροί, πολλοί τραυματίες, «ύποπτη βεντέτα». Σημείωσαν, σωστά, ότι η «παράνομη οπλοκατοχή είναι διαδεδομένη στην Κρήτη». Ωστόσο, πουθενά δεν έκαναν τη σύνδεση με τα Μάταλα. Πουθενά δεν μίλησαν για «φόβο των τουριστών». Το αντιμετώπισαν ως αυτό που είναι: ένα σοβαρό, βίαιο, εσωτερικό έγκλημα, μια τοπική παθογένεια.
Ο γαλλικός Τύπος (π.χ. 20minutes.fr) και ο ελβετικός (Blick) εστίασαν στη λέξη-κλειδί: Vendetta. Το παρουσίασαν ως οικογενειακή βεντέτα. Το πλαίσιο ήταν κοινωνιολογικό, σχεδόν ανθρωπολογικό, όχι τουριστικό.
Οι Ιταλοί (Adnkronos, LaPresse), εξοικειωμένοι με παρόμοιες δομές από τον δικό τους Νότο, μίλησαν αμέσως για επιθέσεις μεταξύ αντίπαλων οικογενειών. Και πάλι, η είδηση παρέμεινε στη σφαίρα του οργανωμένου εγκλήματος ή της τοπικής διαμάχης, μακριά από τον τουρισμό.
Ακόμη και ο ολλανδικός Τύπος, που έδειξε βαθύτερη γνώση αναφέροντας μέχρι και τα ονόματα των εμπλεκομένων οικογενειών, εστίασε στη φύση της διαμάχης (ζώα, γη) και όχι στον αντίκτυπο στον επισκέπτη.
Με άλλα λόγια, σχεδόν ολόκληρη η Ευρώπη είδε μια βάρβαρη, εσωτερική σύγκρουση. Οι Γερμανοί είδαν «σκηνές πολέμου» δίπλα στις ξαπλώστρες τους.
Η πληγή που δεν κλείνει
Γιατί αυτή η διαφορά; Ίσως επειδή η γερμανική αγορά είναι η μεγαλύτερη, είναι και η πιο ευαίσθητη στην ασφάλεια. Ίσως επειδή τα ταμπλόιντ τους (όπως η Bild) λατρεύουν την αφήγηση «Κίνδυνος στον Παράδεισο».
Όποιος κι αν είναι ο λόγος, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: η «άλλη Κρήτη», η Κρήτη της οπλοκατοχής, της «τιμής» που ξεπλένεται με αίμα και της ανομίας στα ορεινά, μόλις «πυροβόλησε» τη σύγχρονη Κρήτη της φιλοξενίας.
Για εμάς εδώ στο Λασίθι, στην άλλη άκρη του νησιού, ίσως όλο αυτό να μοιάζει μακρινό. Είναι τραγικό ολίσθημα να σκεφτόμαστε έτσι. Στο μυαλό του Γερμανού τουρίστα, η Κρήτη είναι μία. Η είδηση δεν λέει «πυροβολισμοί στα Βορίζια». Λέει «Χαλάζι από σφαίρες στην Κρήτη». Η σκιά της βεντέτας στον Ψηλορείτη πέφτει πάνω στην Ελούντα και τον Άγιο Νικόλαο. Σε κάθε τουριστική ζώνη. Ακόμα κι αν δεν είμαστε εν μέσω τουριστικής περιόδου, έχει αρνητικές συνέπειες.
Το πρόβλημα δεν είναι ο δημοσιογράφος της Welt που συνέδεσε το έγκλημα με τα Μάταλα. Το πρόβλημα είναι ότι, ως κοινωνία και ως Πολιτεία, επιτρέψαμε σε αυτή την κατάσταση να διαιωνίζεται. Για δεκαετίες, αντιμετωπίζαμε την οπλοκατοχή και τις βεντέτες ως ένα είδος σκοτεινού «φολκλόρ». Κάτι που συμβαίνει «εκεί πάνω», μακριά από εμάς. Η γερμανική αντίδραση αποδεικνύει ότι δεν είναι πια «μακριά». Στον σύγχρονο, δικτυωμένο κόσμο, η εσωτερική μας πληγή δεν είναι πια εσωτερική. Αιμορραγεί δημόσια και λερώνει την εικόνα που με τόσο κόπο χτίσαμε. Γιατί, αν θέλουμε να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, πρέπει να θυμηθούμε πως «αν δεν φροντίσεις το σπίτι σου, θα πέσει να σε πλακώσει». Και το δικό μας «σπίτι», η κρητική κοινωνία, ράγισε βαριά από τη δική μας, μακροχρόνια αμέλεια.
Συνεπώς είναι μεγάλη αφέλεια να σκεφτούμε πως η απάντηση θα πρέπει να είναι η οργή κατά του ξένου Τύπου. Αντιθέτως, η πραγματική απάντηση θα πρέπει να είναι η οριστική αντιμετώπιση της παθογένειας. Η Κρήτη δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα και τοπίο για Καλάσνικοφ και ασφαλής παράδεισος για οικογένειες. Όλοι καταλαβαίνουμε πως αυτές οι ειδήσεις βλάπτουν δραματικά την εικόνα του νησιού.
Πρωτίστως, όμως, βλάπτουν την ίδια την κρητική κοινωνία. Γιατί δεν κόψαμε το κακό στη ρίζα κι άπλωσε κλαδιά και θέριεψε. Και τώρα τα δηλητηριώδη κλαδιά του απλώθηκαν πέρα από τα ορεινά και τα ριζοβούνια, απειλούν να πνίξουν ολόκληρο το νησί.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
