Αν περπατήσει κανείς χαλαρά νωρίς το πρωί στους κεντρικούς δρόμους των πόλεων της Κρήτης, την ώρα που ανοίγουν τα εμπορικά καταστήματα, θα παρατηρήσει μια εικόνα που έχει γίνει πλέον ρουτίνα, αλλά κρύβει πίσω της έναν σιωπηλό οικονομικό πόλεμο. Τα μικρά βαν των εταιρειών ταχυμεταφορών ξεφορτώνουν σωρούς από τα χαρακτηριστικά γκρι και πορτοκαλί πλαστικά δέματα. Δέματα που δεν προέρχονται από κάποια βιοτεχνία της Αθήνας ή της Θεσσαλονίκης, ούτε καν από ευρωπαϊκές αποθήκες, αλλά έχουν διανύσει χιλιάδες χιλιόμετρα από την Κίνα για να φτάσουν στην πόρτα του Λασιθιώτη και γενικά του Κρητικού καταναλωτή.
Εδώ και καιρό, όλοι επισημαίνουμε τον κίνδυνο της αποβιομηχάνισης και της εξόντωσης του τοπικού λιανεμπορίου από γίγαντες που δεν παίζουν με τους ίδιους κανόνες. Σήμερα, όμως, η είδηση που έρχεται από τις Βρυξέλλες έρχεται να επιβεβαιώσει τις ανησυχίες μας με τον πιο επίσημο και ηχηρό τρόπο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε, επιτέλους, να βγάλει τα «βελούδινα γάντια» της διπλωματίας και να φορέσει τα γάντια του μποξ, ανοίγοντας μέτωπο εναντίον δύο εμβληματικών κινεζικών εταιρειών: της Nuctech και της Temu.
Η έρευνα που ξεκίνησε η Κομισιόν, ενεργοποιώντας τον Κανονισμό για τις Ξένες Επιδοτήσεις (FSR), δεν είναι μια γραφειοκρατική διαδικασία ρουτίνας. Είναι μια ομολογία ότι η ευρωπαϊκή αγορά έχει διαβρωθεί. Στο επίκεντρο βρίσκεται η πλατφόρμα ηλεκτρονικού εμπορίου Temu, τα κεντρικά γραφεία της οποίας στην Ιρλανδία δέχθηκαν αιφνιδιαστικό έλεγχο («dawn raid» γράφει το Politico) από Ευρωπαίους αξιωματούχους.
Για τον έμπορο του Αγίου Νικολάου, της Ιεράπετρας ή της Σητείας, που παλεύει καθημερινά με το ενεργειακό κόστος, την αύξηση των ασφαλιστικών εισφορών, τον ΦΠΑ και τους αυστηρούς ευρωπαϊκούς κανονισμούς ασφαλείας προϊόντων, ο ανταγωνισμός με το Temu ήταν εξ αρχής άνισος. Πώς μπορείς να πουλήσεις ένα παιδικό παιχνίδι ή ένα εργαλείο, όταν η συγκεκριμένη πλατφόρμα το προσφέρει στο 1/10 της τιμής;
Η απάντηση που δίνουν οι Βρυξέλλες σήμερα είναι αυτή που υποψιαζόμασταν όλοι: Κρατικές επιδοτήσεις. Η υποψία είναι ότι το Πεκίνο «ρίχνει» χρήμα σε αυτές τις εταιρείες, καλύπτοντας λειτουργικά κόστη και ζημιές, ώστε να μπορούν να πωλούν κάτω του κόστους. Ο στόχος; Η εξόντωση του ανταγωνισμού και η μονοπώληση της αγοράς. Μόλις οι τοπικοί παίκτες βγουν από τη μέση, οι τιμές θα ανέβουν, αλλά τότε θα είναι αργά.
Επιπλέον, μην ξεχνάμε τις κατηγορίες για παραβίαση του Νόμου για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) που βαραίνουν την πλατφόρμα, σχετικά με την πώληση μη ασφαλών προϊόντων, από παιχνίδια που δεν πληρούν τις προδιαγραφές μέχρι ηλεκτρονικά είδη αμφίβολης ποιότητας.
