Πολύ ιδιαίτερο το Ημερολόγια 2026 του Πολιτιστικού Συλλόγου Αγίου Χαραλάμπους «Το Γεροντομουρί» (παλιά ονομασία του χωριού). Θέμα του είναι το νερό, ως ο πλούτος του οροπεδίου Λασιθίου και η διαχρονική διαχείρισή του από τους κατοίκους του.
Οι πηγές νερού, αναφέρει ο Σύλλογος, είναι οι αρχέγονοι και «ες αεί» τροφοδότες ζωής των κατοίκων και της φύσης του τόπου μας. Κάθε χωριό χτίστηκε κοντά σε μια πηγή νερού και αυτό δεν είναι τυχαίο. Παλιότερα οι πηγές και τα πηγαία νερά ήταν πιο πλούσια στις αποδόσεις τους. Όμως με την εντατικοποίηση εκμετάλλευσης του υδροφόρου ορίζοντα αφ’ ενός και με την αλλαγή του κλίματος αφ’ ετέρου, τα πηγαία νερά λιγοστεύουν χρόνο με το χρόνο και αναγκάζονται οι κάτοικοι και ο Δήμος Οροπεδίου Λασιθίου να βρίσκουν συμπληρωματικές λύσεις ύδρευσης και άρδευσης των χωριών.
Γίνεται αναφορά στον περίφημο χάρτη με πρωτότυπο τίτλο «Campagna di Lassiti», «Το Βασίλειον της Κρήτης – Cretae Regnum, Francesco Basilicata, 1618» και δείχνει με ευκρίνεια τις πηγές και την διαδρομή τους ανά τους αιώνες, δείχνει την πηγή Μούση στο χωριό Γεροντομουρί, σημερινό Άγιο Χαράλαμπο και τη Γρα Βρύση στο χωριό Ψυχρό.
Στις σελίδες των μηνών του 2026 υπάρχουν στοιχεία για την ιστορική και τεχνολογική εξέλιξη της άντλησης και διαχείρισης του νερού: Τα πηγάδια, το γεράνι, το βίντσι, το σακιέ (μαγγανοπήγαδο), τις στέρνες και τα σαρνίτσια, τις μηχανοκίνητες αντλίες (κολχεράκια),τις πομόνες (αντλίες κάθετου άξονα), την ηλεκτροκίνηση (ηλεκτρικά μοτέρ και υποβρύχιες αντλίες) και τους σύγχρονους ταμιευτήρες νερού.
Το νερό, αναφέρει ο Σύλλογος, είναι ο κυρίαρχος και ακατάλυτος μοχλός ύπαρξής μας σ’ αυτόν τον τόπο. Οι πρόγονοι μας ανά τους αιώνες το ήξεραν καλά, και το σεβόταν ως το πιο πολύτιμο αγαθό της ζωής. Ήξεραν ότι από αυτό εξαρτιόταν η ύπαρξη και η ευημερία τους, καθώς και η προκοπή τους, αφού χωρίς το νερό δε μπορούσαν να επιβιώσουν. Αυτή την σκυτάλη που μας παρέδωσαν επάξια, οφείλομε να τη διατηρήσουμε στο ακέραιο και να την περάσουμε, με τις ίδιες αξιακές αντιλήψεις των προγόνων μας, στις ερχόμενες γενιές του τόπου μας.
ΛΕΩΝ.Κ.
