Επανέρχεται η Βουλευτής Λασιθίου και Τομεάρχης Τουρισμού του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής, Κατερίνα Σπυριδάκη, καταθέτοντας με πρωτοβουλία της μια πλήρη και εφ’ όλης της ύλης Ερώτηση προς τα τέσσερα αρμόδια Υπουργεία, αναδεικνύοντας με συστηματικό και τεκμηριωμένο τρόπο τα διαχρονικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι Ανώτερες Σχολές Τουριστικής Εκπαίδευσης (ΑΣΤΕ) και ειδικότερα η ΑΣΤΕΚ. Την εν λόγω Κοινοβουλευτική πρωτοβουλία συνυπογράφει και ο Βουλευτής Δράμας, Αναστάσιος Νικολαΐδης.
Όπως χαρακτηριστικά τονίζεται στην ίδια την Ερώτηση: «Επανερχόμαστε, κατόπιν της υπ’ αριθμ. 3765/13-3-2024 Ερώτησης, για να επισημάνουμε εκ νέου – και με ακόμη μεγαλύτερη έμφαση – ότι η παρατεταμένη ολιγωρία του Υπουργείου Τουρισμού να δώσει οριστικές και ουσιαστικές λύσεις σε δύο καίρια ζητήματα, αυτό της στέγασης και αυτό της στελέχωσης της Ανώτερης Σχολής Τουριστικής Εκπαίδευσης Κρήτης (ΑΣΤΕΚ), δεν συνιστά απλώς μια διοικητική καθυστέρηση. Συνιστά μια συνειδητή επιλογή αδράνειας, η οποία δυσχεραίνει δραματικά την εύρυθμη λειτουργία της σχολής και λειτουργεί σωρευτικά ως παράγοντας υποβάθμισής της» .
Η παρέμβαση αυτή θέτει εξαρχής το πολιτικό πλαίσιο της συζήτησης, με ένα ερώτημα που διαπερνά όλη την Ερώτηση: «μπορούμε να μιλάμε για “εθνικό προϊόν” τον τουρισμό, όταν η εκπαίδευση που τον στηρίζει αντιμετωπίζεται ως δευτερεύουσα προτεραιότητα;».
Μια εκπαιδευτική πραγματικότητα
που δεν συνάδει με καμία έννοια σύγχρονης σχολής
Η εικόνα που αποτυπώνεται για την καθημερινότητα των σπουδαστών είναι αποκαλυπτική: «Περίπου 300 σπουδαστές καλούνται να φοιτήσουν σε ένα περιβάλλον όπου, λόγω έλλειψης αιθουσών, το ημερήσιο πρόγραμμα μαθημάτων εκτείνεται μέχρι τις 10:00 το βράδυ. Την ίδια στιγμή, τα πρακτικά εργαστήρια μαγειρικής […] πραγματοποιούνται σε εγκαταστάσεις τοπικών ξενοδοχείων, αντί σε ιδιόκτητα, σύγχρονα και πλήρως εξοπλισμένα εργαστήρια».
Και η διαπίστωση είναι πολιτικά αιχμηρή: «Αυτή η εικόνα δεν είναι απλώς προβληματική. Είναι ενδεικτική της αντίληψης […] ως μια λειτουργία που μπορεί να “κουμπώσει” πρόχειρα, αντί να σχεδιαστεί με όρους ποιότητας και προοπτικής».
Το στεγαστικό ως μηχανισμός αποκλεισμού
Η Ερώτηση αναδεικνύει ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα: τη στέγαση, αναφέροντας χαρακτηριστικά: «Την ίδια στιγμή, η αδυναμία της σχολής να καλύψει τις στεγαστικές ανάγκες των σπουδαστών της αποτελεί έναν από τους πιο κρίσιμους παράγοντες διαρροής. Κάθε χρόνο, 20 έως 25 σπουδαστές – οι οποίοι έχουν επιτύχει μέσω Πανελληνίων εξετάσεων και έχουν εγγραφεί κανονικά – δεν παρακολουθούν τελικά τα μαθήματα. Και ο λόγος είναι απολύτως σαφής: το οικονομικό βάρος της στέγασης και της σίτισης. Δεν πρόκειται για «προσωπικές επιλογές» των φοιτητών. Πρόκειται για ένα σύστημα που αποκλείει στην πράξη όσους δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν οικονομικά».
