της Δεσποινας Βογιατζακη
Ζούμε σε μια εποχή στην οποία η επικοινωνία βρίσκεται κυριολεκτικά στα χέρια μας. Ένα μήνυμα, ένα like, ένα emoji ή μια βιντεοκλήση αρκούν για να αισθανθούμε ότι είμαστε κοντά στους άλλους. Κι όμως, ποτέ ίσως δεν υπήρξε τόσο έντονα η αίσθηση ότι, παρά τη συνεχή σύνδεση, ο άνθρωπος παραμένει μόνος.
Τα social media δημιούργησαν έναν νέο τρόπο επικοινωνίας, όχι όμως απαραίτητα έναν νέο τρόπο ουσιαστικής σύνδεσης. Μπορούμε να γνωρίζουμε καθημερινά τι κάνει κάποιος, πού βρίσκεται, τι σκέφτεται ή τι επιλέγει να δείξει από τη ζωή του, χωρίς να γνωρίζουμε πραγματικά πώς αισθάνεται. Γιατί άλλο είναι να “βλέπεις” κάποιον και άλλο να τον κοιτάς πραγματικά και άλλο είναι να “ακούς” την φωνή του και άλλο να ακούς τον άνθρωπο που είναι μπροστά σου. Άλλο είναι να απαντάς σε ένα μήνυμα και άλλο να είσαι πραγματικά παρών.
Υπάρχουν γενιές ανθρώπων που δεν γεννήθηκαν μέσα στην τεχνολογία. Έμαθαν να επικοινωνούν πρόσωπο με πρόσωπο. Έζησαν εποχές όπου για να μιλήσεις με κάποιον έπρεπε να τον συναντήσεις, να τον πάρεις τηλέφωνο ή να περιμένεις να τον δεις. Έμαθαν τη γλώσσα του σώματος, τη σιωπή, την αμηχανία, το βλέμμα, την αγκαλιά. Και ύστερα ήρθε … η τεχνολογία.
Στην αρχή ως διευκόλυνση και στη συνέχεια ως καθημερινή ανάγκη. Τα social media μπήκαν στη ζωή αυτών των ανθρώπων και, σταδιακά, έγιναν μέρος της κοινωνικής τους ταυτότητας. Το παράδοξο είναι ότι άνθρωποι που γνώρισαν την πραγματική επικοινωνία πριν από την ψηφιακή εποχή μπορούν σήμερα να περάσουν ώρες κοιτάζοντας μια οθόνη, αναζητώντας μέσα από αυτήν την αποδοχή, την παρέα και την επιβεβαίωση. Σαν να ξεχάσαμε στην πορεία κάτι που κάποτε γνωρίζαμε πολύ καλά, “ότι η επικοινωνία χρειάζεται παρουσία“.
Στην πορεία ήρθαν οι γενιές που μεγάλωσαν μέσα στην τεχνολογία. Για τις νεότερες γενιές τα πράγματα είναι διαφορετικά γιατί δεν γνώρισαν έναν κόσμο χωρίς διαδίκτυο, κινητό τηλέφωνο και social media. Η ψηφιακή επικοινωνία δεν είναι για εκείνες τις γενιές μια εξέλιξη. Είναι η πραγματικότητα μέσα στην οποία μεγάλωσαν. Έμαθαν να εκφράζονται με μηνύματα, εικόνες, emojis, reactions και σύντομα βίντεο.
