Γράφει ο Γιάννης Κ.Ταβλας
Η Κριτσά κατέχει ίσως, ένα σπάνιο προνόμιο: συνδυάζει την αυθεντικότητα ενός ιστορικού κεφαλοχωριού με έναν ανεκτίμητο φυσικό και πολιτιστικό πλούτο.
Δεν αποτελεί απλώς έναν τουριστικό προορισμό, αλλά την πραγματική «αρχόντισσα» του Λασιθίου.
Ως ένας από τους πιο ζωντανούς οικισμούς της Κρήτης, φέρει μια μοναδική ταυτότητα που μαγνητίζει τον επισκέπτη.
Για τον λόγο αυτό, η αισθητική και λειτουργική της αναβάθμιση δεν είναι πολυτέλεια· είναι οφειλόμενος σεβασμός στην ιστορία της και στρατηγική επένδυση στο μέλλον της.
Το μεγάλο στοίχημα είναι προφανές: πώς θα γίνει η Κριτσά ακόμα πιο ελκυστική, κρατώντας παράλληλα αναλλοίωτο τον παραδοσιακό της χαρακτήρα.
- Η δύναμη της «καθαρής» λεπτομέρειας
Η πρώτη εντύπωση ξεκινά από την καθαριότητα και την ευταξία.
Μικρές παρεμβάσεις, όπως ο καλλωπισμός των κοινόχρηστων χώρων, η φροντίδα των ανθισμένων στενών και η απομάκρυνση παροπλισμένων αντικειμένων από τις γειτονιές, δημιουργούν μια εικόνα φροντίδας.
Δημιουργία χειροποίητων πινακίδων για τα σημεία ενδιαφέροντος.
Η τοποθέτηση καλαίσθητων κάδων απορριμμάτων και η ενίσχυση του φωτισμού με παραδοσιακά φωτιστικά στα σοκάκια θα αναδείξουν τη γραφικότητα του χωριού τις βραδινές ώρες.
- Ομοιομορφία και αισθητική στα καταστήματα
Η ζωντανή αγορά στον κεντρικό δρόμο της Κριτσάς, με τα παραδοσιακά υφαντά και τα τοπικά προϊόντα, αποτελεί το πιο ζωντανό κύτταρο του χωριού μας.
Θέλουμε να κάνουμε αυτή την εικόνα ακόμα πιο ελκυστική για τους επισκέπτες μας.
Προτείνουμε να ξεκινήσουμε μια κοινή προσπάθεια για την αντικατάσταση των επιγραφών των καταστημάτων με νέες, πιο διακριτικές και ομοιόμορφες, σχεδιασμένες με βάση την παραδοσιακή μας αρχιτεκτονική.
Με αυτόν τον τρόπο, ο κεντρικός δρόμος θα «αναπνεύσει» οπτικά, αναδεικνύοντας την αυθεντική ομορφιά της Κριτσάς και ωφελώντας μακροπρόθεσμα όλες τις επιχειρήσεις.
- Ανάδειξη της ιστορικής διαδρομής
Η δημιουργία μιας έξυπνης σήμανσης (infographic stands) σε κεντρικά σημεία, που θα αφηγούνται την ιστορία της Κριτσωτοπούλας ή τη σημασία της Παναγίας Κεράς, του κοντινού φαραγγιού, αλλά και μια σειρά από φωτογραφίες του Nίκου Καζαντζάκη, του Ζιλ Ντασέν, της Μελίνας Μερκούρη με σκηνές από το έργο Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΞΑΝΑΣΤΑΥΡΩΝΕΤΑΙ, αλλά και φωτογραφίες με τη μορφή του Ούλοφ Πάλμε, θα δώσει στον επισκέπτη το κίνητρο να περπατήσει περισσότερο μέσα στο χωριό.
Όσο για τη σήμανση πρέπει να είναι καλαίσθητη, σε τουλάχιστον δύο γλώσσες, και να καθοδηγεί τον τουρίστα στις κρυμμένες γωνιές του οικισμού.
- Η πρόκληση του κυκλοφοριακού
Ένα μεγάλο αγκάθι για το κεφαλοχώρι είναι η στάθμευση.
Η δημιουργία περιφερειακών χώρων στάθμευσης, (ανάδειξη των υπαρχόντων) και η ενθάρρυνση της περιήγησης με τα πόδια θα απαλλάξουν το κέντρο από τον θόρυβο και την οπτική ρύπανση των αυτοκινήτων, κάνοντας την εμπειρία του επισκέπτη πολύ πιο ποιοτική.
Μακάρι να αυξηθεί η πλακόστρωση και ο πεζόδρομος από το κάτω πάρκινγκ καλύπτοντας όλο τον κεντρικό και κύριο δρόμο του χωριού.
Σημαντική επίσης και πολλαπλά ωφέλιμη θα είναι η παράκαμψη προς Κρούστα αν ποτέ επιτευχθεί!