Η διατύπωση κορυφώνεται σε ένα ξεκάθαρο κοινωνικό μήνυμα: «Όταν ένας φοιτητής δεν μπορεί να βρει σπίτι ή να το πληρώσει, τότε στην πράξη αποκλείεται από το δικαίωμα στη φοίτηση».
Παράλληλα, αποδομείται πλήρως η αποτελεσματικότητα των υφιστάμενων μέτρων στήριξης: «Υπό αυτό το πρίσμα, το στεγαστικό επίδομα των 1.500 ευρώ, ή των 2.000 ευρώ σε περίπτωση συγκατοίκησης, δεν μπορεί να θεωρηθεί επαρκές. Δεν καλύπτει το σύνολο των σπουδαστών, καθώς υπόκειται σε περιορισμούς του άρθρου 10 του ν. 3220/2004, και σε κάθε περίπτωση δεν ανταποκρίνεται στο πραγματικό κόστος ζωής. Συγκεκριμένα, σε μια περίοδο όπου οι τιμές των ενοικίων έχουν εκτοξευθεί, όπου η ακρίβεια πιέζει ασφυκτικά τα νοικοκυριά, όπου ο πληθωρισμός διαβρώνει το διαθέσιμο εισόδημα και το κόστος ζωής αυξάνεται συνεχώς, το συγκεκριμένο ποσό είναι αποκομμένο από την πραγματικότητα. […] Επομένως, στην πράξη το όποιο παρεχόμενο επίδομα λειτουργεί περισσότερο ως συμβολική παροχή παρά ως ουσιαστικό εργαλείο στήριξης», ενώ ακόμη και το φοιτητικό πάσο «δεν αναγνωρίζεται πάντα από τα μέσα μαζικής μεταφοράς» λόγω διοικητική ασυνεννοησίας.
Λύσεις υπάρχουν – η πολιτική βούληση λείπει
Η Ερώτηση δεν μένει στην κριτική, αλλά προχωρά σε συγκεκριμένες προτάσεις: «καθίσταται αναγκαίο να αναζητηθούν άμεσα εφαρμόσιμες και ρεαλιστικές λύσεις για την στέγαση των φοιτητών […] επαναφέρουμε την πρότασή μας για την αξιοποίηση διαθέσιμων εγκαταστάσεων στην ευρύτερη περιοχή της Νεάπολης. Παράλληλα, στο πλαίσιο διαλόγου με την τοπική αυτοδιοίκηση και τους εμπλεκόμενους φορείς, μπορεί να εξεταστεί και η αξιοποίηση υφιστάμενων δημόσιων κτιριακών υποδομών, όπως το κτίριο των υφιστάμενων Φυλακών Νεάπολης, μετά τη μετεγκατάστασή τους στο νέο Κατάστημα Κράτησης στις Κουρούνες. Μια τέτοια επιλογή, εφόσον σχεδιαστεί με όρους σύγχρονων προδιαγραφών και αξιοπρέπειας, θα μπορούσε να δώσει ουσιαστική λύση στο πρόβλημα στέγασης».
Και καταλήγει με μια φράση που αποτυπώνει όλο το πολιτικό βάρος: «Το κρίσιμο […] είναι ένα: να υπάρξει πολιτική βούληση. Γιατί λύσεις υπάρχουν. Το ερώτημα είναι αν υπάρχει η πρόθεση να υλοποιηθούν» .
