Οι δημοσκοπήσεις δεν είναι κάλπες. Είναι φωτογραφίες μιας στιγμής, τραβηγμένες με διαφορετικούς φακούς. Όταν όμως έντεκα τέτοιες φωτογραφίες, από ισάριθμες εταιρείες, σε διάστημα επτά εβδομάδων, δείχνουν την ίδια εικόνα, η σύμπτωση γίνεται τάση. Τα στοιχεία που συγκεντρώνονται στις δημοσκοπήσεις όλων των εταιρειών από τις 10 Σεπτεμβρίου έως τις 25 Οκτωβρίου, περιγράφουν ένα σκηνικό με σαφή πρώτο κόμμα, έναν ανοιχτό αγώνα για τη δεύτερη θέση και, κυρίως, μια Βουλή τόσο κατακερματισμένη που θα μετέτρεπε την επόμενη μέρα των εκλογών σε πραγματικό γρίφο.
Μια πρωτιά χωρίς ανοδική κλίση
Ας ξεκινήσουμε από το πιο αμετάβλητο στοιχείο. Η Νέα Δημοκρατία καταγράφει μέσο όρο 25,5% στην πρόθεση ψήφου και σχεδόν 29,9% στην εκτίμηση με αναγωγή. Το εντυπωσιακό δεν είναι το ποσοστό, αλλά η σταθερότητά του: σε εννέα αναγωγές κινείται σε μια στενή ζώνη, από 29% έως 30,4%, με διαφορά από τον δεύτερο που ξεπερνά τις 13 μονάδες. Η καμπύλη όμως δεν δείχνει καμία κλίση προς τα ποσοστά που χρειάζεται ένα κόμμα για να κυβερνήσει μόνο του. Είναι μια ακινησία που μοιάζει περισσότερο με οροφή παρά με βάση.
Το «ματς» της δεύτερης θέσης
Η πιο ζωντανή ιστορία του διμήνου γράφεται πιο κάτω. Η ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα κρατά τη δεύτερη θέση σε όλες τις μετρήσεις, με μέσο όρο 14% στην πρόθεση και 16,1% στην αναγωγή. Τον Σεπτέμβριο προηγούνταν του ΠΑΣΟΚ κατά πέντε μονάδες. Τον Οκτώβριο η απόσταση περιορίστηκε στο μισό, στις 2,5 μονάδες, καθώς η ΕΛΑΣ έχασε περίπου μία μονάδα και το ΠΑΣΟΚ κέρδισε μιάμιση. Στην πιο πρόσφατη μέτρηση, της Interview στις 25 Οκτωβρίου, η ψαλίδα έκλεισε στη μία μονάδα: 14% έναντι 13%.
Το 13% του ΠΑΣΟΚ είναι, προς το παρόν, εύρημα μίας μόνο εταιρείας. Η κατεύθυνση, ωστόσο, είναι κοινή σχεδόν σε όλες: η αρχική ορμή του νέου κόμματος δείχνει να εξαντλείται, ενώ το ΠΑΣΟΚ ανακτά έδαφος με αργά αλλά συνεχή βήματα.
Το εφήμερο κύμα των νέων σχηματισμών
Εάν το φετινό φθινόπωρο έχει ένα μάθημα να δώσει, είναι πόσο γρήγορα ξεθωριάζει ο ενθουσιασμός για τα νέα κόμματα. Η Ελπίδα για τη Δημοκρατία της Μαρίας Καρυστιανού κατέγραφε τους πρώτους μήνες της πορείας της 9,5% στην πρόθεση ψήφου της Pulse και σχεδόν 12% στην εκτίμηση της Real Polls. Σήμερα ο μέσος όρος της είναι 3,9%, με χαμηλότερη τιμή το 2,2% της GPO! Μόνο από τον Σεπτέμβριο στον Οκτώβριο έχασε μιάμιση μονάδα, τη μεγαλύτερη πτώση του διμήνου. Ένα κόμμα που διεκδικούσε την τρίτη θέση παλεύει πλέον να περάσει το κατώφλι της Βουλής.
