Η τουριστική βιομηχανία στην Κρήτη, και ιδιαίτερα στην περιοχή του Μεραμπέλου που αποτελεί τη ναυαρχίδα του ποιοτικού τουρισμού στη χώρα, δεν κινδυνεύει πλέον από την έλλειψη υποδομών ή την κάμψη των αφίξεων. Ο πραγματικός κίνδυνος, η υπαρξιακή απειλή που ορθώνεται μπροστά μας, είναι η αποδόμηση του ίδιου του ανθρώπινου κεφαλαίου. Βρισκόμαστε σε ένα σημείο καμπής. Το παλιό μοντέλο της «αρπαχτής» έχει υποχωρήσει. Το μοντέλο της εποχικής εξάντλησης του εργατικού δυναμικού έχει εξαντλήσει τα όριά του, αφήνοντας πίσω του ένα κενό που καμία διακρατική συμφωνία δεν μπορεί να καλύψει πλήρως αν δεν αλλάξουμε τη φιλοσοφία μας.
Μέσα από τη στήλη αυτή, τις «Ιχνηλασίες», έχουμε καταθέσει μια πρόταση που πλέον ωριμάζει στις συνειδήσεις των ανθρώπων της αγοράς και των θεσμικών εκπροσώπων. Η πρόταση αυτή δεν αποτελεί απλώς ένα αίτημα για οικονομική ελάφρυνση, αλλά μια ριζική, δομική αναθεώρηση του καθεστώτος απασχόλησης και επιδότησης των εποχιακά εργαζομένων. Ο στόχος είναι σαφής: η μετάβαση από την παθητική επιδοματική πολιτική στην ενεργητική επένδυση της γνώσης, εξασφαλίζοντας ουσιαστικά μια 12μηνη σύνδεση του εργαζόμενου με το τουριστικό προϊόν, ακόμα και όταν οι ξενοδοχειακές μονάδες παραμένουν κλειστές.
Η διάγνωση μιας χρόνιας παθογένειας
Η συζήτησή μας με τον Πρόεδρο της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Διευθυντών Ξενοδοχείων, Γιώργο Πελεκανάκη, ανέδειξε με τον πλέον ωμό τρόπο την πραγματικότητα που βιώνουν τα ξενοδοχεία μας. Το χάσμα μεταξύ των απαιτήσεων της αγοράς και της προσφοράς εξειδικευμένου δυναμικού διευρύνεται επικίνδυνα. Σήμερα, η αγορά κατακλύζεται από ανειδίκευτο προσωπικό, το οποίο εκμεταλλευόμενο την τεράστια έλλειψη χεριών, προβάλλει υψηλές οικονομικές απαιτήσεις χωρίς να διαθέτει το ανάλογο γνωστικό υπόβαθρο. Αυτό δημιουργεί μια στρέβλωση: οι επιχειρήσεις καλούνται να πληρώσουν «επαγγελματικούς» μισθούς σε ανθρώπους που πρέπει ταυτόχρονα να εκπαιδεύσουν από το μηδέν.
Αυτή η εκπαιδευτική διαδικασία, ωστόσο, έχει μετατραπεί σε ένα δυσβάσταχτο κόστος που επωμίζονται αποκλειστικά οι ξενοδοχειακοί όμιλοι. Το παράδειγμα πολλών ομίλων σε τοπικό επίπεδο και της συνεργασίας με ιδιώτες εισηγητές για τη δημιουργία εσωτερικών ακαδημιών κατάρτισης είναι ενδεικτικό. Όταν ένας επιχειρηματίας αναγκάζεται να δαπανήσει υπέρογκα ποσά για σεμινάρια λίγων ημερών προκειμένου να διασφαλίσει τη βασική ποιότητα των υπηρεσιών του, είναι προφανές ότι το κράτος έχει αποτύχει στον θεσμικό του ρόλο. Η Πολιτεία παραμένει εγκλωβισμένη σε ένα μοντέλο που απλώς «συντηρεί» την ανεργία κατά τους χειμερινούς μήνες, αντί να εκμεταλλεύεται αυτό το διάστημα για να αναβαθμίσει το επίπεδο των εργαζομένων της.