Nuctech: Ζήτημα εθνικής ασφάλειας και υποδομών
Αν το θέμα του Temu αφορά την τσέπη μας και το τοπικό εμπόριο, η υπόθεση της Nuctech αφορά την ασφάλειά μας. Η εταιρεία αυτή κατασκευάζει σαρωτές (scanners) για αεροδρόμια, λιμάνια και τελωνεία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ενδείξεις ότι η Nuctech κερδίζει διαγωνισμούς δημοσίων έργων στην Ευρώπη προσφέροντας τιμές που κανένας Ευρωπαίος ανταγωνιστής δεν μπορεί να «ματσάρει», ακριβώς λόγω της κρατικής κινεζικής στήριξης.
Γιατί μας αφορά αυτό εδώ στην Κρήτη; Κοιτάξτε λίγα χιλιόμετρα δυτικότερα. Το νέο Διεθνές Αεροδρόμιο στο Καστέλλι είναι το μεγαλύτερο αναπτυξιακό έργο στο νησί και ένα από τα μεγαλύτερα στη χώρα. Τα λιμάνια μας, από τον Άγιο Νικόλαο μέχρι το Ηράκλειο και τη Σούδα, αναβαθμίζονται συνεχώς και αποτελούν πύλες εισόδου Σένγκεν.
Ο εξοπλισμός ασφαλείας αυτών των πυλών είναι κρίσιμος. Αν μια εταιρεία ελέγχει την τεχνολογία που «βλέπει» τι μπαίνει και τι βγαίνει από τη χώρα, και αυτή η εταιρεία εξαρτάται άμεσα από ένα ξένο καθεστώς, τότε μιλάμε για ζήτημα εθνικής κυριαρχίας. Η Εκτελεστική Αντιπρόεδρος της Ε.Ε., Teresa Ribera, ήταν ξεκάθαρη: «Θέλουμε ίσους όρους ανταγωνισμού… διατηρώντας δίκαιες ευκαιρίες για τους ανταγωνιστές και τις αρχές των συνόρων».
Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε οι κρίσιμες υποδομές της Κρήτης και της Ελλάδας να εξαρτώνται από τεχνολογίες «μαύρου κουτιού», μόνο και μόνο επειδή ήταν η φθηνότερη προσφορά στον μειοδοτικό διαγωνισμό. Το φθηνό, σε θέματα εθνικής ασφάλειας, πληρώνεται τελικά πολύ ακριβά.
Η καθυστέρηση της Ευρώπης και η γεωπολιτική αφύπνιση
Πρέπει να είμαστε ειλικρινείς. Η Ευρώπη άργησε. Άργησε χαρακτηριστικά. Ο Κανονισμός FSR είναι ένα ισχυρό εργαλείο, αλλά η γραφειοκρατία των Βρυξελλών κινείται συχνά με ρυθμούς χελώνας μπροστά στον κινεζικό λαγό.
Επί χρόνια, στο όνομα της παγκοσμιοποίησης και του ελεύθερου εμπορίου, η Ευρώπη άφησε τις βιομηχανίες της να μαραζώσουν και τις αγορές της να κατακλυστούν. Επιτρέψαμε να δημιουργηθεί μια σχέση εξάρτησης. Τώρα, βλέποντας το γεωπολιτικό σκηνικό να αλλάζει ραγδαία και τις παγκόσμιες ισορροπίες να ανατρέπονται, η Ε.Ε. προσπαθεί να ανακτήσει τον έλεγχο.
