Στις εκδηλώσεις του Δήμου Βιάννου για την 83η Επέτειο του Ολοκαυτώματος και της Καταστροφής των χωριών της Βιάννου και της Ιεράπετρας, παρέστη την Κυριακή 13-9-2026 ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Αν. Τασούλας.
Ο κ. Τασούλας, μετά τη δοξολογία στον ναό των Αγίων Πάντων και την επιμνημόσυνη δέηση, κατέθεσε στεφάνι στο Μνημείο των Θυμάτων του Ολοκαυτώματος και απηύθυνε τον εξής χαιρετισμό:
«Κυρίες και κύριοι,
Με υποδεχθήκατε με μία μαντινάδα που είπε ένας από τους σεβαστούς επιζώντες του Ολοκαυτώματος. Ξεκινάω κι εγώ όμοια:
Κάθε Κρητικού γενιά κι η κάθε μια φαμίλια, έχει να γράψει ένα χαρτί που να έχει φύλλα χίλια, μα πάλε, όλα κι αν τα πει κι όλα κι αν τα γράψει της γενιάς του αστόριτα θα μείνουνε τα πάθη.
Αυτή η μαντινάδα είναι γραμμένη σε μια σπουδαία έκθεση που έχει τον τίτλο “Έκθεσις της Κεντρικής Επιτροπής Διαπιστώσεως Ωμοτήτων εν Κρήτη”. Αυτή η έκθεση γράφτηκε από τους Νίκο Καζαντζάκη, Ιωάννη Καλιτσουνάκη, Ιωάννη Κακριδή και Κωνσταντίνο Κουτουλάκη, οι οποίοι ορίστηκαν το καλοκαίρι του 1945 με απόφαση του τότε Πρωθυπουργού Ναύαρχου Βούλγαρη να επισκεφθούν την Κρήτη και να καταγράψουν τα αποτελέσματα των γερμανικών θηριωδιών.
Και πράγματι ήρθαν εδώ στη Βιάννο, επισκέφθηκαν περίπου 80 χωριά, υπάρχουν φωτογραφίες και κατέγραψαν λεπτομερώς όλη αυτή την απίστευτη κακουχία που περιεγράφη προηγουμένως.
Αυτή η μαντινάδα δεσπόζει στην έκθεση, την οποία επανέκδωσε το 1983, ο τότε Δήμαρχος Ηρακλείου Μανόλης Καρέλλης, γιατί είχε παραδοθεί στα αρχεία του Δήμου Ηρακλείου από τον Παντελή Πρεβελάκη, στον οποίον την είχε δώσει ο Καζαντζάκης.
Μέσω αυτής της μαντινάδας, η έκθεση περιγράφει το φόβο, μήπως τα πάθη της Κρήτης μείνουν αστόριτα. Είναι ο ίδιος φόβος και ο ίδιος λόγος, με τον οποίο ξεκινάει ο Ηρόδοτος την ιστορία του και λέει πως “Ἡροδότου Ἁλικαρνησσέος ἱστορίης ἀπόδεξις ἥδε, ὡς μήτε τὰ γενόμενα ἐξ ἀνθρώπων τῷ χρόνῳ ἐξίτηλα γένηται”. Ο Ηρόδοτος μας λέει ότι έγραψε την ιστορία του για τους Περσικούς Πολέμους, για να μείνουν ανεξίτηλες οι μνήμες των έργων των ανθρώπων. Γι’ αυτό είμαστε και εμείς εδώ σήμερα, για να διατηρήσουμε το ανεξίτηλο της μνήμης των 461 συνανθρώπων μας, οι οποίοι σφαγιάστηκαν από τα ναζιστικά στρατεύματα σε μία από τις μεγαλύτερες μαζικές εκτελέσεις της Wehrmacht στην κατεχόμενη Ελλάδα.
Τετρακόσιοι εξήντα ένας άμαχοι νεκροί, 20 χωριά κατασκαμμένα, 1.000 σπίτια κατεστραμμένα, είναι ο δραματικός απολογισμός εκείνης της συμπεριφοράς. Το 1943 είναι ένα κρίσιμο έτος, αποφασιστικό, για την πορεία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ένα έτος στο οποίο, μέσα από διαφορετικά αλλά σημαντικά συμβάντα, η πλάστιγγα οριστικά έγειρε προς την πλευρά των συμμάχων.
Το 1943 λοιπόν, το Σεπτέμβριο του οποίου η Βιάννος υπέκυψε σε αυτή την απάνθρωπη συμπεριφορά, η Γερμανία έχανε στο Στάλινγκραντ. Το ανατολικό μέτωπο κατέρρευσε και ο στρατάρχης Πάουλους παρεδόθη.
Το 1943 η Γερμανία έχασε τη μεγαλύτερη αρματομαχία στην ιστορία της ανθρωπότητας μέχρι τότε. Στο Κουρσκ στη Ρωσία. Το 1943 η Γερμανία έχασε έναν πολύτιμο σύμμαχο, την Ιταλία: μετά την απόβαση των Συμμάχων στη Σικελία το καλοκαίρι του 1943 ανατράπηκε ο Μουσολίνι, και το φθινόπωρο ο διάδοχός του, ο Μπαντόλιο, συνθηκολόγησε. Το 1943 παρεδόθησαν εκατοντάδες χιλιάδες Γερμανοί στρατιώτες στην Τυνησία και ανεκλήθη στο Βερολίνο ο Ρόμελ. Τέλος, το 1943 στην Τεχεράνη, ο Ρούσβελτ, ο Στάλιν και ο Τσόρτσιλ αποφάσιζαν για τη μεταπολεμική εικόνα της Ευρώπης. Κυρίως, αποφάσιζαν τη μετέπειτα απόβαση στη Νορμανδία, η οποία υπήρξε ένα από τα ισχυρότερα πλήγματα στα εθνικοσοσιαλιστικά στρατεύματα.
Τον Φεβρουάριο του 1943, στο Βερολίνο ο υπουργός Προπαγάνδας της Γερμανίας Γκέμπελς, εκφώνησε τον περιβόητο λόγο του, όπου ανέδειξε τη σημασία του ολοκληρωτικού πολέμου, μπροστά σε ένα φρενήρες ακροατήριο, το οποίο χειροκροτούσε και ποδοκροτούσε και επέβαλε τον ολοκληρωτικό πόλεμο ως απάντηση της ναζιστικής Γερμανίας, στην ήττα του Στάλινγκραντ.
Εάν λοιπόν σκεφτούμε την απόφαση του ολοκληρωτικού πολέμου, την εθνικοσοσιαλιστική ιδεολογία, η οποία υποστήριζε τη φυλετική υπεροχή, τη θεωρία της συλλογικής ευθύνης και όλη αυτή την αποτρόπαια συμπεριφορά και πρακτική της ναζιστικής Γερμανίας καθώς και όσα είχαν διαδραματιστεί το 1943, στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, θα καταλάβουμε καλύτερα γιατί συνέβησαν όλα αυτά τα φρικιαστικά γεγονότα που σήμερα τιμούμε τη μνήμη τους. Γιατί το 1943 έγιναν τα Καλάβρυτα, το Κομμένο, η Μουσιωτίτσα, η Βιάννος, οι Λιγκιάδες. Ήταν το έτος που συνέβησαν όλα αυτά και η Γερμανία θέλησε να αποδείξει ότι είναι ισχυρή και ότι δεν κάμπτεται. Το απέδειξε στρεφόμενη σε άμαχους, καταστρέφοντας ζωές, καταστρέφοντας χωριά, καταστρέφοντας ελπίδες.
Η Κρήτη όμως, για να επανέλθω στο ολοκαύτωμα της Βιάννου, είχε και έναν άλλο λόγο να είναι μισητή στους Γερμανούς, οι οποίοι τη χαρακτήρισαν, κατά την έκθεση Καζαντζάκη-Κακριδή ως “φρούριο του Ράιχ”. Η Κρήτη αντιστάθηκε ηρωικά στους Γερμανούς. Η μάχη της Κρήτης έδωσε πάνω από 8.000 πεσόντες Γερμανούς, από τα αυτοσχέδια όπλα απλών ανθρώπων, χωρικών και των συμμάχων μας.
H στάση της Γερμανίας έναντι της Κρήτης, καθορίστηκε και από την ηρωική συμπεριφορά της, στην περίφημη μάχη της. Η Κρήτη όμως κρύβει θησαυρούς. Ένας από τους θησαυρούς της Κρήτης βρέθηκε στα Μάλια, σε ένα μινωικό νεκροταφείο. Είναι ένα καταπληκτικό κόσμημα με δύο μέλισσες χρυσές, οι οποίες είναι σε επαφή και ανάμεσά τους έχουν μια σταγόνα μέλι. Αυτό το καταπληκτικό έργο τέχνης που βρέθηκε στα Μάλια, συμβολίζει τη γονιμότητα αλλά συμβολίζει κυρίως, την αναγέννηση.
Η αναγέννηση είναι μια λέξη η οποία ταιριάζει σε αυτό το νησί. Γιατί παρά τις δοκιμασίες του, παρά τις περιπέτειές του, παρά τους διαδοχικούς κατακτητές, αυτό το νησί ύψωσε την ελληνική σημαία τον Δεκέμβριο του 1913 στον Φιρκά. Αυτή η ελληνική σημαία από το 1913, ανεμίζει αδιατάρακτα στην Κρήτη, συμβολίζοντας το πάθος αυτού του λαού για ανεξαρτησία και ελευθερία, με όποιο τίμημα. Αυτό το τίμημα σήμερα εδώ το τιμούμε. Το τιμούμε πιστεύοντας πως οφείλουμε απέναντι σε αυτή τη θυσία και σε αυτό το μαρτύριο να μην ξεχνάμε, γιατί η ζωή μας δεν ξεκινάει με τη ληξιαρχική πράξη γεννήσεώς μας.
Συνδεόμαστε με ένα αόρατο νήμα με το παρελθόν του τόπου μας, με το παρελθόν των προγόνων μας. Και αυτό το αόρατο νήμα μας κάνει πιο ανθρώπινους, μας κάνει να κατανοούμε καλύτερα τον εαυτό μας. Μας κάνει να ξέρουμε τι εκπροσωπούμε, τι προηγήθηκε, για να είμαστε σήμερα εδώ ελεύθεροι, δημιουργικοί και να επιδιώκουμε μια καλύτερη ζωή.
Πρώτο χρέος, λοιπόν, η μνήμη, που σήμερα υπηρετείται και δοξολογείται εδώ. Και δεύτερο χρέος, όπως ελέχθη, η δικαίωση. Η δικαίωση έχει να κάνει με την προάσπιση της ελευθερίας, της ανεξαρτησίας και του δημοκρατικού πολιτεύματος. Η δικαίωση έχει να κάνει με το να μην επιτραπεί σε τέτοιες ιδέες, που αναπτύχθηκαν και γιγαντώθηκαν στη Γερμανία την εποχή του Μεσοπολέμου και μετατράπηκαν σε μάστιγα για την Ευρώπη, τέτοιες ιδέες που υπηρέτησε ο εθνικοσοσιαλισμός, να επανέλθουν στο προσκήνιο, είτε απερίφραστα είτε συγκεκαλυμμένα. Γιατί υπάρχουν και εκφάνσεις αυτών των ιδεών. Ναι, αυτών των ιδεών που αρχίζουν να σηκώνουν κεφάλι σήμερα στην Ευρώπη. Όχι επειδή οι άνθρωποι έχουν μέσα τους αυτήν την τάση, αλλά επειδή δεν σεβάστηκαν την μνήμη, επειδή δεν ξέρουν την ιστορία και επειδή συγχέουν το όποιο παράπονο έχουν από τη ζωή τους με εκδίκηση απέναντι σε άλλους ανθρώπους — ανθρώπους που εύκολα, από δημαγωγούς, παρουσιάζονται ως οι φταίχτες για τη δική τους δεινοπάθεια. Πρέπει, λοιπόν, αυτές οι ιδέες μέσω της μνήμης και μέσω της δημοκρατικής πάλης να μη σηκώσουν κεφάλι.
Και μια άλλη πλευρά αυτού του δικέφαλου χρέους είναι η δικαίωση ως προς την αξίωση που η Ελληνική Πολιτεία έχει απέναντι στη Γερμανία. Αυτές οι αξιώσεις έχουν καταγραφεί, έχουν υπολογιστεί, έχουν περιγραφεί. Είναι αξιώσεις που προέρχονται από ένα αναγκαστικό δάνειο για να συντηρηθεί ο στρατός της Wehrmacht από χρήματα που ήταν στην Τράπεζα της Ελλάδος και από τις καταστροφές, τον όλεθρο, τις ανθρωποκτονίες που διεπράχθησαν.
Αυτές οι δύο μορφές αξιώσεων είναι απαράγραπτες. Όχι συναισθηματικά, όχι ιστορικά απαράγραπτες, ούτε καν μόνο πολιτικά. Είναι απαράγραπτες νομικά, αποδεδειγμένα. Είναι υφιστάμενες, ενεργές και είναι διεκδικήσιμες στο αρμόδιο Διεθνές Δικαστήριο. Ουδέποτε η χώρα μας αποποιήθηκε αυτών των αξιώσεων, ουδέποτε παραιτήθηκε, απεναντίας, και με διπλωματικά διαβήματα τις έχει υπογραμμίσει και τις υποστηρίζει.
Και δεν έχουν σχέση αυτές οι αξιώσεις με το πώς είναι σήμερα οι σχέσεις μας με τη Γερμανία. Αν είναι καλύτερες ή χειρότερες από χθες. Αυτό έχει να κάνει με το σήμερα. Το άλλο έχει να κάνει με μια ιστορική δικαίωση, που αφορά, επαναλαμβάνω, το χρέος απέναντι και σε αυτούς τους ανθρώπους που σήμερα τιμούμε τη μνήμη τους.
Η Κρήτη, λοιπόν, έχει την αναγέννηση ως μέθοδο πορείας μέσα στους αιώνες. ‘Αλλωστε υπήρξαν και αιώνες που χαρακτηρίστηκαν ιστορικά ως “Κρητική Αναγέννηση”. Έτσι, λοιπόν, και σήμερα εδώ στη Βιάννο, παρουσία των κοινοβουλευτικών σας εκπροσώπων, του Περιφερειάρχη, των Δημάρχων σας, των Επισκόπων σας, η αναγεννημένη Κρήτη θυμάται και στηρίζει – επειδή θυμάται. Στηρίζει τη δημοκρατία, στηρίζει την ελευθερία, στηρίζει την προσδοκία της για δικαίωση και στηρίζει και την προκοπή της. Γιατί αυτά τα στηρίγματα είναι το καλύτερο μνημόσυνο στους 461 συνανθρώπους μας, προγόνους σας, που πριν από 83 χρόνια σφαγιάστηκαν σε αυτή τη γη.
Σας ευχαριστώ».
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας απάντησε και σε ερώτηση του δημοσιογράφου Aleksander Wierzejski για το κανάλι Telewizia Republika της Πολωνίας. Πιο συγκεκριμένα η ερώτηση που ήταν: «Πώς βλέπετε το μέλλον της συνεργασίας Ελλάδας και Πολωνίας ως προς τη διεκδίκηση των γερμανικών αποζημιώσεων; Κατ’ αρχάς, πώς θα μπορούσε αυτή να καταστεί αποτελεσματική και θα έπρεπε, για παράδειγμα, να αποκτήσει θεσμικό πλαίσιο». Ο κ. Τασούλας, απάντησε:
«Όπως γνωρίζετε, η Ελλάδα και η Πολωνία -και όχι μόνο η Ελλάδα και η Πολωνία, αλλά αυτό ισχύει βεβαίως και για τις δύο χώρες- υπέφεραν με τρόπο απερίγραπτο κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου υπό την κατοχή των ναζιστικών δυνάμεων. Και εξαιτίας αυτού του μαρτυρίου, έχουμε πολύ ισχυρές αξιώσεις. Οι αξιώσεις αυτές εδράζονται σε τριπλή βάση: ηθική, ιστορική και νομική.
Πιστεύουμε ότι οι επανορθώσεις αυτές, τις οποίες διεκδικούμε από τη Γερμανία επί αυτής της στέρεης βάσης, θα ικανοποιηθούν στο μέλλον. Θα συνεχίσουμε τον αγώνα μας για την αποζημίωση αυτή, λόγω της καταστροφής που προκλήθηκε στη χώρα μας από τον ναζισμό. Και αισθανόμαστε ότι αποτελεί κοινό καθήκον -όχι μόνο μεταξύ Ελλάδας και Πολωνίας, αλλά ένα καθήκον που θα το χαρακτήριζα ευρωπαϊκό- να διατηρήσουμε αυτή τη μνήμη και να αποδώσουμε δικαιοσύνη για τον πόνο που υπέστημεν κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου».
Στη συνέχεια ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας επισκέφθηκε το Μουσείο Ολοκαυτώματος, όπου τον υποδέχθηκε ο Δήμαρχος Βιάννου Παύλος Μπαριτάκης και ακολούθησε ξενάγηση από τον Πρόεδρο της Ένωσης Θυμάτων του Ολοκαυτώματος Δήμου Βιάννου, Αριστομένη Συγγελάκη.
Στις εκδηλώσεις παρευρέθηκε ο Arkadiusz Mularczyk, μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, πρώην Αν. Υπουργός Εξωτερικών της Πολωνίας.