Ίσως, κάπου εδώ δημιουργείται ένα μεγάλο κοινωνικό ερώτημα: τι συμβαίνει όταν ένας άνθρωπος μαθαίνει να επικοινωνεί χωρίς να έχει μάθει πρώτα να σχετίζεται; Πώς μαθαίνεις να αποδέχεσαι τη διαφορετική άποψη όταν έχεις συνηθίσει να διαγράφεις, να κάνεις block ή unfollow όποιον σε ενοχλεί; Πώς μαθαίνεις να διαχειρίζεσαι την απόρριψη όταν μπορείς να απομακρύνεις κάποιον με ένα πάτημα; Πώς μαθαίνεις ότι το «δεν συμφωνώ μαζί σου», δεν σημαίνει απαραίτητα «σε απορρίπτω»;
Η πραγματική ζωή, όμως, δεν διαθέτει κουμπί block για κάθε δύσκολη σχέση. Δεν υπάρχει unfollow για κάθε άνθρωπο που θα μας απογοητεύσει. Δεν μπορούμε να διαγράψουμε κάθε άποψη που μας ενοχλεί. Η ζωή απαιτεί να μάθουμε να συνυπάρχουμε.
Ίσως ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της ψηφιακής επικοινωνίας είναι ότι μπερδέψαμε την αποδοχή με τη συμφωνία. Αποδέχομαι έναν άνθρωπο δεν σημαίνει ότι συμφωνώ με όλα όσα λέει ή κάνει. Σημαίνει όμως ότι αναγνωρίζω το δικαίωμά του να υπάρχει, να σκέφτεται διαφορετικά και να έχει τη δική του προσωπικότητα. Το ίδιο ισχύει και για την απόρριψη. Το να μη με επιλέξει κάποιος, να μη με συμπαθήσει ή να μη συμφωνήσει μαζί μου δεν σημαίνει ότι δεν έχω αξία. Αυτά είναι μαθήματα που κάποτε μαθαίνονταν μέσα από τις πραγματικές σχέσεις. Μέσα από τις φιλίες, τις διαφωνίες, τις απογοητεύσεις, τις επανασυνδέσεις και τις δύσκολες συζητήσεις. Σήμερα, πολλές φορές προσπαθούμε να τα αποφύγουμε όλα αυτά και παραμένουμε κρυμμένοι πίσω από μια οθόνη.
Η οθόνη δημιουργεί απόσταση. Και η απόσταση κάνει πολλές συμπεριφορές ευκολότερες. Είναι πιο εύκολο να ειρωνευτείς κάποιον όταν δεν βλέπεις το πρόσωπό του. Είναι πιο εύκολο να κρίνεις όταν δεν γνωρίζεις την ιστορία του. Είναι πιο εύκολο να απορρίψεις όταν ο άλλος έχει μετατραπεί σε ένα προφίλ, μια φωτογραφία ή ένα όνομα στην οθόνη. Όμως πίσω από κάθε προφίλ υπάρχει ένας άνθρωπος που μπορεί να φοβάται, να πονά, να νιώθει ανεπαρκής, να περνά μια δύσκολη περίοδο ή απλώς να χρειάζεται κάποιον να τον ακούσει.
Ίσως τελικά η μεγαλύτερη μοναξιά της εποχής μας να μην είναι ότι δεν έχουμε ανθρώπους γύρω μας. Είναι ότι έχουμε ξεχάσει πώς να είμαστε πραγματικά ο ένας δίπλα στον άλλον. Τα social media μπορούν να μας συνδέσουν αλλά δεν μπορούν να μάθουν για εμάς πώς αγαπάμε, πώς ακούμε, πώς διαφωνούμε, πώς συγχωρούμε, πώς αποδεχόμαστε και πως δεχόμαστε την απόρριψη. Αυτά εξακολουθεί να πρέπει να τα μάθει ο άνθρωπος από τον άνθρωπο.
Γιατί η πραγματική επικοινωνία δεν βρίσκεται στην οθόνη, βρίσκεται στο βλέμμα, στην παρουσία, στη σιωπή, στην κατανόηση και στην ικανότητα να μείνουμε απέναντι από έναν άλλον άνθρωπο χωρίς να χρειάζεται να πατήσουμε κανένα κουμπί για να τον αντιμετωπίσουμε…
ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΒΟΓΙΑΤΖΑΚΗ
https://voyatzakidespina.blogspot.com/
