Μετά από την κατά καιρούς δημοσίευση στην ΑΝΑΤΟΛΗ κειμένων για έργα που εκτελέσθηκαν παλαιότερα στον Άγιο Νικόλαο, που συνέβαλαν στην ανάπτυξη και στην τόνωση της οικονομικής και πολιτιστικής ζωής, θα μεταφέρω μερικές ιστορικές ημερομηνίες και για διάφορα άλλα έργα, που ασφαλώς θα πρέπει και αυτά να τα μάθουν οι νεότεροι, αλλά και για να τα ξαναθυμηθούν οι παλαιότεροι.
Η πόλη του Αγίου Νικολάου βρίσκεται ακριβώς στη θέση όπου βρισκόταν η αρχαία πόλη Καμάρα. Πήρε το όνομα της, όπως υποστηρίζουν πολλοί, από τον βυζαντινό ναό του Αγίου Νικολάου, στην περιοχή του Όρμου. Παλιότερα λεγόταν Μαντράκι, επειδή υπήρχαν πολλές μάντρες.
Στις 9 Ιουνίου 1903 ύστερα από αλλεπάλληλες ψηφοφορίες της Κρητικής Βουλής ανακηρύχθηκε πρωτεύουσα του Νομού Λασιθίου.
Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με το ότι διέθετε το δεύτερο καλύτερο φυσικό λιμάνι στην Κρήτη μετά της Σούδας ήταν καθοριστικό για το μέλλον της πόλεως, που σύντομα μετατράπηκε σε οικονομικό, διοικητικό και πολιτιστικό κέντρο του Ν. Λασιθίου.
Το 1920, που ο πληθυσμός ήταν τότε 1381 κάτοικοι, είχε μια τράπεζα, δυο ξενοδοχεία, δυο εστιατόρια, εννέα δικηγορικά γραφεία και έντεκα παντοπωλεία.
Όσον αφορά το σημερινό πληθυσμό, που αυξήθηκε αλματωδώς, κατά την απογραφή του 2011 ο διευρυμένος με το σχέδιο «Καποδίστρια» Δήμος έχει συνολικά 27.074 κατοίκους, από τους οποίους η πόλη του Αγίου Νικολάου έχει 11.421.
Οι ημερομηνίες και τα έργα σε σύντομη περιγραφή:
Ειρηνοδικείο
Με την οργάνωση της Κρητικής Πολιτείας ιδρύθηκε το 1900 με Υπουργό Δικαιοσύνης τον Ελευθέριο Βενιζέλο το Ειρηνοδικείο, με δικαιοδοσία όλη την περιοχή του Κάτω Μεραμπέλλου. Το κτίριο στέγασης ανεγέρθη το 1962 επί Υπουργού Παπακωνσταντίνου, ενώ παλαιότερα εστεγάζετο σε κτίριο στο λιμάνι.
Αμαξιτή οδός Αγίου Νικολάου- Νεάπολης
Με πιστώσεις της Κρητικής Πολιτείας άρχισε η κατασκευή της αμαξιτής οδού Αγίου Νικολάου- Νεάπολης το 1904. Την οδό «Δημοκρατίας» οι ντόπιοι την αποκαλούν ακόμη και σήμερα δρόμο Νεαπόλεως.
Σχέδιο πόλεως
Το 1905 εξεπονήθη και ενεκρίθη με ηγεμονικό διάταγμα το πρώτο σχέδιο της πόλεως. Εμφάνιζε το μειονέκτημα ότι δεν προέβλεπε μεγάλους κοινόχρηστους χώρους (Δημοτικό κήπο, μεγαλύτερες πλατείες, χώρο για εκκλησία, κλπ.) για τις ανάγκες μιας σύγχρονης πόλεως. Δεν υπήρχαν τότε αυτοκίνητα.
Λίμνη
Το 1907, όταν εγκαταστάθηκε στον Άγιο Νικόλαο τμήμα του Γαλλικού Στρατού, κατασκευάσθηκε η μικρή διώρυγα με την οποία η λίμνη ενώθηκε με την θάλασσα. Πριν αρκετά χρόνια η διώρυγα εγεφυρώνετο με ξύλινη κινητή επί σιδηροτροχιών γέφυρα, η οποία αντικαταστάθηκε αργότερα με την μόνιμη με μπετόν.
Αγία Τριάδα
Τον Οκτώβριο του 1935 έγινε η θεμελίωση και την 16η Οκτωβρίου 1938 ετελέσθηκαν από τον Επίσκοπο Διονύσιο Μαραγκουδάκη τα εγκαίνια του καθεδρικού ναού της Αγίας Τριάδας.
Ο ναός ανεγέρθη πρωτοστατούντος του τότε εφημέριου Νικολάου Παγκάλου. Η ανακαίνιση πραγματοποιήθηκε το 1968 με πρωτοβουλία του Αρχιμανδρίτου Κων/νου Παπαδάκη και συνεχίσθηκε έκτοτε από τον εφημέριο Ευάγγελο Παχυγιαννάκη.
Ίδρυση Ωδείου
Το 1938 ιδρύθηκε το Ωδείο Αγίου Νικολάου, παράρτημα του Εθνικού Ωδείου Αθηνών. Τα μαθήματα άρχισαν τον ίδιο χρόνο, στο ενοικιασθέν οίκημα του δασκάλου Τσαγκαράκη, πιο κάτω από το σημερινό Δημαρχείο. Διδάσκονταν βιολί, πιάνο, μανδολίνο και κιθάρα με 100 δρχ. τον μήνα.
Οι παλαιότεροι θα θυμούνται την συναυλία που έδωσε στο τέλος της σχολικής χρονιάς στο οικόπεδο που ήταν δίπλα στο γραφείο του Σαμιωτάκη. Οι μαθητές και οι μαθήτριες του Ωδείου απέσπασαν τον θαυμασμό του αφιχθέντος από την Αθήνα μεγάλου μουσουργού Μανώλη Καλομοίρη.
Σχολή Χωροφυλακής
Τον Μάρτιο του 1951 ο τότε πρωθυπουργός Σοφ. Βενιζέλος απεκάλυψε σε επίσημη τελετή τον ανδριάντα του εθνάρχου Ελευθερίου Βενιζέλου στη Λίμνη, που ανεγέρθη με πρωτοβουλία της εφημερίδας ΑΝΑΤΟΛΗ και ανακοίνωσε την ίδρυση Σχολής Χωροφυλακής. Αρχικά λειτούργησε στην περιοχή «Πηγάιδα», κατόπιν στο ισόγειο του Διοικητηρίου, πριν χωρισθεί σε δωμάτια, και τελικά τα κτίρια θεμελιώθηκαν στο Αμμούδι, όπου σήμερα είναι το ξενοδοχείο «Minos Beach».
Γηροκομείο
Το 1959 επί δημαρχίας Δημ. Πιταροκοίλη άρχισε η ανέγερση του κτιρίου του Γηροκομείου, το οποίο αργότερα μετονομάστηκε σε «Οίκο Ευγηρίας». Παράλληλα άρχισε και η κατασκευή του εθνικού γυμναστηρίου.
Σταθμός ανεφοδιασμού πλοίων
Ένα σημαντικό έργο για την οικονομική άνοδο της περιοχής αποτέλεσε το 1960 η εγκατάσταση του Σταθμού Ανεφοδιασμού Ποντοπόρων Πλοίων από την εταιρεία Γεωργίου Μαμιδάκη.
Ο σταθμός έδωσε ζωντάνια στον τόπο και εξασφάλισε επικερδή εργασία σε εκατοντάδες νέους, ναυτολογηθέντες στα ποντοπόρα πλοία μεταξύ των οποίων και ο αδελφός μου Νίκος Καφφετζάκης.
Μουσείο
Κατόπιν μακρών προσπαθειών της Δημοτικής Αρχής με Δήμαρχο τον Ρούσσο Καπετανάκη και με την συμπαράσταση του τότε υπουργού Στυλιανού Κούνδουρου, άρχισε το 1963 με δαπάνες του δημοσίου η ανέγερση του Εθνικού Μουσείου στο λόφο του Αγίου Ανδρέα. Είναι το δεύτερο σύγχρονο Μουσείο της Κρήτης μετά του Ηρακλείου.
ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΑΦΦΕΤΖΑΚΗΣ
