Ο τουρισμός της Κρήτης έχει συνηθίσει να ακούει δύο ειδών φωνές. Από τη μια, τους πανηγυρικούς των ρεκόρ, που κάθε φθινόπωρο απαριθμούν αφίξεις και ποσοστά σαν να πρόκειται για αθλητικά αποτελέσματα. Από την άλλη, τις Κασσάνδρες που βλέπουν παντού κρίση και κατάρρευση. Αυτό που έχει ανάγκη ο τόπος είναι ν’ ακούγεται η τρίτη φωνή, εκείνη που ξέρει να μετρά, να ζυγίζει και να προτείνει.
Στην πρόσφατη εκδήλωση του Συνδέσμου Τουριστικών και Ταξιδιωτικών Γραφείων Κρήτης στην Ιεράπετρα, αυτή τη φωνή την είχε ο πρόεδρός του, Μιχάλης Βλατάκης. Σε ένα τέταρτο ομιλίας είπε για την επόμενη μέρα του νησιού περισσότερα από όσα ακούμε σε ολόκληρα συνέδρια. Είναι αλήθεια πως διαβάζει το τουριστικό τοπίο της Κρήτης χωρίς ψευδαισθήσεις και ζητά αυτό που όλοι θεωρούν δύσκολο, αλλά η συνεργασία μπορεί να το κάνει πράξη.
«Ακόμα ένα οχυρό που θα πρέπει να καταλάβουμε»
Η ανάγνωσή του ξεκινά από τα νούμερα και όχι από τις ευχές. Τα συμβόλαια για τα κρεβάτια και τις αεροπορικές θέσεις της νέας χρονιάς κινούνται περίπου στα ίδια επίπεδα με φέτος. Αν λοιπόν δεν μεσολαβήσουν απρόοπτα, η σεζόν θα μοιάσει με τη φετινή, «ίσως λίγο πάνω ή λίγο κάτω». Δεν υπόσχεται εκτόξευση, αλλά ούτε και εφησυχάζει. Είναι η ψύχραιμη διαπίστωση ενός ανθρώπου που, μαζί με τα μέλη του Συνδέσμου, διακινεί σχεδόν το σύνολο της τουριστικής ροής προς την Κρήτη.
Το κρίσιμο σημείο βρίσκεται αλλού. Ο Βλατάκης δεν μένει στον όγκο, κοιτάζει τον ισολογισμό. Δένει την τύχη της σεζόν με την αποκλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, γιατί από εκεί περνά το ενεργειακό κόστος και από το ενεργειακό κόστος περνά η κερδοφορία. Η αλυσίδα που περιγράφει είναι απλή και αμείλικτη: χωρίς κέρδος δεν στηρίζεται η αγορά, δεν στηρίζονται οι εργαζόμενοι και δεν πάει τίποτα καλύτερα. Πόσοι από όσους μιλούν για «χρυσές χρονιές» έχουν σταθεί σε αυτή τη διάκριση ανάμεσα στον τζίρο και στο αποτέλεσμα; Τα γεμάτα ξενοδοχεία με συρρικνωμένα περιθώρια δεν είναι επιτυχία. Είναι κούραση με καλή βιτρίνα.
Γι’ αυτό και χαρακτηρίζει τη νέα χρονιά «ακόμα ένα οχυρό που θα πρέπει να καταλάβουμε». Η λέξη δεν είναι τυχαία. Παραπέμπει σε αγώνα που κερδίζεται με κόπο και όχι σε δώρο της συγκυρίας. «Τίποτα δεν θα μας χαριστεί, όπως δεν μας χαρίστηκε ποτέ μέχρι τώρα», σημείωσε. Θύμισε και την κουβέντα ενός σημαντικού τουριστικού πράκτορα της TUI και ανθρώπου του τουρισμού, που αναρωτιόταν πότε θα τελειώσει επιτέλους η σεζόν και πότε θα φύγουν οι τελευταίοι. Όποιος ξέρει πώς δουλεύει ένα τουριστικό γραφείο στην καρδιά του καλοκαιριού καταλαβαίνει τι κρύβει αυτή η φράση.
Ένα «όχι» στη ρητορική των ρεκόρ
Το πιο τολμηρό σημείο της ομιλίας ήταν και το πιο απλό. Ο πρόεδρος του Συνδέσμου κάλεσε τον κλάδο να μείνει «προσγειωμένος» και να μην «πετά στα ουράνια». Ζήτησε επίσης να μην ακούει τους πολιτικούς που, όπως προέβλεψε, σύντομα θα ξαναπιάσουν το τροπάριο των ρεκόρ. Χρειάζεται θάρρος για να το πεις αυτό δημόσια. Χρειάζεται και αξιοπιστία, ώστε να μην ακουστεί σαν γκρίνια.
Ο Βλατάκης την έχει, γιατί δεν απαντά στη ρητορική με έναν άλλο συναισθηματισμό. Της αντιπαραθέτει κριτήρια. Το μέλλον, υπογράμμισε, θα κριθεί από τις αφίξεις και τις διανυκτερεύσεις, αλλά και από την ποιότητα των υπηρεσιών, την ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων, τη στήριξη των εργαζομένων και την ικανότητα συνεργασίας. Είναι ένας πίνακας μέτρησης που δεν χωρά σε ανακοίνωση με στρογγυλούς αριθμούς, περιγράφει όμως με ακρίβεια την υγεία ενός προορισμού.
Το δωδεκάμηνο δεν είναι σύνθημα
Στο δεύτερο σκέλος, ο ρεαλιστής δίνει τη θέση του στον άνθρωπο που τολμά να ζητήσει το δύσκολο. Η διαπίστωση είναι ωμή: τον Ιούλιο και τον Αύγουστο «ιδρώνουμε» για να γεμίσουν τα ξενοδοχεία, γιατί οι καλές εποχές πέρασαν. Η απάντηση που προτείνει είναι ο δωδεκάμηνος τουρισμός, ένας στόχος που έχει ειπωθεί τόσες φορές ώστε κινδυνεύει να γίνει κοινός τόπος. Ο Βλατάκης τον γλιτώνει από αυτόν τον κίνδυνο, γιατί δεν τον παρουσιάζει ως αναπτυξιακό εύρημα αλλά ως ζήτημα ανθρώπων.
Δωδεκάμηνο σημαίνει σταθερή δουλειά όλο τον χρόνο. Σημαίνει εργαζόμενους που μένουν στον τόπο τους, στηρίζουν τις οικογένειές τους και σχεδιάζουν τη ζωή τους χωρίς τον φόβο του χειμώνα. Σημαίνει, πάνω απ’ όλα, ότι το νησί σταματά να χάνει ανθρώπους με εμπειρία και γνώση, όπως έγινε μετά την πανδημία. Η εικόνα που έδωσε αφήνει κόμπο στο στομάχι. Η Κρήτη, που πουλά στον κόσμο τη φιλοξενία της, καταφεύγει πλέον σε μετάκληση προσωπικού από τις Φιλιππίνες για να εξυπηρετήσει τους πελάτες της. Το μεγάλο μας πλεονέκτημα κινδυνεύει να γίνει διαφημιστικό σλόγκαν χωρίς αντίκρισμα.
Η παράδοση ως ανταγωνιστικό όπλο
Εδώ φαίνεται και η ικανότητά του να διαβάζει τον χάρτη πέρα από τα όρια του νησιού. Κάθε χρόνο, θύμισε, «ξεφυτρώνουν» 30 νέοι προορισμοί, που έχουν κι αυτοί ήλιο και ωραίες παραλίες. Στον ανταγωνισμό της τιμής και του τοπίου, η Κρήτη δεν έχει να αντιτάξει κάτι μοναδικό. Έχει όμως κάτι που δεν αντιγράφεται: μια εκατονταετή τουριστική και πολιτιστική παράδοση. Αυτή μπορεί να γίνει το στοιχείο που μας ξεχωρίζει και η βάση μιας βιώσιμης επόμενης μέρας.
Η σκέψη αυτή δεν είναι ρομαντική, είναι στρατηγική. Ο προορισμός που ανταγωνίζεται μόνο με τη θάλασσα θα χάνει πάντα από τον φθηνότερο. Αντίθετα, εκείνος που προσφέρει ταυτότητα, ανθρώπους, γεύση και ιστορία μπορεί να κρατήσει τον επισκέπτη και τον Μάρτιο και τον Νοέμβριο. Στην πραγματικότητα, το δωδεκάμηνο και η ιδιοπροσωπία είναι η ίδια υπόθεση.
«Η ισχύς εν τη ενώσει» ως πρόγραμμα
Μένει το ερώτημα: πώς γίνεται κατορθωτό αυτό που χρόνια μοιάζει ακατόρθωτο; Η απάντηση του Βλατάκη έχει μία λέξη, τη συνεργασία. Κάθε υποδομή που λείπει, τόνισε, μπορούμε να τη διεκδικήσουμε όλοι μαζί. Επικαλέστηκε την αρχή των προγόνων, «η ισχύς εν τη ενώσει», και ζήτησε να γίνει «επιτέλους» πράξη. Αυτό το «επιτέλους» λέει πολλά για τον κατακερματισμό ενός κλάδου όπου ξενοδόχοι, γραφεία, αερομεταφορείς και θεσμοί τραβούν συχνά ο καθένας τον δρόμο του.
Η προσέγγισή του έχει μια αρετή που δεν συναντάμε εύκολα στον δημόσιο λόγο: συνδυάζει την ψυχρή ματιά στα δεδομένα με τη θέληση να τα αλλάξεις. Δεν υπόσχεται θαύματα. Ζητά σχέδιο, υπευθυνότητα και συλλογικό πνεύμα. Μοιάζουν αυτονόητα. Στην Κρήτη, όμως, το αυτονόητο είναι συχνά το πιο δυσεύρετο.
Η στήλη ιχνηλατεί συνήθως όσα στραβώνουν. Αυτή τη φορά οφείλει να καταγράψει μια φωνή που δείχνει τον δρόμο. Για να κατακτήσει ο κρητικός τουρισμός το επόμενο «οχυρό», θα χρειαστεί λιγότερους πανηγυρικούς και περισσότερη από τη νηφάλια τόλμη που έδειξε στην Ιεράπετρα ο Μιχάλης Βλατάκης και θα πρέπει να την ακολουθήσουν πολλοί.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
Από τη στήλη ΙΧΝΗΛΑΣΙΕΣ της έντυπης έκδοσης της ΑΝΑΤΟΛΗΣ