Η Αρχιτεκτονική της πρότασης για το 5μηνο Ταμείο
Η πρόταση των «Ιχνηλασιών» εδράζεται σε μια απλή αλλά ισχυρή λογική: την επέκταση του ταμείου ανεργίας στους πέντε μήνες, υπό την απαράβατη προϋπόθεση της πλήρους και πιστοποιημένης επανακατάρτισης (upskilling και reskilling). Με αυτόν τον τρόπο, ο εργαζόμενος δεν είναι ένας παροπλισμένος «άνεργος» που περιμένει ένα επίδομα για να επιβιώσει, αλλά ένας επαγγελματίας σε διαρκή εξέλιξη. Η Πολιτεία παύει να προσφέρει «ελεημοσύνη» και αρχίζει να «επενδύει» στην εξειδίκευση.
Φανταστείτε έναν εργαζόμενο που για επτά μήνες προσφέρει τις υπηρεσίες του στην πρώτη γραμμή και για τους υπόλοιπους πέντε μήνες παρακολουθεί ένα ολοκληρωμένο, κρατικά πιστοποιημένο πρόγραμμα σπουδών, προσαρμοσμένο στις σύγχρονες ανάγκες του ψηφιακού και πράσινου τουρισμού. Με αυτόν τον μηχανισμό, ο εργαζόμενος αποκτά μια 12μηνη οικονομική και επαγγελματική σταθερότητα, γεγονός που καθιστά τον τουρισμό ξανά ελκυστικό για τους νέους ανθρώπους που σήμερα τον εγκαταλείπουν για πιο σταθερούς κλάδους.
Η κατάρτιση δεν πρέπει να είναι μια τυπική διαδικασία συμπλήρωσης ωρών, αλλά μια ουσιαστική αναβάθμιση. Από την εκμάθηση ξένων γλωσσών και τη χρήση προηγμένων συστημάτων κρατήσεων, μέχρι τη γαστρονομία και τη βιώσιμη διαχείριση πόρων, το φάσμα είναι τεράστιο. Αν το κράτος αναλάβει αυτό το κόστος μέσω των προγραμμάτων ΛΑΕΚ ή άλλων πόρων, τότε η προστιθέμενη αξία που θα επιστρέψει στις επιχειρήσεις την επόμενη σεζόν θα είναι πολλαπλάσια.
Η Γεωπολιτική παράμετρος και το μοντέλο των Φιλιππίνων
Στο μεσοδιάστημα, μέχρι αυτό το εθνικό σχέδιο να γίνει πράξη, οι ανάγκες καλύπτονται με εμβαλωματικές λύσεις, όπως η διακρατική συμφωνία με τις Φιλιππίνες. Είναι εντυπωσιακό να παρατηρεί κανείς πώς ένα κράτος από την άλλη πλευρά του πλανήτη προστατεύει το εργατικό του δυναμικό με αυστηρότητα που θα έπρεπε να μας διδάσκει. Η απαίτηση για φωτογραφίες και στίγμα GPS των δωματίων διαμονής, η πιστοποίηση των γραφείων ευρέσεως εργασίας και η εξασφάλιση των ίδιων μισθολογικών όρων με τους Έλληνες εργαζόμενους, δείχνουν ότι ο επαγγελματισμός δεν έχει εθνικότητα.