Στον αντίποδα, ο ΣΥΡΙΖΑ, που κυβέρνησε τη χώρα για μια τετραετία, περιορίζεται στο 1,5% της πρόθεσης και στο 1,7% της αναγωγής.
Το 3% ως ρυθμιστής του παιχνιδιού
Εδώ βρίσκεται το κλειδί όλης της εικόνας. Με βάση τους μέσους όρους της αναγωγής, εννέα κόμματα ξεπερνούν το όριο του 3%: ΝΔ, ΕΛΑΣ, ΠΑΣΟΚ, Ελληνική Λύση (7,2%), ΚΚΕ (6,8%), Πλεύση Ελευθερίας (4,9%), Ελπίδα για τη Δημοκρατία (4,6%), Φωνή Λογικής (4%) και Συμμαχία Ελλήνων (3,6%). Μια εννεακομματική Βουλή θα ήταν η πιο πολυδιασπασμένη της Μεταπολίτευσης. (η τελευταία της Interview δείχνει 10 κόμματα). Τέσσερα από αυτά τα κόμματα, μάλιστα, κινούνται σε απόσταση αναπνοής από το όριο, και η είσοδος ή η έξοδος καθενός αλλάζει τις έδρες όλων των υπολοίπων.
Ταυτόχρονα, κάτι περισσότερο από το 10% της ψήφου μένει εκτός Κοινοβουλίου, μοιρασμένο ανάμεσα στο ΜέΡΑ25 (2,8%), τον ΣΥΡΙΖΑ, τους Δημοκράτες, τη ΝΙΚΗ και τα μικρότερα σχήματα. Στην πρόθεση ψήφου, επιπλέον, περίπου ένας στους έξι ερωτώμενους δεν δηλώνει κόμμα. Αυτή η δεξαμενή των αναποφάσιστων είναι το μεγάλο ζητούμενο για όλους.
Η αριθμητική των εδρών
Ας μεταφράσουμε τα ποσοστά σε έδρες, γιατί εκεί κρίνεται η επόμενη μέρα. Με τον ισχύοντα εκλογικό νόμο, το πρώτο κόμμα παίρνει μπόνους 20 εδρών όταν φτάνει το 25%, και μία επιπλέον έδρα για κάθε μισή μονάδα πάνω από αυτό, έως τις 50 έδρες με 40%. Με τους σημερινούς μέσους όρους, η ΝΔ θα εξασφάλιζε περίπου 119 έδρες, 29 από το μπόνους και γύρω στις 90 από την αναλογική κατανομή. Η ΕΛΑΣ θα έβγαζε περίπου 49, το ΠΑΣΟΚ 38, η Ελληνική Λύση 22, το ΚΚΕ 20, η Πλεύση 15, η Ελπίδα 14, η Φωνή Λογικής 12 και η Συμμαχία Ελλήνων 11.
Τι σημαίνουν αυτοί οι αριθμοί; Ότι το πρώτο κόμμα απέχει περίπου 32 έδρες από την αυτοδυναμία. Ότι, με δέκα μονάδες εκτός Βουλής και εννέα κόμματα μέσα, ο πήχης ανεβαίνει γύρω στο 38%, οκτώ μονάδες πάνω από εκεί που βρίσκεται σήμερα η ΝΔ. Και ότι ούτε ένας συνδυασμός ΕΛΑΣ και ΠΑΣΟΚ, με περίπου 87 έδρες, πλησιάζει τις 151. Αριθμητικά, πλειοψηφία δύο κομμάτων σχηματίζει μόνο η ΝΔ με ένα από τα δύο κόμματα που ακολουθούν. Το ερώτημα των συνεργασιών δεν το θέτουν πια οι αναλυτές. Το θέτουν οι ίδιοι οι αριθμοί.
