Η μελέτη της διαμόρφωσης του ανατολικού μετώπου της πόλης, έχει γίνει προ ετών, από τον αρχιτέκτονα κ. Μιχ. Κανταρτζή (1) και προέβλεπε φύτευση νέων φοινίκων. Το έργο, που εντάχθηκε στο ΕΣΠΑ το 2013 με προϋπολογισμό 6,5 εκ. ευρώ (2) ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2014. Δημιουργείται εδώ μια σύγχυση με την ανακοίνωση της δωρεάς των φοινίκων όταν το κόστος τους υποτίθεται ότι είχε ήδη ενταχθεί στον προϋπολογισμό του εγκεκριμένου έργου ΕΣΠΑ. Σε κάθε περίπτωση, η επιλογή των φοινίκων δεν είναι ούτε «η πιο πρόσφατη σκέψη» ούτε «πληροί τη γενική αντίληψη για την «ταυτότητα» του παραλιακού μετώπου του Ρεθύμνου, η οποία έχει διαμορφωθεί πολλά χρόνια πριν» όπως αναφέρει το παραπάνω απαντητικό άρθρο. Προφανώς, η ανάπτυξη ξενοδοχειακών μονάδων στο ανατολικό μέτωπο ήταν ο κύριος παράγοντας που υπαγόρευσε την επιλογή των φοινίκων όπως δυστυχώς επιτάσσει ο διεθνής συρμός της διαμόρφωσης πρασίνου σε τουριστικές περιοχές με αποτέλεσμα τη θλιβερή παγκοσμιοποίηση και ισοπέδωση της εικόνας (τοπίου) και της ταυτότητάς τους. Για σύγκριση ας αντιπαραβληθεί η μελέτη ανάπλασης του ανατολικού μετώπου με την αντίστοιχη μελέτη διαμόρφωσης του δυτικού μετώπου, από το Γραφείο Θ. Παπαγιάννη, που όχι μόνο δεν περιλαμβάνει κανένα είδος φοίνικα αλλά περιέχει μια πολύ ενδιαφέρουσα ποικιλία ενδημικών δένδρων και θάμνων που συνάδουν με το τοπίο και την οικολογική ταυτότητα της ευρύτερης περιοχής.
Για το θέμα της διαχείρισης του κόκκινου σκαθαριού, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το Τμήμα Πρασίνου ακολουθεί ορθές πρακτικές (λίστα εγκεκριμένων φυτοφαρμάκων κατάλληλων για αστικές περιοχές) κατά τις υποδείξεις του υπουργείου (ΥΠΑΑΤ). Η χρήση εγκεκριμένων φυτοφαρμάκων είναι μεν νομότυπη αλλά απαιτείται προσοχή στην ερμηνεία του όρου «εγκεκριμένων». Συγκρίνοντας τις σημερινές με τις αντίστοιχες λίστες εγκεκριμένων φυτοφαρμάκων πριν δύο ή περισσότερα χρόνια διαπιστώνεται ότι κάποια από τα φυτοφάρμακα που ήταν εγκεκριμένα και χρησιμοποιήθηκαν ευρύτατα τα τελευταία χρόνια στις πόλεις και στα τουριστικές συγκροτήματα είναι απαγορευμένα ως τοξικά σήμερα! Για παράδειγμα (όχι το μοναδικό), τα νεονικοτινοειδή, που χρησιμοποιούνταν για το σκαθάρι ευρύτατα και στη χώρα, ήταν φυτοφάρμακα εγκεκριμένα από το ΥΠΑΑΤ μέχρι το τέλος του 2013. Πλήθος μελετών, όμως, έδειξαν τον βασικό τους ρόλο στη μείωση του πληθυσμού των μελισσών και τις αρνητικές επιπτώσεις τους στους πληθυσμούς των πουλιών μέσω της εξόντωσης των εντόμων με τα οποία τρέφονται.
