Ως συνάδελφος που έχει παρακολουθήσει την εξέλιξη του Τύπου στην Κρήτη, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον υποδέχθηκα το πόνημα του Γιώργου Ν. Μυσιρλάκη, μια εκτενή καταγραφή της δημοσιογραφικής του διαδρομής, που εκτείνεται σε τέσσερις δεκαετίες. Το έργο αυτό (που εκδόθηκε με την υποστήριξη της Περιφέρειας Κρήτης) δεν είναι απλώς μια αφήγηση, αλλά μια πλήρης χαρτογράφηση της επικαιρότητας και του χαρακτήρα της δημοσιογραφίας, όπως αυτή βιώθηκε στην περιφέρεια της Κρήτης, με επίκεντρο το Ηράκλειο, αλλά με αναφορές σε όλο το νησί.
Ο Μυσιρλάκης, με το ίδιο πάθος που τον οδήγησε από την αρχή να καταγράφει το γεγονός ακριβώς τη στιγμή που συμβαίνει, αναδεικνύει τη δημοσιογραφία ως «αποστολή, πρόκληση, μια αδιάκοπη αναμέτρηση με το φως ή και τη σκιά της πραγματικότητας». Τονίζει δε ότι αυτό το επάγγελμα — το οποίο το σινάφι μας αποκαλεί λειτούργημα — του έμαθε να βλέπει τον κόσμο μέσα από διαφορετικές οπτικές, να αναζητά την αλήθεια ακόμη και όταν αυτή κρύβεται πίσω από πέπλα ψευδαισθήσεων και παραπληροφόρησης. Για τον συγγραφέα, η δημοσιογραφία κατέληξε να γίνει η «μόνιμη ερωμένη του, η μεγάλη του αγάπη», παρόλο που η σχέση αυτή ήταν συχνά επώδυνη, γεμάτη άγχος, ανασφάλεια και στέρηση στιγμών από την οικογένειά του. Το βιβλίο αποτελεί μια αναδρομή σε δεκαετίες γεμάτες αλλαγές, προκλήσεις και συγκινήσεις που καθόρισαν την καριέρα του και την ίδια του τη ζωή.
Πολύτιμη καταγραφή και μέντορες
Η αφετηρία της διαδρομής του ήταν η εφημερίδα «Μεσόγειος», το «πρώτο του σχολείο». Εκεί ξεκίνησε ως διορθωτής, μια διαδικασία που εξελίχθηκε σε ευκαιρία να μάθει για τα γεγονότα, αναδεικνύοντας τις σημαντικές πτυχές των ιστοριών. Μέσα από τις σελίδες του έργου, αναδύεται η αίσθηση του τυπογραφείου, με τη μυρωδιά του αντιμονίου και του μελανιού, καθώς και η αγωνία της εκτύπωσης στο θηριώδες κυλινδρικό πιεστήριο, που θύμιζε αφύπνιση «αρχαίου τέρατος».
Ο Μυσιρλάκης δίνει ιδιαίτερη έμφαση στους ανθρώπους που τον καθόρισαν. Η αρχισυντάκτρια Τιτίκα Μοιράκη υπήρξε η δασκάλα του, η οποία του δίδαξε τα μυστικά της έρευνας, της αλήθειας, της αντικειμενικότητας και πώς να γράφει με ψυχή, τονίζοντάς του πως χρειάζεται ήθος, επιμονή, υπομονή και δεοντολογία. Ο εκδότης Κώστας Γραμματικάκης παρουσιάζεται ως δάσκαλος, φίλος και σπουδαίος άνθρωπος, με μοναδική ικανότητα να φωτίζει τις μικρές, σχεδόν αόρατες λεπτομέρειες των γεγονότων. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στον Μενέλαο Παρλαμά, τον φιλόλογο που αποτέλεσε οδηγό στα φιλολογικά μονοπάτια, διδάσκοντας την ουσία της πειθαρχίας στη γλώσσα και επιμένοντας στη σωστή χρήση της γραμματικής και του συντακτικού.
Ρεπορτάζ και ιστορικές στιγμές
Το βιβλίο διατρέχει το φάσμα της δημοσιογραφίας, από την κάλυψη της τοπικής επικαιρότητας στη Μεσόγειο (από τις στήλες «Ατιτλοφόρητα» και «Εν Ολίγοις») μέχρι τις διεθνείς αποστολές και την ανάδειξη των θεμάτων του νησιού. Ο Γιώργος υπήρξε ανταποκριτής του ΑΠΕ στην Κρήτη και υπεύθυνος του Γραφείου Τύπου στην Περιφέρεια Κρήτης, πριν την αιρετή περιφέρεια.
