Σε μια βραδιά που είχε απ’ όλα, Επιστήμη, Λογοτεχνία, Λαογραφία, Μουσική, αλλά και χιούμορ και νοσταλγία και σίγουρα πολλή συγκίνηση, εξελίχθηκε η παρουσίαση του τελευταίου βιβλίου του Γιάννη Σταμέλου, Μαθηματικού, πρ. Διευθυντή Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Λασιθίου, Προέδρου της Ιστορικής Λαογραφικής Εταιρείας Ν. Λασιθίου και κυρίως Δασκάλου, όπως μας απέδειξε και αυτό το βιβλίο!
Το βιβλίο, που κυκλοφόρησε πριν λίγο καιρό από τις Εκδόσεις Οσελότος και έχει τον τίτλο «Ο Ουρανός στην Ελληνική ποίηση και τη Λαογραφία της Κρήτης», παρουσιάστηκε το βράδυ της Παρασκευής στην αίθουσα του Επιμελητηρίου Λασιθίου.
Τη βραδιά συντόνισαν η Μαρία Κοκολάκη και ο Γιώργος Βιδάκης, δίνοντας πληροφορίες για την έκδοση και μεταφέροντας τον πρόλογο του Καθηγητή Αστροφυσικής του Πανεπιστημίου Κρήτης Ιωσήφ Παπαδάκη. Επίσης διάνθισαν με ποιήματα, μαντινάδες και άλλα αποσπάσματα από το βιβλίο, ενώ δυο αποσπάσματα διάβασε και η Πόπη Κοζύρη.
Το βιβλίο παρουσίασαν δυο Καθηγήτριες των Φυσικών Επιστημών, η Μαρία Σεργάκη και η Άρτεμις Μπλαζογιαννάκη.
Από τις κοσμογονικές αρχαίες θεωρίες στη σύγχρονη Αστρονομία
Για τη συγγραφή του βιβλίου ο συγγραφέας χρησιμοποιεί ως βάση την Αστρονομία συνδέοντας την με την Αστρολογία και με μοναδικό τρόπο συνδυάζει τις σύγχρονες και αποδεκτές επιστημονικές γνώσεις σχετικά με το πλανητικό μας σύστημα, με τις κοσμογονικές αρχαίες θεωρίες, επεσήμανε η κ. Σεργάκη.
«Στο βιβλίο – εξήγησε στη συνέχεια – παρακολουθούμε πως οι κοσμογονικές θεωρίες και διηγήσεις των αρχαίων συγγραφέων επηρέασαν επί χιλιετηρίδες τις κοινωνίες των ανθρώπων, και τις οδήγησαν σε μια σειρά καθοριστικών για την κοινωνική τους καθημερινότητα, τελετουργιών και εθιμικών πράξεων, πολλές από τις οποίες επιβίωσαν μέχρι των ημερών μας.»
Κατά τη γνώμη της ομιλήτριας, ο στόχος του συγγραφέα ήταν «να δημιουργήσει ένα βιβλίο άρτιο επιστημονικά, όπου με τρόπο εύληπτο, κατανοητό από όλους και ελκυστικό, θα παρείχε τις βασικές σύγχρονες γνώσεις όσον αφορά τα ουράνια σώματα το μυστήριο των οποίων απασχολούσε τους ανθρώπους από την προϊστορική ακόμη εποχή. Παράλληλα ακολουθεί τον, προϊόντος του χρόνου, σταδιακό εμπλουτισμό της εμπειρίας, της γνώσης και της ερμηνείας των κοσμογονικών φαινομένων, όπως εξελίχτηκαν μέσα από τα σωζόμενα γραπτά των αρχαίων συγγραφέων και το σημαντικότερο, τον βαθμό και τον τρόπο που οι απόψεις αυτές επηρέαζαν την ζωή των ανθρώπων. Και αυτό το τελευταίο είναι φανερό και μετρήσιμο μέσα από την παράδοση, τους μύθους, τα έθιμα, τις τελετουργίες, τα δημοτικά τραγούδια, μέσα από τα έντεχνα ποιήματα ακόμα και τα σύγχρονα, πολλά από τα οποία θα βρείτε στις σελίδες του βιβλίου αυτού.»
Αναφερόμενη στο περιεχόμενο το βιβλίο, πρόσθεσε κάποια ακόμα ενδιαφέροντα κατά τη γνώμη της στοιχεία γι’ αυτό: «Στις σελίδες του, περιέχονται πολλές και με τρόπο σαφή και κατανοητό, επιστημονικά τεκμηριωμένες πληροφορίες για το Ηλιακό μας σύστημα, ιδιαίτερα για τον Ήλιο, τη Γη και τη Σελήνη. Συνδυάζοντας την επιστήμη με την λαϊκή και έντεχνη ποίηση, εντόπισε και κατέγραψε πολλές πρωτότυπες, πολύ ενδιαφέρουσες κρητικές μαντιν(ι)άδες και κάποια από τα ωραιότερα, γνωστά ποιήματα της νεοελληνικής ποίησης, εμπνευσμένα από τα ουράνια σώματα με τα οποία, και με τη φύση γενικότερα, οι πρόγονοί μας διατηρούσαν στενότερη από εμάς σχέση.»
Η κ. Σεργάκη κατέληξε λέγοντας πως η ανάγνωση του βιβλίου «μπορεί να προσφέρει στους αναγνώστες του πνευματική ευχαρίστηση, αλλά και τη δυνατότητα διαφυγής από την πεζή, σύγχρονη καθημερινότητα».
Να σηκώσουμε το βλέμμα μας προς τον Ουρανό
«Μύθοι, ποιήματα, τραγούδια, λαϊκή σοφία και παραδόσεις στολισμένα με επιστήμη», απέδωσε με δυο λέξεις το περιεχόμενο του βιβλίου η κ. Μπλαζογιαννάκη με τη σειρά της και συνέχισε: «Με το βιβλίο του αυτό ο κύριος Γιάννης Σταμέλος μας προσκαλεί να σηκώσουμε το βλέμμα μας προς τα πάνω, προς τον Ουρανό. Τον Ουρανό που ενώ στις υπερφωτισμένες πόλεις μας μοιάζει άδειος, τα παλιά χρόνια φαινόταν γεμάτος από αστέρια, πολύπλοκος και μυστηριώδης. Έδινε τροφή στη φαντασία των πρώτων κατοίκων αυτού του μικρού πλανήτη που λέμε «σπίτι μας», φώτιζε τις νύχτες τους, τους βοηθούσε στα ταξίδια τους. Και είναι αστείο να σκεφτεί κανείς ότι σήμερα, με τα σούπερ εξελιγμένα τηλεσκόπια, ο μέσος άνθρωπος κοιτάει πολύ λιγότερο τον Ουρανό από ότι τον κοιτούσαν οι άνθρωποι με γυμνό μάτι πριν χιλιάδες χρόνια.»
Η κα Μπλαζογιαννάκη μας περιέγραψε την πρώτη στάση του «ταξιδιού» του κ. Σταμέλου, στον Ήλιο: «Τον Ήλιο που τον αποκαλούν «το μάτι του Θεού». Τον Ήλιο που μας δίνει ζωή. Φως, τροφή, οξυγόνο, μέχρι και το πετρέλαιο και οι άνεμοι προέρχονται από τον Ήλιο. Πώς μας επηρεάζει λοιπόν ο Ήλιος; Πώς ξεχωρίζουν οι εποχές; Τι είναι οι ισημερίες και τα ηλιοστάσια; Ποιες είναι οι σημαντικές ημερομηνίες και πώς τις γιόρταζαν οι παππούδες μας; Τι ήταν το αμίλητο νερό; Και πως κάνανε τις δοξασίες τους τραγούδια;» Συνέχισε με τη σελήνη, τους άλλους πλανήτες και τους αστερισμούς, παραθέτοντας αποσπάσματα από το βιβλίο, αλλά και μαντινάδες και ποίηση για να καταλήξει η κ. Μπλαζογιαννάκη, απευθυνόμενη στον συγγραφέα:
«Κύριε Γιάννη το βιβλίο σας με πήγε κυριολεκτικά στον έβδομο ουρανό. Έμαθα καινούργια πράγματα χωρίς να χρειάζεται να είμαι αστρονόμος για να τα καταλάβω. Αυτό όμως που πραγματικά μου άρεσε και με συνεπήρε είναι οι μύθοι, οι μαντινάδες και τα ποιήματα με τα οποία πραγματικά το κεντήσατε. Εύχομαι να είναι καλοτάξιδο για να μπορέσουν όλοι να το απολαύσουν!»
Η… προϊστορία του βιβλίου
Ο κ. Σταμέλος, μιλώντας και ο ίδιος για το βιβλίο του μοιράστηκε μαζί μας τις αναμνήσεις του από τις μαθητικές επισκέψεις του ίδιου στο Πλανητάριο, στο Ευγενίδειο Ίδρυμα της Αθήνας, αλλά και τις επισκέψεις με τους Αγιονικολιώτες μαθητές του. Όπως και από τα φοιτητικά του χρόνια και τις… δυσκολίες του μαθήματος της Αστρονομίας.
Όσο για την ιστορία του βιβλίου ξεκίνησε από ένα τυχαίο γεγονός, το οποίο μας αποκάλυψε: «Το βράδυ του Αγίου Φιλίππου 14 Νοεμβρίου η πεθερά μου, διηγήθηκε την εξής ιστορία: Όταν είμαστε μικρά, είπε, το βράδυ του Αγίου Φιλίππου μας έπαιρνε η μάνα μας από το χέρι και μας έδειχνε στον ουρανό τον αστερισμό της Πούλιας λέγοντάς μας την μαντινάδα: Τ’ Αγιού Φιλίππου τη βραδιά / η Πλιά φιλεί τ’ αόρι. Έτσι μάθαιναν πρακτικά από την εποχή του Ησίοδου οι γεωργοί και οι ναυτικοί τη συμπεριφορά του καιρού. Του Αγίου Φιλίππου άρχιζε ο χειμώνας. Κάποια άλλη φορά η ίδια είχε μιλήσει για τον Ιορδάνη ποταμό. Δηλαδή τον γαλαξία μας όπως τον βλέπουμε στον ουρανό μια βραδιά του καλοκαιριού χωρίς φεγγάρι.
Σκέφτηκα ότι ίσως είχε ενδιαφέρον να εξετάσει κανείς το πώς συνδέονται οι λαϊκές πρακτικές κυρίως της γεωργίας με τον ουρανό.»
Άρχισε λοιπον ο κ. Σταμέλος να ψάχνει στις βιβλιοθήκες των Αθηνών, του τόπου μας, αλλά και στα παλαιοβιβλιοπωλεία.
Σκέφτηκε ότι δεν θα έπρεπε να είναι «βαρύ» το βιβλίο με εκτενείς επιστημονικές θεωρίες. Επέλεξε αρχικά να υπάρχει η επιστημονική εκδοχή τεκμηριωμένη και κατόπιν να ακολουθούν μυθολογικά και λαογραφικά στοιχεία σχετικά. Πολλές μικρές ιστορίες και παραμύθια. Το βιβλίο είναι γεμάτο από μικρές ιστορίες και παραμύθια, περιλαμβάνοντας ενδεικτικά και ποιήματα καταξιωμένων ποιητών που αφορούν τον έναστρο ουρανό.
Μουσικός επίλογος
Η λήξη της βραδιάς δεν θα μπορούσε παρά να είναι μουσική.
Αρχικά με την παρέμβαση και το ριζίτικο του π’ Ευάγ. Παχυγιαννάκη που κάλεσε την αίθουσα να τραγουδήσει μαζί του και έπειτα με τον Κώστα Λυμπρίτη στο ακορντεόν. Μαζί του ενώθηκε αμέσως μετά, σε ένα συγκινητικό ντουέτο, η σύζυγός του Μαρία και στη συνέχεια ο Κίμων Λιανουδάκης, όπως και ο ίδιος ο συγγραφέας, μαζί με όλη την αίθουσα.
Θα κλείσουμε μεταφέροντας την τόσο επίκαιρη στην σύγχρονη εποχή παραίνεση του Γιάννη Σταμέλου: Σ’ αυτόν τον κόσμο το μικρό, το μέγα, τον κόσμο της ατομικής εμπειρίας μας, τον μικρό, που αποτελεί όμως αναπόσπαστο μέρος του συλλογικού μας κόσμου, του μεγάλου, ας μην ξεχνάμε ότι η Γη μας είναι ένα μικρό «κερασάκι» στο «μανάβικο του Ηλίου». Στο «μανάβικο» της γειτονιάς μας….