- Συλλογική συνείδηση
Η ομορφιά ενός τόπου ξεκινά από το κατώφλι του κάθε σπιτιού. Η ενεργοποίηση των συλλόγων και η συνεργασία των κατοίκων για τον ασπρισμό των τοίχων και τη φροντίδα των αυλών είναι το πιο ισχυρό μήνυμα φιλοξενίας.
Η Κριτσά έχει όλα τα φόντα να αποτελέσει το πρότυπο του κρητικού χωριού που εξελίσσεται χωρίς να αλλοιώνεται.
Με στρατηγικές κινήσεις και αγάπη από τους ανθρώπους της, μπορεί να μετατραπεί από έναν απλό σταθμό επίσκεψης σε έναν προορισμό που εντυπωσιάζει και εμπνέει.
Όμως η αναβάθμιση ενός κεφαλοχωριού όπως η Κριτσά απαιτεί μια συμφωνία ευθύνης ανάμεσα στη διοίκηση και την κοινωνία. Η ανάδειξη της συνολικής εικόνας του χωριού δεν είναι μόνο θέμα κονδυλίων, αλλά κυρίως καθημερινής στάσης και συλλογικού οράματος.
Κριτσά: Ένα Συμβόλαιο Ευθύνης για το Μέλλον του Τόπου μας
Η Κριτσά, ως ιστορικό κεφαλοχώρι, δεν είναι απλώς ένας γεωγραφικός χώρος, αλλά ένας ζωντανός οργανισμός. Η βελτίωση της εικόνας της είναι μια σύνθετη εξίσωση, όπου το αποτέλεσμα όπως προείπαμε εξαρτάται από τη συνέργεια δύο παραγόντων: της Κοινοτικής Αρχής που σχεδιάζει και των Κατοίκων που βιώνουν και διαμορφώνουν την καθημερινότητα.
Η τοπική αυτοδιοίκηση οφείλει να λειτουργεί ως «μαέστρος» και εγγυητής της ποιότητας ζωής. Οι προτεραιότητες πρέπει να είναι σαφείς:
Η περιποίηση (πλακόστρωση) των δρόμων, η δημιουργία περιφερειακών πάρκινγκ είναι απαραίτητη αλλά και η διασφάλιση της προσβασιμότητας για ΑμεΑ δεν είναι «έργα», αλλά βασικές υποχρεώσεις.
Η αποτελεσματική καθαριότητα, ο επαρκής φωτισμός και η μέριμνα για τα αδέσποτα ζώα είναι οι δείκτες πολιτισμού μιας αρχής.
Η διοίκηση οφείλει να ακούει. Η καθιέρωση τακτικών ανοιχτών συνελεύσεων όπου οι κάτοικοι θα προτείνουν λύσεις είναι απαραίτητη για την εμπιστοσύνη.
Η Ευθύνη των Κατοίκων
Κανένα έργο δεν μπορεί να διατηρηθεί αν δεν το αγαπήσουν οι ίδιοι οι κάτοικοι. Το δικό μας μερίδιο ευθύνης περιλαμβάνει:
Σεβασμός στον Δημόσιο Χώρο: Η καθαριότητα δεν σταματά στην πόρτα του σπιτιού μας. Οφείλουμε να διατηρούμε καθαρά τα πεζοδρόμια, να μην εναποθέτουμε ογκώδη αντικείμενα άναρχα και να φροντίζουμε το πράσινο στις γειτονιές μας.
Αισθητική Αναβάθμιση Ιδιοκτησιών: Η αξιοποίηση κινήτρων για την ενεργειακή και αισθητική βελτίωση των κτιρίων μας (π.χ. μέσω προγραμμάτων ανακαίνισης ή φοροελαφρύνσεων για επισκευές) συμβάλλει στη συνολική εικόνα του οικισμού.
Κοινωνική Συμμετοχή: Η συμμετοχή σε εθελοντικές δράσεις καλλωπισμού ή στον πολιτιστικό σύλλογο δημιουργεί μια δεμένη κοινότητα που αποπνέει ασφάλεια και ζεστασιά στους επισκέπτες.
Ευταξία και Νομιμότητα: Ο σεβασμός στον ΚΟΚ, η αποφυγή της άναρχης στάθμευσης και η τήρηση των κανόνων πυροπροστασίας στους ακάλυπτους χώρους μας είναι ζητήματα ασφάλειας όλων.
Κριτσά: Η Αρχιτεκτονική μας Ταυτότητα δεν είναι Διαπραγματεύσιμη
Η συζήτηση για τη βελτίωση της εικόνας της Κριτσάς δεν μπορεί να διεξάγεται στο κενό. Έχει βαθιές ρίζες και ισχυρά νομικά θεμέλια που χρονολογούνται εδώ και δεκαετίες. Ήδη από το 1976, το τότε Κοινοτικό Συμβούλιο, αναγνωρίζοντας τον κίνδυνο της άναρχης ανοικοδόμησης που απειλούσε την αυθεντικότητα του χωριού, έθεσε τις βάσεις για ειδικούς όρους δόμησης. Η απόφαση εκείνη δεν ήταν απλώς ένα γραφειοκρατικό έγγραφο, αλλά μια δήλωση πολιτισμού που οφείλουμε να σεβόμαστε και να επικαιροποιούμε.