Ωστόσο, η εισαγωγή 4.000 εργαζομένων στην Κρήτη, όσο απαραίτητη κι αν είναι για να «βγει» η σεζόν, δεν αποτελεί τη λύση στο πρόβλημα της τοπικής ανάπτυξης. Είναι μια λύση ανάγκης που υπογραμμίζει την αποτυχία μας να κρατήσουμε τον ντόπιο εργαζόμενο στο επάγγελμα. Οι Φιλιππινέζοι εργαζόμενοι έρχονται με πενταετή ορίζοντα, προσφέροντας μια προσωρινή σταθερότητα, αλλά το μεγάλο στοίχημα παραμένει η δημιουργία μιας εγχώριας «ελίτ» τουριστικών στελεχών. Δεν μπορούμε να βασίζουμε το μέλλον του Λασιθίου αποκλειστικά σε μετακλητούς εργαζόμενους, όταν έχουμε τη δυνατότητα να μετατρέψουμε τη δική μας νεολαία σε περιζήτητα στελέχη της παγκόσμιας τουριστικής αγοράς.
Η κοινωνική διάσταση και η ευθύνη της πολιτείας
Δεν μπορούμε να μιλάμε για τουριστική ανάπτυξη, όταν οι άνθρωποι που την υπηρετούν νιώθουν πολίτες δεύτερης κατηγορίας κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Οι καθυστερήσεις στις πληρωμές των επιδομάτων και οι δυσλειτουργίες στις ψηφιακές πλατφόρμες δημιουργούν ένα κλίμα ανασφάλειας που διώχνει και τους τελευταίους πιστούς του κλάδου.
Η μετάβαση στη 12μηνη απασχόληση μέσω της κατάρτισης θα λύσει και αυτό το κοινωνικό πρόβλημα. Ο εργαζόμενος θα νιώθει ενταγμένος σε ένα σύστημα που τον υπολογίζει ως επένδυση και όχι ως βάρος. Η ψυχολογία του ανθρώπου που εργάζεται στον τουρισμό μεταφέρεται απ’ ευθείας στον επισκέπτη. Αν ο εργαζόμενος είναι ικανοποιημένος, ασφαλής και γνώστης του αντικειμένου του, το επίπεδο της κρητικής φιλοξενίας θα εκτοξευθεί σε επίπεδα που ο ανταγωνισμός δεν θα μπορεί να ακολουθήσει.
Από τη θεωρία στην πράξη
Το Μεραμπέλο έχει την ευκαιρία να πρωτοστατήσει σε αυτή την αλλαγή παραδείγματος. Με τις μεγάλες επενδύσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη στην περιοχή μας, η ανάγκη για εξειδικευμένο προσωπικό θα γίνει ακόμη πιο επιτακτική τα επόμενα χρόνια. Δεν έχουμε την πολυτέλεια να περιμένουμε το 2030 για να δούμε αν ο τουρισμός μας θα γίνει 12μηνος από μόνος του. Πρέπει να επιβάλλουμε τη 12μηνη απασχόληση μέσω της εκπαίδευσης τώρα.
Η πρόταση για το 5μηνο ταμείο ανεργίας με υποχρεωτική κατάρτιση είναι μια πρόταση βαθιά πολιτική και αναπτυξιακή. Είναι ο μόνος τρόπος να σταματήσουμε να «αιμορραγούμε» σε εργατικό δυναμικό και να αρχίσουμε να χτίζουμε το μέλλον πάνω σε γερά θεμέλια. Το κράτος οφείλει να ακούσει τους ανθρώπους της πρώτης γραμμής, να υιοθετήσει το μοντέλο και να μετατρέψει την εποχικότητα από κατάρα σε ευκαιρία δημιουργίας μιας νέας γενιάς επαγγελματιών. Ο τουρισμός είναι η «βαριά μας βιομηχανία», λένε όλοι, (προσωπικά διαφωνώ), αλλά καμία βιομηχανία δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς καλά εκπαιδευμένους και ικανοποιημένους τεχνίτες. Είναι ώρα να επενδύσουμε στους ανθρώπους μας, πριν η «μηχανή» σταματήσει οριστικά.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
Από την στήλη «ΙΧΝΗΛΑΣΙΕΣ» στην έντυπη έκδοση της ΑΝΑΤΟΛΗΣ