Η κριτική που ασκείται στον Κανονισμό FSR ότι είναι «δυσκίνητος» έχει βάση. Οι έρευνες παίρνουν χρόνο. Η έρευνα για τη Nuctech ξεκίνησε με εφόδους πριν από ενάμιση χρόνο στην Πολωνία και την Ολλανδία και μόλις τώρα μπαίνει σε φάση «εις βάθος έρευνας». Στο μεταξύ, πόσοι διαγωνισμοί χάθηκαν; Πόσα συμβόλαια υπογράφηκαν;
Ωστόσο, η κίνηση της 11ης Δεκεμβρίου 2025 είναι ένα σαφές μήνυμα. Η Ευρώπη δηλώνει παρούσα. Δηλώνει ότι δεν θα είναι πλέον το «μπάτε σκύλοι αλέστε» της παγκόσμιας οικονομίας.
Ο αντίκτυπος στην τοπική κοινωνία
Επιστρέφοντας στα δικά μας, στα «χνάρια» που προσπαθούμε να εντοπίσουμε εδώ στο Λασίθι, το ζήτημα είναι βαθιά πολιτικό και κοινωνικό.
Όταν ο καταναλωτής επιλέγει το προϊόν του Temu, συχνά αγνοεί ότι με το «κλικ» του ίσως χρηματοδοτεί την αποδόμηση της δικής του τοπικής οικονομίας. Δεν φταίει ο καταναλωτής που αναζητά το φθηνό, ειδικά σε καιρούς ακρίβειας. Φταίει η πολιτεία και η Ε.Ε. που επέτρεψαν να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον όπου το «τίμιο» και νόμιμο ευρωπαϊκό προϊόν είναι είδος πολυτελείας συγκριτικά με το επιδοτούμενο ασιατικό.
Οι έλεγχοι αυτοί, ακόμα κι αν καταλήξουν σε πρόστιμα ή απαγορεύσεις, δεν θα λύσουν το πρόβλημα από τη μια μέρα στην άλλη. Θα χρειαστεί χρόνος. Όμως, είναι μια αρχή για να αποκατασταθεί μια στοιχειώδης δικαιοσύνη. Για τον Εμπορικό Σύλλογο Αγίου Νικολάου, για τους ξενοδόχους που προμηθεύονται εξοπλισμό, για τις δημόσιες υπηρεσίες του νομού μας, τα συμπεράσματα είναι ξεκάθαρα, αλλά δύσκολα.
Το πρώτο είναι η στήριξη στην τοπική αγορά. Αλλά σε ποια τοπική αγορά; Αυτή που αγοράζει από την Κίνα; Άρα το πρόβλημα είναι περίπλοκο και δεν είναι σύνθημα, είναι επιβίωση. Γι’ αυτό χρειάζεται προσοχή στις προμήθειες. Οι δημόσιοι φορείς (Δήμοι, εταιρείες) πρέπει να είναι υποψιασμένοι. Η φθηνότερη προσφορά σε έναν διαγωνισμό προμήθειας εξοπλισμού δεν είναι πάντα η συμφέρουσα, αν υπονομεύει την ευρωπαϊκή παραγωγή ή την ασφάλεια δεδομένων.
Η Nuctech δήλωσε ότι θα συνεργαστεί και επικαλείται την «ακεραιότητά» της. Το Temu τηρεί σιγή ιχθύος προς το παρόν. Όμως, το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω. Η εποχή της αφέλειας δείχνει να τελείωσε. Παρακολουθώ τα τεκταινόμενα στον τόπο μας και την Ευρώπη επί πολλά χρόνια, θεωρώ ότι η σημερινή εξέλιξη είναι ίσως η σημαντικότερη εμπορική είδηση της χρονιάς. Όχι επειδή έγινε στις Βρυξέλλες, αλλά επειδή οι επιπτώσεις της ακουμπούν την καθημερινότητα του καθενός μας, από το δέμα που περιμένουμε, μέχρι την ασφάλεια του ταξιδιού μας. Ας ελπίσουμε ότι η έρευνα θα φτάσει μέχρι το τέλος και ότι τα μέτρα, αν χρειαστούν, θα είναι άμεσα και αποτελεσματικά. Γιατί αν περιμένουμε άλλα δύο χρόνια, ίσως να μην υπάρχει πια «αγορά» για να προστατεύσουμε.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