Τι δεν λένε οι δημοσκοπήσεις
Οφείλουμε, βέβαια, να διαβάζουμε τα στοιχεία με την ψυχραιμία που απαιτούν. Σε δείγματα 1.000 έως 1.200 ατόμων, το στατιστικό σφάλμα αγγίζει τις τρεις μονάδες για τα μεγάλα κόμματα, και πολλές από τις εβδομαδιαίες «ανόδους» και «πτώσεις» που γίνονται πρωτοσέλιδα χωρούν μέσα σε αυτό. Μεγάλες είναι και οι αποκλίσεις ανάμεσα στις εταιρείες: η ΝΔ καταγράφεται από 23,8% έως 27,5% στην πρόθεση ψήφου, το ΚΚΕ από 4,8% έως 8,1%, η Ελληνική Λύση από 4,8% έως 8%. Αξιόπιστος οδηγός είναι ο μέσος όρος και η πορεία του, όχι η μεμονωμένη μέτρηση που βολεύει τον καθένα.
Μια κοινωνία που ψάχνει
Η εικόνα που αφήνουν οι μετρήσεις του φθινοπώρου είναι εκείνη μιας κοινωνίας που ψάχνει αλλά δεν βρίσκει. Αποσύρει γρήγορα την εμπιστοσύνη της από τα νέα σχήματα, δεν την επενδύει μαζικά στα παλιά και διασπά την ψήφο της προς κάθε κατεύθυνση. Θα αντέξει αυτή η εικόνα μέχρι την κάλπη, όποτε κι αν στηθεί; Και πώς θα κυβερνηθεί μια χώρα όταν η Βουλή της θα μοιάζει με ψηφιδωτό;
Όσα κρατάμε από τη φθινοπωρινή ιχνηλασία
Αν πρέπει να κρατήσουμε κάτι από τη σημερινή ανάγνωση, είναι έξι διαπιστώσεις. Πρώτον, το ζήτημα δεν είναι ποιος θα έρθει πρώτος, αφού η πρωτιά της ΝΔ με διαφορά 13 μονάδων είναι το πιο αμετακίνητο δεδομένο, αλλά ποιος και με ποιον θα κυβερνήσει.
Δεύτερον, ο πραγματικός αγώνας του φθινοπώρου δίνεται για τη δεύτερη θέση, με την απόσταση ΕΛΑΣ και ΠΑΣΟΚ να μικραίνει από μέτρηση σε μέτρηση.
Τρίτον, ο ενθουσιασμός για τα νέα κόμματα αποδεικνύεται εύθραυστος, και η διαδρομή της Ελπίδας από το 9,5% στο 3,9% είναι η πιο εύγλωττη απόδειξη.
Τέταρτον, το κατώφλι του 3% γίνεται ο αφανής ρυθμιστής της επόμενης Βουλής: τέσσερα κόμματα στέκονται στο χείλος του, και η τύχη καθενός μετακινεί τον πήχη της αυτοδυναμίας για όλους.
Πέμπτον, ο ΣΥΡΙΖΑ εκτός Βουλής σε όλες τις μετρήσεις αποτυπώνει, όσο τίποτε άλλο, την αναδιάταξη του πολιτικού χάρτη.
Και έκτον, όσο λείπουν οι περιφερειακές μετρήσεις, η Κρήτη και το Λασίθι μένουν αόρατα στις πανελλαδικές φωτογραφίες, ένα κενό που κάποια στιγμή οφείλει να καλυφθεί.
Οι απαντήσεις δε θα δοθούν από τις δημοσκοπήσεις. Θα δοθούν από τους πολίτες. Μέχρι τότε, η στήλη θα συνεχίσει να ιχνηλατεί τις τάσεις με τους αριθμούς στο χέρι.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
Από τη στήλη ΙΧΝΗΛΑΣΙΕΣ της έντυπης έκδοσης της ΑΝΑΤΟΛΗΣ
