Στον κάμπο της Κριτσάς, σε πρόσφατο περπάτημα, ανακάλυψα και άλλες αντλητικές μηχανές του περασμένου αιώνα με την ονομασία σακιές (ο). Όλοι τους αποτελούν μνημεία που αξίζει να διατηρήσουμε. Ένας εύκολα προσβάσιμος σακιές βρίσκεται στην είσοδο του φαραγγιού της Κριτσάς (στο γεφυράκι) που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί καθώς από το σημείο αυτό διέρχονται και όσοι επισκέπτονται την αρχαία Λατώ. Βέβαια, θα μου πείτε, εδώ δεν αξιοποιούμε τα ευκόλως εννοούμενα… με τα πηγάδια θα ασχολούμαστε;
Ο σακιές είναι μια αντλητική μηχανή με κουβαδάκια, ένα σύστημα γραναζιών και μικρών κουβάδων, που για να λειτουργήσει χρειαζόταν ζώο με μεγάλη ελκτική δύναμη, μουλάρι συνήθως ή άλογο.
¡ Ο Γεώργιος Μανιαδάκης («Το νερό ενός χωριού του κάμπου») αναφέρει ότι η ελκτική ενέργεια του ζώου, μέσω των γραναζιών, κινούσε τον κύλινδρο περιστροφής, ο οποίος γύριζε μια σειρά από μικρά κουβαδάκια. Τα κουβαδάκια, από τη μια μεριά κατέβαιναν αδειανά και, αφού βουτούσαν μέσα στο νερό του πηγαδιού, ανέβαιναν γεμάτα. Όταν έρχονταν στο πάνω μέρος του κυλίνδρου περιστροφής, άδειαζαν και συνέχιζαν το ταξίδι τους μέσα στο πηγάδι.
Οι σακιέδες του τύπου αυτού, λόγω της μεγάλης αντλητικής τους απόδοσης, ήταν περιζήτητοι.
¡ Ο Μανώλης Πιτυκάκης αναφέρει ότι η λέξη σακιέ προέρχεται από την τούρκικη saka ή την αραβική sakia που σημαίνει υδροφόρος. Μεταφορικά, η ίδια λέξη σακιέ αναφέρεται και στον… ζυγό του γάμου: «Να μπει θέλει και τούτος στο σακιέ και δα στρώσει!».
ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΚΛΩΝΤΖΑΣ
