Στον χώρο της τουριστικής βιομηχανίας, υπάρχουν αυτοί που διαβάζουν τις στατιστικές από την ασφάλεια των κλιματιζόμενων γραφείων τους, και υπάρχουν κι εκείνοι που διαβάζουν την ίδια την αγορά, τον παλμό της κοινωνίας και την κατεύθυνση του ανέμου πριν καν αυτός σηκωθεί. Ο Μιχάλης Βλατάκης ανήκει, αναμφισβήτητα, στη δεύτερη κατηγορία. Στην πρόσφατη παρέμβασή του, με θέμα «12 μήνες Τουρισμός στην Κρήτη – άπιαστο όνειρο ή εφικτή πραγματικότητα;», ο Πρόεδρος του Συνδέσμου Τουριστικών και Ταξιδιωτικών Πρακτόρων Κρήτης δεν προσέφερε άλλη μια στείρα, τυποποιημένη εισήγηση. Κατέθεσε ένα μανιφέστο ρεαλισμού, αποδομώντας μύθους και θέτοντας την Πολιτεία, τους φορείς και την ίδια την κοινωνία του νησιού προ των ευθυνών τους.
Με την άνεση του ανθρώπου που έχει περάσει μισό αιώνα στα χαρακώματα του κρητικού τουρισμού, ο Μιχάλης Βλατάκης απέφυγε τα συνήθη «στρογγυλέματα». Μίλησε με την καθαρότητα εκείνου που ξέρει ότι ο χρόνος των αποφάσεων δεν είναι αύριο, αλλά σήμερα. Και η ιχνηλασία των όσων είπε, μας οδηγεί σε ένα και μόνο συμπέρασμα: το δωδεκάμηνο μοντέλο δεν είναι πολυτέλεια, είναι όρος επιβίωσης.
Το «φαγιούμ» του τουρισμού
και το τέλος των ψευδαισθήσεων
Χρησιμοποιώντας έναν εξαιρετικά ευρηματικό και αυτοσαρκαστικό χαρακτηρισμό, ο κ. Βλατάκης αυτοσυστήθηκε ως ένα από τα «φαγιούμ» του κρητικού τουρισμού. Όπως τα περίφημα πορτρέτα του Φαγιούμ αποτυπώνουν την αλήθεια και τον ρεαλισμό μιας ολόκληρης εποχής διατηρώντας το βλέμμα τους ζωντανό στους αιώνες, έτσι και ο ίδιος, ως ζωντανή μνήμη της τουριστικής ιστορίας του τόπου, διατυπώνει την πιο σκληρή, ίσως, αλήθεια της εποχής μας: Οι καλές μέρες, όπου μέσα σε ελάχιστους μήνες η Κρήτη σώρευε κέρδη ικανά να συντηρήσουν επιχειρήσεις τον χειμώνα και να χρηματοδοτήσουν νέες επενδύσεις, έχουν περάσει ανεπιστρεπτί.
Η αγορά έχει αλλάξει. Το παραδοσιακό δίμηνο Ιουλίου-Αυγούστου, άλλοτε η ατμομηχανή της κερδοφορίας, πλέον δεν γεμίζει χωρίς «εκπτώσεις» και προσφορές, λόγω του αυξημένου κόστους. Ο όγκος των επισκεπτών μετατοπίζεται στρατηγικά προς το φθινόπωρο, αναζητώντας χαμηλότερες τιμές. Σε αυτό το ρευστό τοπίο, το ερώτημα δεν είναι αν θέλουμε τον 12μηνο τουρισμό, αλλά αν θέλουμε, όλοι μας, να επιβιώσουμε, δεδομένου ότι η Κρήτη αναπνέει οικονομικά μέσα από αυτόν τον κλάδο.
Το μεγάλο στοίχημα
του νέου διεθνούς
αεροδρομίου
Η οξυδέρκεια της ανάλυσης φάνηκε καθαρά όταν η συζήτηση άγγιξε τις υποδομές και ειδικά το νέο Διεθνές Αεροδρόμιο στο Καστέλι. Είναι η τρίτη φορά που άκουσα τον Βλατάκη να θέτει το ζήτημα με τόσο δραματικούς, αλλά απολύτως ρεαλιστικούς όρους. Ένα φαραωνικό έργο, κατασκευασμένο εν πολλοίς με χρήματα του ελληνικού λαού, δεν νοείται να λειτουργεί με δυναμική 12 μηνών και να καταλήξει να υποδέχεται… ελάχιστες πτήσεις τον χειμώνα, όπως συμβαίνει σήμερα με το «Νίκος Καζαντζάκης». Εάν το αεροδρόμιο των ονείρων μας δεν καταφέρει να παραμείνει ζωντανό και κομβικό καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, τότε θα μιλάμε για μια εθνική αποτυχία. Ο τουρισμός δεν συντηρεί μόνο θέσεις εργασίας, συντηρεί και αποσβαίνει τις ίδιες τις στρατηγικές υποδομές του τόπου, διατηρώντας παράλληλα την περιβαλλοντική ισορροπία, αποσυμφορώντας τους κορεσμένους μήνες αιχμής.
Οι «μπούρδες» της Τεχνητής Νοημοσύνης και οι… ατσέλεγοι του Ψηλορείτη
Ένα από τα πιο απολαυστικά και συνάμα ουσιαστικά, σημεία της παρέμβασης, ήταν η κριτική στα θεωρητικά μοντέλα ανάπτυξης. Με σκωπτική διάθεση, ο Μιχάλης Βλατάκης ρώτησε την… κυρία «Ει-Αι» (Τεχνητή Νοημοσύνη) τι χρειάζεται για τον 12μηνο τουρισμό. Η απάντηση του συστήματος, η οποία, όπως εύστοχα παρατήρησε, – ταυτίζεται με τα «αψεγάδιαστα» κείμενα συμβούλων που καταθέτουν μελέτες στα υπουργεία για άσκοπες χρηματοδοτήσεις – ήταν ένα ωραίο περιτύλιγμα: τρύγος, ελαιοσυλλογή, πεζοπορία σε φαράγγια, γαστρονομικά φεστιβάλ, birdwatching.
«Μπούρδες!», ήταν η αποστομωτική απάντηση του ανθρώπου της αγοράς. Ζητώντας συγγνώμη από την… τεχνητή νοημοσύνη, προσγείωσε το ακροατήριο στην πραγματικότητα της τσέπης: Τίποτα από αυτά τα ειδυλλιακά σενάρια δεν πρόκειται να συμβεί, όταν το αεροπορικό εισιτήριο τον χειμώνα για Φρανκφούρτη κοστίζει 1.200 ευρώ. Με τα ίδια χρήματα, ένας Ευρωπαίος ταξιδεύει στον Αμαζόνιο για να δει εξωτικούς παπαγάλους. Γιατί να πληρώσει μια περιουσία για να έρθει τον χειμώνα στην Κρήτη να δει τους ατσελέγους στον Ψηλορείτη; Ο ρομαντισμός δεν γεμίζει αεροπλάνα. Η αγορά λειτουργεί με αριθμούς.
Η συνταγή της EasyJet: «Τιμή, Τιμή, Τιμή»
Η επιβεβαίωση αυτής της αλήθειας ήρθε μέσα από μια αποκαλυπτική συνομιλία με τον CEO της EasyJet&EasyJetHolidays, GarryWilson. Όταν ο κ. Βλατάκης τον ρώτησε αν θα στήριζε ένα χειμερινό εγχείρημα στην Κρήτη, η απάντηση του Βρετανού κολοσσού ήταν αφοπλιστική: «Έχω 200 αεροπλάνα στο έδαφος τον χειμώνα. Όλα είναι υπόθεση ζήτησης!» (Demand)».
Και πώς δημιουργείται η ζήτηση; Με τρία πράγματα: Τιμή, τιμή, τιμή. Το παράδειγμα της Αιγύπτου, που κατέβασε τις τιμές «στα τάρταρα» εν μέσω περιφερειακής κρίσης και γέμισε τα ξενοδοχεία της, ή της Αττάλειας που συντηρεί 200.000 τουρίστες τον χειμώνα, είναι ενδεικτικά. Οι αεροπορικές εταιρείες και οι Tour Operators δεν ψάχνουν για ιδεολογίες, ψάχνουν για ανταγωνιστικά πακέτα. Εάν η Κρήτη δεν προσφέρει φθηνό πακέτο αντίστοιχο των ανταγωνιστών της τον χειμώνα, το δωδεκάμηνο θα παραμείνει στο συρτάρι των ανεκπλήρωτων επιθυμιών.
Επιδότηση εργασίας, όχι ανεργίας
Πώς όμως θα μειωθούν οι τιμές; Εδώ ο κ. Βλατάκης καταθέτει τη δική του, κοστολογημένη πρόταση, κρούοντας παράλληλα τον κώδωνα του κινδύνου για την αλλοίωση του τουριστικού μας προϊόντος. Μετά την πανδημία, η Κρήτη έχασε περίπου 5.000 εργαζόμενους. Η λύση για τον 12μηνο τουρισμό δεν είναι οι πολυέξοδες, ανούσιες διαφημίσεις, αλλά η ριζική μείωση του λειτουργικού κόστους των επιχειρήσεων.
Η Πολιτεία πρέπει να θεσμοθετήσει την επιδότηση της εργασίας και όχι της ανεργίας. Χωρίς ασφαλιστικές εισφορές για τους εργαζόμενους τον χειμώνα, με αφορολόγητο καύσιμο θέρμανσης και μηδενικά δημοτικά τέλη, οι επιχειρήσεις (όχι μόνο τα ξενοδοχεία, αλλά η εστίαση και το εμπόριο) θα μπορέσουν να παραμείνουν ανοικτές, ρίχνοντας κάθετα τις τιμές.
Πίσω όμως από τα οικονομικά μεγέθη, κρύβεται μια τεράστια κοινωνική και πολιτισμική αλήθεια: Εάν εξασφαλίσουμε δωδεκάμηνη απασχόληση, οι ντόπιοι εργαζόμενοι θα επιστρέψουν. Αντίθετα, αν συνεχίσουμε έτσι, η αυθεντική ταυτότητα της Κρητικής φιλοξενίας θα χαθεί. Το περίφημο κρητικό χαμόγελο, το φιλότιμο, η ντόπια ψυχή του τουρισμού, δεν μπορεί, όπως ειπώθηκε χαρακτηριστικά, «να αποδοθεί με Φιλιππινέζους, Ινδούς και Αφγανούς». Ο πολιτισμός της φιλοξενίας απαιτεί τους ανθρώπους αυτού του τόπου στην πρώτη γραμμή, και για να μείνουν στην πρώτη γραμμή, πρέπει να μπορούν να ζήσουν τις οικογένειές τους όλο τον χρόνο.
Ο ρόλος των Επιμελητηρίων: Η ώρα της σύνθεσης
Για να εφαρμοστεί αυτό το πιλοτικό, επαναστατικό μοντέλο στην Κρήτη (το οποίο αν πετύχει μπορεί να εξαχθεί στη Ρόδο, την Κέρκυρα και αλλού) απαιτείται η ένωση όλων των δυνάμεων. Η εκατόμπολη των φορέων του νησιού πρέπει να αποκτήσει ενιαία φωνή. Εδώ, σύμφωνα με τον Μιχάλη Βλατάκη, ο ρόλος των Επιμελητηρίων είναι κομβικός.
Τα Επιμελητήρια πρέπει να περάσουν από τον ρόλο του απλού καταλύτη, στον ρόλο του συντονιστή και του μπροστάρη. Συμβουλευτικά και διεκδικητικά, οφείλουν να πιέσουν την Πολιτεία για τη θεσμοθέτηση των οικονομικών κινήτρων, να εμπλακούν ενεργά στα χρηματοδοτικά εργαλεία, στον ψηφιακό μετασχηματισμό και στην πιστοποίηση των τουριστικών προϊόντων. Μόνο όταν εξασφαλιστεί η βάση, δηλαδή τα ανοιχτά ξενοδοχεία, οι πτήσεις και οι ανταγωνιστικές τιμές, θα έχει νόημα να στοχεύσουμε, με τη βοήθεια των Επιμελητηρίων, σε ψηφιακούς νομάδες, ιατρικό τουρισμό, συνεδριακά κέντρα και αθλητικές δραστηριότητες. Μόνο τότε το μουσείο θα έχει λόγο να διευρύνει το χειμερινό του ωράριο, μόνο τότε θα αποκτήσουν ζωή τα δίκτυα των μονοπατιών.
Θα ακούσουν το φαγιούμ ή θα κυνηγούν ατσελέγους;
Ο Μιχάλης Βλατάκης έκλεισε την ομιλία του με την ευχή, αν γίνουν σήμερα τα σωστά βήματα, σε δύο-τρία χρόνια η Κρήτη να αναπνέει 12 μήνες τον χρόνο και ο ίδιος, χαριτολογώντας, να μας… απαλλάξει από την παρουσία του. Το βέβαιο είναι πως η Κρήτη έχει ανάγκη από φωνές σαν τη δική του. Φωνές που δεν φοβούνται να σπάσουν αυγά, που ξέρουν να ιχνηλατούν την πορεία μέσα στην ομίχλη και που, αντί να περιμένουν μοιρολατρικά το μέλλον, προσπαθούν, με την εμπειρία δεκαετιών, να το σχεδιάσουν. Το μπαλάκι τώρα βρίσκεται στο γήπεδο της Πολιτείας και των θεσμικών φορέων. Θα ακούσουν το «φαγιούμ» ή θα συνεχίσουν να περιμένουν τους τουρίστες να έρθουν να δουν τους… ατσέλεγους με εισιτήριο 1.200 ευρώ;
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
- Από τη στήλη ΙΧΝΗΛΑΣΙΕΣ της έντυπης έκδοσης της ΑΝΑΤΟΛΗΣ