Η Κληρονομιά του 1976 και το Σήμερα
Οι όροι ανοικοδόμησης που θεσπίστηκαν τότε είχαν έναν σαφή στόχο: να διατηρηθεί η κλίμακα, τα υλικά και η μορφολογία του οικισμού. Σήμερα, η ανάγκη αυτή είναι πιο επιτακτική από ποτέ. Η Κριτσά προστατεύεται πλέον και από μεταγενέστερα διατάγματα, όπως το Π.Δ. του 1978 για τους παραδοσιακούς οικισμούς, που επιβάλλουν συγκεκριμένους περιορισμούς στη δόμηση, το ύψος και τα υλικά.
Η Κοινοτική Αρχή έχει την πρωταρχική ευθύνη να λειτουργεί ως θεματοφύλακας αυτών των αποφάσεων:
Δεν αρκεί η ύπαρξη των νόμων. Απαιτείται στενή συνεργασία με την Πολεοδομία για την αποτροπή προσθηκών ή κατασκευών που αλλοιώνουν το «πρόσωπο» του χωριού.
Η Αρχή οφείλει να καθιστά σαφές σε κάθε νέο ιδιοκτήτη ή εργολάβο ποιες είναι οι επιτρεπόμενες παρεμβάσεις, προστατεύοντάς τους από μελλοντικές κυρώσεις.
Οποιοδήποτε έργο στην πλατεία ή τα σοκάκια πρέπει να ακολουθεί πιστά την παραδοσιακή λιθοδομή και τα ιστορικά πρότυπα.
Ως κάτοικοι, οφείλουμε να αντιληφθούμε ότι η «μοντέρνα» παρέμβαση στο σπίτι μας δεν είναι προσωπικό δικαίωμα αν αυτή προσβάλλει την εικόνα του συνόλου.
Η πέτρα, το ξύλο και τα παραδοσιακά χρώματα δεν είναι «ξεπερασμένα», αλλά ο λόγος που ο επισκέπτης επιλέγει την Κριτσά.
Η διατήρηση των παλιών κουφωμάτων, της παραδοσιακής σκεπής και των δωμάτων είναι η εγγύηση ότι η Κριτσά θα παραμείνει το παραδοσιακό κεφαλοχώρι και δεν θα μετατραπεί σε ένα άχρωμο προάστιο.
Η απόφαση του 1976 μας θυμίζει ότι οι πρόγονοί μας είχαν το όραμα να προστατεύσουν αυτό που σήμερα εμείς απολαμβάνουμε.
Η διατήρηση του παραδοσιακού χαρακτήρα δεν είναι εμπόδιο στην ανάπτυξη, αλλά η ίδια η πηγή της ανάπτυξης.
Οφείλουμε να παραδώσουμε την Κριτσά στις επόμενες γενιές ακριβώς όπως την κληρονομήσαμε: αυθεντική, περήφανη και αρχοντική.
Συμπέρασμα
Η Κριτσά θα εντυπωσιάζει όταν η Κοινοτική Αρχή παρέχει τα μέσα και οι κάτοικοι το περιεχόμενο. Δεν χρειαζόμαστε «φανταχτερά» έργα, αλλά συνέπεια στις λεπτομέρειες. Όταν ο επισκέπτης νιώθει ότι ο τόπος αυτός φροντίζεται κι αγαπιέται από τους ανθρώπους του, τότε και μόνο τότε θα τον αγαπήσει και ο ίδιος.
Η ομορφιά του χωριού μας είναι στο χέρι μας!
Αγαπητοί συγχωριανοί, όπου κι αν βρίσκεστε
Ιερό καθήκον όλων μας- εντός κι εκτός του χωριού μας- είναι, να μην αφήνουμε το χρόνο να ερημώνει τις εστίες των γονιών μας. Πολλοί μπορεί να ζείτε μακριά αλλά η καρδιά σας, το γνωρίζω καλά, στη γενέτειρά σας βρίσκεται. Δίνοντας ζωή και φροντίδα στο δικό σας, στο πατρικό σας σπίτι, δίνετε ανάσα και μέλλον σε ολόκληρο το χωριό.
Το χωριό μας, χρειάζεται παρόντες. Κρατήστε την πόρτα του παρελθόντος, ανοιχτή για το μέλλον!
Κριτσά μου όμορφο χωριό, στολίδι είσαι για μένα.
γιατί είσαι ο τόπος που αγαπώ κι ο τόπος που με γέννα!
Γιάννης Κ. Ταβλάς
Δάσκαλος εκ Κριτσάς Λασιθίου
