Στην αρχή του φαραγγιού της Κριτσάς, οι πεζοπόροι του Ορειβατικού Συλλόγου Αγίου Νικολάου συνάντησαν ένα γεράνι, ένας απλός μηχανισμός με τον οποίο οι άνθρωποι αντλούσαν το νερό από τα πηγάδια τους. Χρησιμοποιήθηκε σχεδόν αποκλειστικά καθ’ όλο το πρώτο τέταρτο του αιώνα μας. Είναι ένας από τους ελάχιστους που έχουν σωθεί στην περιοχή μας. Πολύ κοντά στο γεράνι βρίσκεται, σε αρκετά καλή κατάσταση, ένας άλλος αντλητικός μηχανισμός, ένας σακιές.
Τι ωραία που θα ήταν αν μπορούσαν, οι πολλοί επισκέπτες του φαραγγιού, να οδηγηθούν σ’ αυτά τα δυο αντλητικά κατάλοιπα και, με μια επιγραφή, να ενημερώνονται για τον τρόπο λειτουργίας τους. Κατανοώ τη δυσκολία, καθώς βρίσκονται μέσα σε ιδιοκτησίες, αλλά, με λίγη καλή θέληση, θα μπορούσε να βρεθεί λύση. Σαν τουριστικός τόπος που είμαστε, οφείλουμε να εκμεταλλευόμαστε και να αναδεικνύουμε σωστά, τα πάντα!
Το γεράνι ήταν ένα οριζόντιο ξύλο που στηριζόταν στη διχάλα ενός κάθετου ξύλου, δίπλα στο στόμιο του πηγαδιού. Η διχάλα το χώριζε στα δυο, σε μακρύ βραχίονα και κοντό. Στον κοντό βραχίονα ήταν δεμένη μια πέτρα και στον μακρύ, ο κουβάς. Έτσι δημιουργούνταν ένας μοχλός και αυτός που ήθελε να αντλήσει νερό, καταβάλλοντας πολύ λίγη μυϊκή δύναμη, κατέβαζε τον κουβά και τον γέμιζε. Μετά δεν χρειαζόταν παρά μια απλή ώθηση και με το βάρος της πέτρας ο κουβάς ανέβαινε πάνω.
Ο σακιέ(ς) –από την τούρκικη saka ή την αραβική sakia που σημαίνει υδροφόρος– διαθέτει ένα σύστημα γραναζιών και μικρών κουβάδων και για να λειτουργήσει χρειαζόταν ένα δυνατό ζώο με μεγάλη δύναμη. Ο Γεώργιος Μανιαδάκης («Το νερό ενός χωριού του κάμπου») αναφέρει ότι «η ελκτική ενέργεια του ζώου, μέσω των γραναζιών, κινούσε τον κύλινδρο περιστροφής, ο οποίος γύριζε μια σειρά από μικρά κουβαδάκια. Τα κουβαδάκια, από τη μια μεριά κατέβαιναν αδειανά και, αφού βουτούσαν μέσα στο νερό του πηγαδιού, ανέβαιναν γεμάτα. Όταν έρχονταν στο πάνω μέρος του κυλίνδρου περιστροφής, άδειαζαν και συνέχιζαν το ταξίδι τους μέσα στο πηγάδι».
ΛΕΩΝ. Κ.