Αναφορικά με τις εξαγγελίες για νέες εγκαταστάσεις της ΑΣΤΕΚ στην περιοχή «Φουρνιά» στα Λακώνια, σε έκταση που έχει ήδη προταθεί από τον Δήμο, η Ερώτηση θέτει έναν σαφή προβληματισμό: «η δημιουργία νέων εγκαταστάσεων […] Πρόκειται αναμφίβολα για μια θετική εξέλιξη, η οποία ανταποκρίνεται σε ένα διαχρονικό αίτημα της τοπικής κοινωνίας και των φορέων. Ωστόσο, γεννάται εύλογος προβληματισμός ως προς το κατά πόσο η συγκεκριμένη πρωτοβουλία εντάσσεται σε έναν ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό ή αποτελεί μια αποσπασματική παρέμβαση. Συγκεκριμένα, το Υπουργείο Τουρισμού, διαθέτει αυτή τη στιγμή έναν συνολικό στρατηγικό σχεδιασμό για τις ΑΣΤΕ και την τουριστική εκπαίδευση εν γένει; Και αυτό, το τονίζουμε, διότι η δημιουργία νέων εγκαταστάσεων, όσο αναγκαία και αν είναι, δεν αρκεί από μόνη της για να αναβαθμίσει ουσιαστικά την ΑΣΤΕΚ. Χωρίς επαρκή στελέχωση με μόνιμο και ποιοτικά καταρτισμένο ακαδημαϊκό προσωπικό, χωρίς σύγχρονο υλικοτεχνικό εξοπλισμό, χωρίς οργανωμένα και πλήρως εξοπλισμένα εργαστήρια, χωρίς φοιτητική μέριμνα και ουσιαστικά κίνητρα για τους σπουδαστές – ιδίως σε σχέση με τη στέγαση, τη σίτιση και τη μετακίνηση – υπάρχει σοβαρός κίνδυνος η επένδυση αυτή να μην αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Αντιθέτως, υπάρχει ορατός κίνδυνος να περιοριστεί σε μια αναβάθμιση «κελύφους», χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση του περιεχομένου της εκπαίδευσης» .
Υποστελέχωση χωρίς τέλος
Η κατάσταση στη στελέχωση περιγράφεται με σαφήνεια: «Σύμφωνα με το οργανόγραμμα του Υπουργείου Τουρισμού προβλέπονται επτά (7) θέσεις μελών ΔΕΠ. Ωστόσο, η πραγματικότητα απέχει δραματικά από αυτή την πρόβλεψη. Τα προηγούμενα χρόνια στη σχολή υπηρετούσαν 3 έως 4 μέλη ΔΕΠ, ενώ σήμερα υπηρετεί μόλις ένα. Την ίδια στιγμή, το σύνολο σχεδόν του διδακτικού έργου καλύπτεται από περίπου 20 συμβασιούχους διδάσκοντες οκτάμηνης διάρκειας.» .
Και τίθεται το ουσιαστικό ερώτημα: «πώς μπορεί να οικοδομηθεί σοβαρή τουριστική εκπαίδευση όταν το ανθρώπινο δυναμικό της λειτουργεί υπό όρους επισφάλειας;».
Η Ερώτηση δεν περιορίζεται στη διαπίστωση της υποστελέχωσης, αλλά φωτίζει τα αίτιά της, αναδεικνύοντας ότι πρόκειται για μια κατάσταση που έχει ήδη επισημανθεί επανειλημμένα, χωρίς να υπάρξει ουσιαστική ανταπόκριση.
Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνεται: «Σε προηγούμενες κοινοβουλευτικές παρεμβάσεις μας, είχαμε επισημάνει ότι οι προκηρύξεις για την κάλυψη των θέσεων μόνιμου προσωπικού καταλήγουν συστηματικά άγονες – είτε λόγω μη συμμετοχής υποψηφίων είτε λόγω μη αποδοχής των θέσεων από τους επιλεγέντες».
Η διαπίστωση αυτή δεν είναι τεχνική, αλλά βαθιά πολιτική. Και η ίδια η Ερώτηση εξηγεί γιατί συμβαίνει: «Είχαμε επίσης αναδείξει ότι το πλαίσιο εργασίας των εκπαιδευτικών των ΑΣΤΕ δεν παρέχει ουσιαστικά κίνητρα: δεν προβλέπει δυνατότητα εξέλιξης σε ανώτερες βαθμίδες, στερεί βασικά δικαιώματα, όπως η άδεια Χριστουγέννων και Πάσχα, ενώ δεν συνοδεύεται από το επίδομα ευθύνης για θέσεις διοίκησης, όπως αυτή του Διευθυντή ή της Διευθύντριας».
Με άλλα λόγια, το πρόβλημα δεν είναι ότι «δεν βρίσκονται άνθρωποι», αλλά ότι το ίδιο το σύστημα αποθαρρύνει τους ανθρώπους να συμμετάσχουν.
Η Ερώτηση αναδεικνύει και την αντίφαση της κυβερνητικής στάσης, καθώς – παρά τα δεδομένα αυτά –: «Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, το Υπουργείο Τουρισμού είχε υποστηρίξει ότι οι ρυθμίσεις για το εκπαιδευτικό προσωπικό των ΑΣΤΕ είναι ευνοϊκότερες και ότι έχουν γίνει όλες οι απαραίτητες ενέργειες, μέσω προκηρύξεων (12Κ/2001, 3ΓΒ/2023, 2ΓΒ/2023 του ΑΣΕΠ) και μέσω του Ενιαίου Συστήματος Κινητικότητας».
Η αντίθεση μεταξύ της εικόνας που παρουσιάζει το Υπουργείο και της πραγματικότητας που αποτυπώνεται στην πράξη είναι προφανής. Και ακριβώς αυτή η αντίφαση είναι που οδηγεί στο σημερινό αδιέξοδο: ένα σύστημα που προκηρύσσει θέσεις αλλά δεν τις καλύπτει, που μιλά για ενίσχυση αλλά δεν δημιουργεί κίνητρα, που επικαλείται διαδικασίες χωρίς να εξασφαλίζει αποτέλεσμα.
Υποβάθμιση σπουδών και προοπτικής
Ιδιαίτερα αιχμηρή είναι η αναφορά στο επίπεδο σπουδών: «η μείωση […] στις 180 ECTS […] συνιστά σαφή ακαδημαϊκή υποβάθμιση» . Και το πολιτικό ερώτημα τίθεται χωρίς περιστροφές: «ποιο είναι τελικά το μήνυμα που στέλνει η Πολιτεία στους νέους ανθρώπους;».
Η ΑΣΤΕΚ δεν είναι μια “απλή σχολή”
Η Ερώτηση κλείνει με μια συνολική αποτίμηση του ρόλου της σχολής: «η ΑΣΤΕΚ δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη εκπαιδευτική δομή […] δεν παρακολούθησε απλώς την ανάπτυξη του τουρισμού – συνέβαλε ενεργά στη διαμόρφωσή του. Η ΑΣΤΕΚ αποτελεί έναν ουσιαστικό πυλώνα για την τοπική κοινωνία και οικονομία του Αγίου Νικολάου. Η παρουσία της δεν περιορίζεται στην εκπαιδευτική διαδικασία, αλλά διαχέεται σε ολόκληρο το κοινωνικό και οικονομικό οικοσύστημα της περιοχής. Στηρίζει την τοπική αγορά, ενισχύει τη ζήτηση, δημιουργεί κινητικότητα και κρατά ζωντανό τον κοινωνικό ιστό. Κυρίως, όμως, δημιουργεί προοπτική για τους νέους ανθρώπους του τόπου, προσφέροντας μια πραγματική διέξοδο εκπαίδευσης και επαγγελματικής αποκατάστασης».
