Ανεβαίνοντας στο οροπέδιο Καθαρό, περίπου 6 χιλιόμετρα από την Κριτσά, υπάρχει ένα σπήλαιο (σπηλαιοβάραθρο) με την ονομασία Γαϊδουρότρυπα. Υπάρχει σχετική ενημερωτική επιγραφή και μονοπάτι που μας οδηγεί μέχρι το σπήλαιο. Μάλιστα, για την εύκολη προσπέλασή του, έχουν διαμορφωθεί και σκαλοπάτια.
Η ευρύτερη περιοχή ονομάζεται «Πατερογιώργη», από το όνομα του πρώην ιδιοκτήτη της περιοχής. Το όνομα Γαϊδουρότρυπα το πήρε από τη συνήθεια των παλιών να γκρεμίζουν τα ζώα τους σε βάραθρα, όταν δεν τους ήταν πλέον χρήσιμα. Εξερεύνησα μέχρι το σημείο που θεωρούσα ότι είμαι ασφαλής.
Κατά τον σπηλαιολόγο Paul Faure η Γαϊδουρότρυπα ήταν το άντρο της Ευκλεέστατης, που λατρευόταν στην αρχαία Λατώ (kritsa.eu). Ο Καλούστ Παραγκαμιάν αναφέρει ότι το σπηλαιοβάραθρο Γαϊδουρότρυπα εξερευνήθηκε και χαρτογραφήθηκε το 1992, από την Ελληνική Σπηλαιολογική Εταιρία όταν πρόεδρος της Κριτσάς ήταν τότε ο Αντώνης Καρύδης και αντιπρόεδρος ο Γιάννης Σιγανός. Το συνολικό μήκος του σπηλαιοβάραθρου είναι περίπου 100 μέτρα και το βάθος του περίπου 40 μέτρα.
Αν κρίνουμε από την ποιότητα και τον όγκο των σταλαγμιτών, παρ’ όλο που σήμερα και άγνωστο για πόσο χρονικό διάστημα είναι ανενεργοί, το σπηλαιοβάραρθρο αυτό είναι μεγάλης ηλικίας. Η θερμοκρασία στο βαθύτερο σημείο είναι 13 βαθμοί και η σχετική υγρασία 85%. Δεν έχουν προκύψει στοιχεία που να δείχνουν ότι υπήρξαν κατά το παρελθόν ανθρώπινες δραστηριότητες στην Γαϊδουρότρυπα. Βρέθηκε ένα κρανίο από αρσενικό κρητικό αίγαγρο (αγρίμι, Capraaeqaqruscretica). Είναι γνωστό ότι στην ευρύτερη περιοχή, πριν από τουλάχιστον 550.000 χρόνια, ζούσαν νάνοι ιπποπόταμοι και το σπήλαιο βρίσκεται στο δρόμο τους, από τον Αλμυρό του Αγίου Νικολάου προς το Καθαρό.
Στην ευρύτερη περιοχή της Κριτσάς υπάρχουν αρκετά σπηλαιοβάραθρα, δεδομένου ότι τα πετρώματα είναι ασβεστολιθικά. Ο Πλατάκης (1975) αναφέρει 11 σπήλαια, μεταξύ των οποίων και την Γαϊδουρότρυπα (όπως η Κουφάλα Θεολόγου, της Καλογριάς η Τρύπα, της Ανεζίνας, των Σκαντρίδων, της Γούβας, του Κατσουλογιώργη κά). Εκτός από την Γαϊδουρότρυπα έχουν εξερευνηθεί 29 ακόμη βάραθρα κυρίως στο οροπέδιο του Καθαρού. Το βαθύτερο από αυτά είναι 91 μέτρα.
ΛΕΩΝ.Κ.