Εξαιρετικά ενδιαφέρουσες στο βιβλίο είναι οι περιγραφές των μεγάλων γεγονότων που σημάδεψαν την Κρήτη και την Ελλάδα, όπως:
Η αγωνιώδης προσπάθεια κάλυψης της απόπειρας δολοφονίας του Ούλοφ Πάλμε (που οδήγησε σε διακοπή της εκτύπωσης της εφημερίδας για να μπει η είδηση ως «καπέλο»).
Η καταστροφή της Νομαρχίας Ηρακλείου από αγρότες, μια τραγική μέρα γεμάτη χάος, αγωνία και απελπισία, την οποία κάλυψε με υγρό μαντήλι στο πρόσωπο λόγω των χημικών.
Το φρικτό έγκλημα των καθηγητών Ξανθόπουλου και Πνευματικού στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, όπου κυριαρχούσε η οδύνη του θανάτου.
Η κάλυψη της Συνάντησης Παπανδρέου, Μιτεράν και Καντάφι στην Ελούντα, όπου μάλιστα αναδεικνύεται η δημοσιογραφική τόλμη του συναδέλφου Γιώργου Σπυρόπουλου.
Οι αναμνήσεις από τις συναντήσεις με κορυφαίες πολιτικές προσωπικότητες, όπως ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης (τον οποίο θυμάται να ατενίζει έκθαμβος τον κάμπο του Μαλεβιζίου και να αναφέρεται στην πτώση του ΠΑΣΟΚ «σαν ώριμο σύκο»), ο Ανδρέας Παπανδρέου, και ο Γιώργος Γεννηματάς, ο οποίος ζήτησε να του στέλνεται η εφημερίδα στο Υπουργείο.
Παράλληλα, ο συγγραφέας δεν διστάζει να θίξει σοβαρά κοινωνικά ζητήματα, όπως η επικίνδυνη οδική κατάσταση του ΒΟΑΚ, και τις διακρίσεις που βίωσε στη Μύκονο όπου, μαζί με την παρέα του, αναγκάστηκε να παίξει τον ρόλο του τουρίστα (ως Άραβας) για να εξυπηρετηθεί.
Η Τεχνολογική εξέλιξη και η ευθύνη
Το έργο έχει και μεγάλη ιστορική αξία ως προς την τεχνολογική εξέλιξη του επαρχιακού Τύπου. Ο Μυσιρλάκης περιγράφει τη μετάβαση από τη λινοτυπία, όπου κάθε λέξη συντίθετο με κόπο και ακρίβεια, στο ψηφιακό μοντέλο, αναφέροντας πως η «Μεσόγειος» έγινε η πρώτη εφημερίδα στην Ελλάδα που τόλμησε να εισέλθει στον κόσμο του διαδικτύου. Επιπλέον, μεταφέρει γλαφυρά τον τρόπο με τον οποίο το Τέλεξ του Αθηναϊκού Πρακτορείου Ειδήσεων (ΑΠΕ) τροφοδοτούσε τις εφημερίδες με ειδήσεις γραμμένες με κεφαλαία και χωρίς τονικά σημεία στίξης, επιβεβαιώνοντας τη σημασία του ΑΠΕ ως ραχοκοκαλιά των πληροφοριών.
Τέλος, η αναφορά στα «στημένα δημοσιογραφικά ρεπορτάζ», αναδεικνύει την ηθική του στάση. Ο συγγραφέας υπογραμμίζει ότι η δημοσιογραφία πρέπει να υπηρετεί την αλήθεια, ακόμη κι όταν το τίμημα είναι να μην υπάρχει «είδηση» έτοιμη να προβληθεί. Το γεγονός ότι, όπως αναφέρει, καθ’ όλη τη διάρκεια της πορείας του δεν υπήρξε ποτέ μήνυση ή καταγγελία για αναληθή ή ανακριβή ρεπορτάζ, αποτελεί την καλύτερη απόδειξη της προσήλωσής του στην ακεραιότητα και την αντικειμενικότητα.
Το βιβλίο του Γιώργου Ν. Μυσιρλάκη είναι, εν κατακλείδι, μια ανεκτίμητη πηγή γνώσης για την ιστορία του επαρχιακού και ειδικά του κρητικού Τύπου και μια διαρκής υπενθύμιση της αξίας της επιμονής, της αλήθειας και του πάθους στο λειτούργημα της ενημέρωσης. Με το έργο του προχώρησε σε μια σπουδαία και εξαιρετικά ενδιαφέρουσα καταγραφή μιας ολόκληρης εποχής για την Κρήτη και μας παρέδωσε ένα πολύτιμο βιβλίο, κρίσιμο και χρήσιμο για κάθε νέο συνάδελφο που φιλοδοξεί να υπηρετήσει με επάρκεια την ενημέρωση στην Κρήτη.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