Και τονίζεται με σαφήνεια: «σε έναν τόπο που ζει και αναπνέει μέσα από τον τουρισμό, η ΑΣΤΕΚ δεν είναι απλώς χρήσιμη. Είναι κρίσιμη» .
Με την εν λόγω Ερώτηση, οι Βουλευτές του ΠΑΣΟΚ καλούν τους αρμόδιους Υπουργούς να απαντήσουν στα παρακάτω κρίσιμα ερωτήματα:
- Σε ποιες ενέργειες και με βάση ποιο χρονοδιάγραμμα σκοπεύει το Υπουργείο Τουρισμού και το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών να προχωρήσει στην έγκριση του κτιριολογικού προγράμματος και στη σύναψη προγραμματικής συμφωνίας με τον Δήμο Αγίου Νικολάου προκειμένου να ξεκινήσουν οι απαιτούμενες ενέργειες για την εγκατάσταση της ΑΣΤΕΚ σε ιδιόκτητες εγκαταστάσεις που θα περιλαμβάνουν και φοιτητική εστία;
- Σε ποιο στάδιο βρίσκονται οι επαφές των τεχνικών κλιμακίων των Υπουργείων Τουρισμού και ΥΠΑΙΘΑ αναφορικά με τη συνολική αναβάθμιση των ΑΣΤΕ και της τουριστικής εκπαίδευσης γενικότερα;
- Πώς αξιολογεί το Υπουργείο Τουρισμού τη μη πλήρωση των κενών θέσεων στις ΑΣΤΕ; Και τι προτίθεται να κάνει για τη στελέχωση των ΑΣΤΕ με μόνιμο ακαδημαϊκό και διοικητικό προσωπικό;
- Σε ποιες ενέργειες θα προβείτε ώστε να αναβαθμιστεί η ποιότητα της παρεχόμενης τουριστικής εκπαίδευσης και να επιλυθεί το ζήτημα των επαγγελματικών δικαιωμάτων των αποφοίτων αυτών των σχολών έναντι των λοιπών Σχολών της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης με αντικείμενο τις τουριστικές σπουδές;
- Σε ποιες άμεσες και συγκεκριμένες ενέργειες προτίθεστε να προβείτε για την ουσιαστική αντιμετώπιση του στεγαστικού προβλήματος των σπουδαστών της ΑΣΤΕΚ, δεδομένης της εκρηκτικής αύξησης των ενοικίων και της αδυναμίας εύρεσης κατοικίας στον Άγιο Νικόλαο;
- Εξετάζεται η ενίσχυση ή αναμόρφωση του υφιστάμενου στεγαστικού επιδόματος, ώστε να ανταποκρίνεται στις πραγματικές συνθήκες ακρίβειας, πληθωρισμού και κόστους ζωής; Αν ναι, με ποιο χρονοδιάγραμμα;
- Προτίθεστε να προχωρήσετε στη δημιουργία φοιτητικής εστίας για τους σπουδαστές της ΑΣΤΕΚ και ποιο είναι το στάδιο ωρίμανσης του σχεδιασμού;
- Πώς αξιολογεί το Υπουργείο το ισχύον πλαίσιο κατατάξεων αποφοίτων ΑΣΤΕ σε ΑΕΙ, δεδομένων των περιορισμών (6% θέσεις, περιορισμένη αναγνώριση μαθημάτων);
- Προτίθεστε να προχωρήσετε σε αλλαγές, ώστε να διασφαλιστεί ουσιαστική δυνατότητα συνέχισης σπουδών για τους αποφοίτους;
- Πώς είναι δυνατόν να μιλάμε για ισότιμη φοιτητική μέριμνα, όταν το φοιτητικό πάσο των σπουδαστών των ΑΣΤΕ δεν αναγνωρίζεται καθολικά από τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς λόγω διοικητικών αστοχιών μεταξύ Υπουργείων, και τι άμεσα μέτρα προτίθεστε να λάβετε για την οριστική επίλυση αυτού του απαράδεκτου ζητήματος;