Η ΕΕ έχει περιορίσει ήδη τη χρήση τους (διετής απαγόρευση δραστικών ουσιών clothianidin, imidacloprid, thiamethoxam). Το θέμα παραμένει υπό επανεξέταση λόγω των ισχυρών πιέσεων που ασκούν οι μεγάλες εταιρείες παραγωγής τους (Bayer, CropScience, Syngenta). Η Γαλλία με νόμο τα απαγόρευσε εντελώς από το 2016. Αναμενόμενο είναι στο μέλλον να υπάρξουν νέες απαγορεύσεις φυτοφαρμάκων που σήμερα είναι εγκεκριμένα από το ΥΠΑΑΤ για χρήση σε αστικές περιοχές, καθώς νεότερες έρευνες πιθανόν να αποδείξουντην τοξικότητα φυτοφαρμάκων που μέχρι πρότινος εθεωρούντο ήπιας τοξικότητας για το περιβάλλον και τον άνθρωπο. Η μακροχρόνια προστασία της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος επομένως δεν θεωρείται δεδομένη απλά και μόνο επειδή εφαρμόζονται τα εκάστοτε εγκεκριμένα φυτοφάρμακα. Γι’ αυτό είναι σημαντικό, μεταξύ άλλων, αν και παραμένει αναπάντητο, το ερώτημά μου σχετικά με την ταφή των νεκρών (ψεκασμένων με τα απαγορευμένα σήμερα φυτοφάρμακα) φοινίκων των τελευταίων ετών…
Η επιλογή της Ουασιγκτώνιας αντί του Κανάριου φοίνικα προβάλλεται ως καλύτερη επιλογή όσον αφορά την αντοχή της σε προσβολή από το σκαθάρι. Όντως, η Ουασιγκτώνια είναι πιο ανθεκτική (αλλά όχι και απρόσβλητη) και αυτός είναι ο κυριότερος λόγος που έγινε η στροφή προς αυτή μετά το 2010 (ορατή σε όλη την Κρήτη και αλλού) όταν έγινε σαφέστατο ότι οι Κανάριοι έχασαν τη μάχη με το σκαθάρι. Όμως, σύμφωνα με τις οδηγίες του Αμερικανικού Υπουργείου Γεωργίας (USDA) η λίστα των κύριων ξενιστών του σκαθαριού περιλαμβάνει τόσο τους Κανάριους φοίνικες όσο και την Ουασιγκτώνια (3). Επιπλέον, η Ουασιγκτώνια προσβάλλεταικαι από άλλους εχθρούς και ασθένειες (κυρίως έντομα και μύκητες) κάτι που συνεπάγεται την ανάγκη διαρκούς εγρήγορσης συντήρησης και πιθανώς χρήσης νέας σειράς φυτοφαρμάκων ή την καταστροφή των νέων φοινίκων εφόσον, σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, κάποια από τα έντομα και τους μύκητες αυτούς δεν είναι αντιμετωπίσιμα σήμερα. Άλλωστε έχουν καταστραφεί αρκετές Ουασιγκτώνιες στο ανατολικό και στο δυτικό παραλιακό μέτωπο (χωρίς να γνωρίζω ακριβώς τους λόγους). Η αναπόφευκτη εξόντωση των Καναρίων φοινίκων από το σκαθάρι, που είναι θέμα χρόνου, θεωρείται πολύ πιθανό να το στρέψει για επιβίωση στον επόμενο ξενιστή, τις Ουασιγκτώνιες που τώρα φυτεύονται σε μεγάλους αριθμούς. Όσον αφορά στην αντοχή των φοινίκων στους ισχυρούς ανέμους, η εικόνα τους (ξεραμένοι και ταλαιπωρημένοι) στο ανατολικό μέτωπο και σε άλλα παράλια της χώρας μιλά από μόνη της…
