Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ) τέθηκε σε ισχύ- μετά την υπογραφή της σχετικής Υπουργικής Απόφασης από τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρο, καθώς και τους συναρμόδιους υφυπουργούς. Πρόκειται για ένα θεσμικό εργαλείο που, όπως διατείνεται το υπουργείο, εκπονείται παράλληλα με το αντίστοιχο πλαίσιο για τον Τουρισμό, στοχεύοντας στη δημιουργία ενός συνεκτικού μοντέλου χωρικού σχεδιασμού με σαφείς κανόνες και δικλείδες ασφαλείας για το περιβάλλον, την πολιτιστική κληρονομιά και τις τοπικές κοινωνίες.
Ωστόσο, η ταυτόχρονη ανάγνωση των χαρτών του τουρισμού και του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ αναδεικνύει ένα κραυγαλέο οξύμωρο για τον δήμο Αγίου Νικολάου, το οποίο απειλεί άμεσα την ενδοχώρα του. Στον χωροταξικό χάρτη του τουρισμού, η ευρύτερη περιοχή του Μεραμπέλλου κατατάσσεται στην Κατηγορία Β, ως «Αναπτυγμένη περιοχή». Στον αντίποδα, το Πάνω Μεραμπέλλο, με την πλούσια παραδοσιακή του φυσιογνωμία, εντάσσεται στην Κατηγορία Γ, ως «Αναπτυσσόμενη περιοχή». Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ φέρνει μια κρίσιμη αλλαγή: απαγορεύει πλέον ρητά την εγκατάσταση νέων αιολικών σταθμών στις περιοχές των κατηγοριών Α και Β του νέου ΕΧΠ Τουρισμού. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι, ενώ το παραλιακό μέτωπο θωρακίζεται, το Πάνω Μεραμπέλλο μένει θεσμικά εκτεθειμένο, δίνοντας το «πράσινο φως» στα σχέδια της ΔΕΗ για την εγκατάσταση αιολικού πάρκου. Μια τέτοια εξέλιξη καταστρατηγεί την ποιοτική τουριστική δυναμική και την διακριτή ιστορική, κοινωνική και πολιτιστική καταγραφή των χωριών της περιοχής.
Οι ξερολιθιές
Απέναντι σε αυτόν τον άδικο σχεδιασμό, η τοπική κοινωνία και η αυτοδιοίκηση οφείλουν να αναζητήσουν τη γραμμή άμυνάς τους στις εξαιρέσεις του νέου νόμου. Ένα εξαιρετικά ισχυρό «όπλο» κρύβεται στην αναφορά του υπουργείου για τις αναβαθμίδες. Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ θεσπίζει αυστηρό καθεστώς αποκλεισμού (κάτι που τονίζεται ρητά στις προβλέψεις εγκατάστασης σταθμών), απαγορεύοντας την εγκατάσταση σε περιοχές με προστατευόμενες αναβαθμίδες.
Το Πάνω Μεραμπέλλο είναι αποδεδειγμένα σπαρμένο με τους περίφημους «τράφους», τις ξερολιθικές αναβαθμίδες που χαρακτηρίζουν το ανάγλυφο της Κρήτης, λειτουργώντας ως αυθεντικά μνημεία της αγροτικής και αρχιτεκτονικής μας κληρονομιάς. Αυτό το δεδομένο, από μόνο του, δημιουργεί ένα νομικό τείχος απέναντι στην καταστροφή του αναγλύφου.
Το τοπίο
Επιπρόσθετα, ένα ακόμη κρίσιμο ανάχωμα δημιουργείται από τις προβλέψεις του πλαισίου για το τοπίο. Εδώ πρέπει να συνυπολογίσουμε ότι υπάρχει ήδη εκπονημένη συνολική μελέτη τοπίου για την ευρύτερη περιοχή, στο πλαίσιο δράσης που υλοποίησε ο «Πλοηγός» και παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον. Όπως ορίζει το νέο χωροταξικό, ειδικά για την εγκατάσταση αιολικών σταθμών στον νησιωτικό χώρο, προβλέπεται η εκπόνηση ειδικής μελέτης τοπίου κατά τη φάση της περιβαλλοντικής αδειοδότησης, η οποία θα εξετάζει το μέγεθος του σταθμού, τον χαρακτήρα του τοπίου και τις επιπτώσεις που θα υπάρξουν στις θέες.
Μάλιστα, ειδικά για τις ορεινές περιοχές των νησιών, το υπουργείο ορίζει πως θα γίνεται αξιολόγηση κατά περίπτωση, λαμβάνοντας υπόψη τα ιδιαίτερα μορφολογικά, οικολογικά και τοπικά χαρακτηριστικά κάθε μεμονωμένης θέσης.
Ιστορικοί τόποι και μνημεία
Παράλληλα, στους κανόνες αποκλεισμού εντάσσονται πλέον οι ιστορικοί τόποι και τα χαρακτηρισμένα μνημεία (ακόμα και τα μεταγενέστερα του 1830), στοιχεία που επίσης αφθονούν στα χωριά του Πάνω Μεραμπέλλου.
Ο Υπουργός Περιβάλλοντος υπογράμμισε πως η αξιοποίηση του ανέμου αποτελεί στρατηγική επιλογή, η οποία όμως απαιτεί κανόνες και σεβασμό στον χώρο και το περιβάλλον. Αντίστοιχα, ο Υφυπουργός Νίκος Τσάφος τόνισε πως οι αυστηρότεροι κανόνες είναι απαραίτητοι τόσο για την προστασία του περιβάλλοντος όσο και για την εξασφάλιση της κοινωνικής συναίνεσης.
Μένει πλέον να αποδειχθεί στην πράξη εάν αυτές οι διακηρύξεις θα εφαρμοστούν ώστε να διασώσουν το Πάνω Μεραμπέλλο από τις ανεμογεννήτριες της ΔΕΗ, αξιοποιώντας την ύπαρξη των παραδοσιακών λίθινων δομών και τα επιστημονικά πορίσματα των μελετών τοπίου.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
