Στον Θεολόγο της Κριτσάς στην ταράτσα του σπιτιού της, η κ. Μαρία είχε απλώσει τον τραχανά, που είχε προετοιμάσει, για να στεγνώσει. Ήταν καλυμμένος με τούλι για προστασία. Πολύ ωραία παραδοσιακή εικόνα!
«Το γάλα που χρησιμοποίησα είναι κατσικίσιο. Οι μέρες του Αυγούστου είναι η καλύτερη εποχή για να φτιάξουμε τραχανά. Οι υψηλές θερμοκρασίες και τα μελτέμια βοηθούν στο να στεγνώσει σωστά, απαραίτητη προϋπόθεση για να διατηρηθεί όλη τη χρονιά», μας λέγει η κ. Μαρία.
Ο τραχανάς είναι ένα από τα αρχαιότερα ζυμαρικά. Η παρασκευή του παλιότερα αποσκοπούσε κυρίως στη συντήρηση του γάλακτος. Ειδικά για τους βοσκούς, η σούπα του τραχανά αποτελούσε ένα πολύ εύκολο και θρεπτικό γεύμα. Είναι καλή πηγή πρωτεϊνών, ασβεστίου και βιταμινών, είναι εύπεπτος, ωφελεί στην καλή λειτουργία του εντέρου και στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος. Τα βασικά είδη τραχανά είναι δύο, ο ξινός και ο γλυκός.
Πώς γίνεται ο τραχανάς; Για την παρασκευή του ξυνόχοντρου ο Μιχάλης Κασσωτάκης μας ενημερώνει: Το γάλα αλατιζόταν και αφού ξίνιζε και «έκοβε» (έπηζε) φυλασσόταν άβραστο σε κατάλληλο τσουκάλι ή σε άλλο δοχείο. Όταν συγκεντρωνόταν αρκετή ποσότητα ξινόγαλου, βραζόταν μέσα σε ένα μεγάλο τσουκάλι στο οποίο έριχναν λίγο-λίγο χοντραλεσμένο σιτάρι, ανακατεύοντας το μίγμα συνεχώς μέχρι να αποκτήσει την απαιτούμενη πυκνότητα. Στη συνέχεια άφηναν τον πολτό να κρυώσει και να σφίξει. Ακολουθούσε το κόψιμό του σε μικρές φέτες, τις οποίες τοποθετούσαν σε καθαρά πανιά και τα άπλωναν στις ταράτσες ή στα δώματα των σπιτιών για στέγνωμα. Το άπλωμα αυτό διαρκούσε όσο διάστημα χρειαζόταν για αποξηρανθεί τελείως ο τραχανάς, ο οποίος αποθηκευόταν και αποτελούσε εξαιρετικό διατροφικό έδεσμα για τους κατοίκους του Οροπεδίου, ιδίως κατά την περίοδο του χειμώνα.
Στο λήμμα τραχανάς, το «Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας» της Ακαδημίας Αθηνών αναφέρει: (1). Τραχανάς, είδος αποξηραμένου ζυμαρικού σε κόκκους από σιτάλευρο ή σιμιγδάλι βρασμένο σε γάλα: γλυκός (: από χοντροκομμένο σιτάρι και φρέσκο γάλα) ή ξινός (: από αλεύρι και ξινόγαλο). (2). Μεταφορικά τραχανάς είναι ο μαλθακός, κουτός ή βαρετός άνθρωπος. «Έχει απλωμένο τραχανά», λέμε για κάποιον που έχει εκκρεμότητες ή αρκετές δουλειές να κάνει, συνήθως για να αποφύγει κάτι άλλο.
Για την προέλευση της λέξης τραχανάς υπάρχουν διαφωνίες… ότι η λέξη σχετίζεται με τις ελληνικές λέξεις τρακτόν ή τραγός/τραγανός… αλλά το πιο πιθανό είναι ότι η λέξη είναι τούρκικη ή περσική (στα τουρκικά tarhana), όπου σαν φαγητό αναφέρεται για πρώτη φορά τον 11οαιώνα. Στη λίστα του Taste Atlas για τα 50 καλύτερα ζυμαρικά του κόσμου, ο τραχανάς βρίσκεται στην 22ηθέση.
ΛΕΩΝ.Κ.