Ποια δένδρα αντέχουν σε αντίξοες συνθήκες κοντά στη θάλασσα; Οι επιστημονικοί φορείς με τους οποίους συνεργάζεται η Δημοτική Αρχή, όπως αναφέρει το απαντητικό άρθρο, αλλά και ειδήμονες αρχιτέκτονες τοπίου, θα είναι σε θέση να δώσουν πληρέστερη απάντηση. Εδώ απλά σημειώνω ότι μια βασική αρχή οικοσυστημικής διαχείρισης (eco system management) είναι το: «η Φύση ξέρει καλύτερα». Μια βόλτα σε παράλια μέρη με βλάστηση το δείχνει: αλμυρίκια, κουκουναριές, ελιές κατεβαίνουν ως τη θάλασσα και ζουν αρμονικά μαζί της αιώνες… Ας μην ξεχνάμε ότι αυτά τα δένδρα ήταν οι «πρεσβευτές» της Ελλάδας στα πρώτα της βήματα στο διεθνές τουριστικό στερέωμα, αναπόσπαστα κομμάτια της ταυτότητας του ελληνικού τοπίου. Προτείνω σε όλους (αν καταφέρουν να βρουν το πρωτότυπο) να δουν το Γερμανικό ντοκιμαντέρ του Wolfgang Mueller-Sehn (1960-61) «Ελλάς, Η χώρα των ονείρων» με ονειρική μουσική επένδυση από τον Μάνο Χατζηδάκη… οι εικόνες του δίνουν μαθήματα για το αυθεντικό κι αλώβητο ελληνικό τοπίο που αλλοιώθηκε από τη στρεβλή «ανάπτυξη» που ακολούθησε, θάφτηκε κάτω από τόνους τσιμέντου και φυτεύθηκε με ξενόφερτο «γκαζόν» και μυριάδες φοίνικες…
Το θέμα της ταυτότητας του παραλιακού μετώπου, και του τοπίου της πόλης γενικότερα, που θίγει το απαντητικό άρθρο, είναι εξαιρετικά πολυσύνθετο, επηρεάζεται από πολύ περισσότερους παράγοντες από την απλή φύτευση ενδημικών ειδών, ξεπερνά τις αρμοδιότητες του Τμήματος Πρασίνου, εμπλέκει πολλές υπηρεσίες της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης και αποτελεί ενδιαφέρον θέμα για ένα ξεχωριστό άρθρο. Εδώ μόνο να δώσω λίγη τροφή για σκέψη. Η ταυτότητα ενός ανθρώπου, πράγματος ή τόπου, είναι αυτό που το κάνει να ξεχωρίζει… άλλωστε η αστυνομική μας ταυτότητα αυτό το ρόλο παίζει. Κανενός η ταυτότητα δεν μοιάζει με κανενός άλλου! Η ταυτότητα ενός τόπου διαμορφώνεται μέσα στα χρόνια όχι από μόνη της και εκ του μη όντος αλλά από την αλληλεπίδραση ανθρώπου και περιβάλλοντος, μέσα από ανθρώπινες αποφάσεις και παρεμβάσεις στο φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον, εξ ου και ο κίνδυνος να αλλοιωθεί ή ακόμα και να χαθεί. Γι’ αυτό το λόγο οι συστηματικές επεμβάσεις σ’ ένα χώρο, ο αστικός και περιφερειακός σχεδιασμός δηλαδή, δεν είναι μόνο μια τεχνική αλλά μια βαθιά πολιτική διαδικασία.
Τελειώνοντας, ευχαριστώ την κ. Γκολφινοπούλου για την ευγενική της πρόσκληση να συνδράμω στις προσπάθειές τους καθώς και για τη διαβεβαίωση ότι συμμερίζονται αρκετούς από τους προβληματισμούς μου. Ο ανοικτός διάλογος και η διεύρυνση του κύκλου των ενδιαφερομένων είναι σίγουρο ότι θα ωφελήσει την επίτευξη του «κοινού» στόχου όλων μας: να διατηρήσουμε την ιστορική μνήμη σε ένα σύγχρονο Ρέθυμνο.
(1) http://www.rethnea.gr/article.aspx?id=21669
(2) http://rethnea.blogspot.gr/2013/10/blog-post_5965.html
(3) New Pest Response Guidelines Red Palm Weevil Rhynchophorus ferrugineus, United StatesDepartment of Agriculture Animal and Plant Health Inspection Service, Cooperating State Departments of Agriculture, 3/2011-1 Emergency and Domestic Programs
www.goodnet.gr
