Η συνάντηση εργασίας που πραγματοποιήθηκε στη Λότζια του Ηρακλείου, αποτέλεσε το πεδίο μιας έντονης αντιπαράθεσης. Αλλά και ανέδειξε το χάσμα μεταξύ του κεντρικού σχεδιασμού του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) για τη μεταρρύθμιση της ανακύκλωσης και τη διαχείριση των αποβλήτων και των εκφρασμένων αγωνιών και αντιρρήσεων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΤΑ) της Κρήτης. Η σύσκεψη ήταν η πέμπτη αντίστοιχη σε περιφέρειες της χώρας, με τη συμμετοχή του Γενικού Γραμματέα Συντονισμού Διαχείρισης Αποβλήτων, Μανώλη Γραφάκου, του Περιφερειάρχη Κρήτης, των Δημάρχων (μεταξύ των οποίων οι Πρόεδροι της ΠΕΔ Κρήτης και του δικτύου ΦοΔΣΑ Ελλάδος) και εκπροσώπων των ΦοΔΣΑ. Είχε ως επίκεντρο τη δημιουργία δικτύου μονάδων ενεργειακής αξιοποίησης (ΜΕΑ) αστικών στερεών αποβλήτων- μία εξ αυτών χωροθετείται στην Π.Ε. Ηρακλείου-και το Ολιστικό Σύστημα Χωριστής Συλλογής Αποβλήτων.
Η «γραμμή» του ΥΠΕΝ: Περιβαλλοντική αναγκαιότητα με όρους κεντρικού σχεδιασμού
Ο Γενικός Γραμματέας Μανώλης Γραφάκος προσήλθε στη συνάντηση επισημαίνοντας ότι πρόκειται για μία θεσμική διαδικασία διαβούλευσης, η οποία γίνεται για να αποτυπωθούν οι απόψεις και στη συνέχεια να διαμορφωθεί η ανάλογη πορεία. Τόνισε ότι οι προηγούμενες τέσσερις συναντήσεις είχαν πάει ικανοποιητικά και εξέφρασε την πεποίθηση ότι η συζήτηση θα προσφέρει πλουσιότερες γνώσεις και εμπειρίες.
Ο κ. Γραφάκος ξεκαθάρισε ότι δεν μπορεί να γίνει λόγος για «προειλημμένες αποφάσεις», δεδομένου ότι ο διάλογος για την ενεργειακή αξιοποίηση έχει ξεκινήσει εδώ και πολλά χρόνια, από το 2020. Ωστόσο, υπογράμμισε την ύπαρξη μιας επιτακτικής ανάγκης: η Ελλάδα, όπως και οι υπόλοιπες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πρέπει να μειώσει τα απόβλητα που οδηγούνται σε ταφή σε ποσοστό κάτω από 10% μέχρι το 2035. Η ελληνική πλευρά έχει μάλιστα θέσει αυτόν τον στόχο πέντε χρόνια νωρίτερα. Ο λόγος γι’ αυτή την πίεση είναι ότι η ταφή έχει αποδειχθεί επιλογή που επιβαρύνει σημαντικά το περιβάλλον και συμβάλλει στην κλιματική κρίση.
Σύμφωνα με τον Γενικό Γραμματέα, οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες που έχουν επιτύχει τον στόχο του κάτω από 10% ταφής το έχουν καταφέρει μέσω της ενεργειακής αξιοποίησης. Οπότε, όπως δήλωσε, «θα υπάρξει ενεργειακή αξιοποίηση στη χώρα». Απαντώντας στις αγωνίες της Αυτοδιοίκησης για το οικονομικό κόστος, ο κ. Γραφάκος ήταν κατηγορηματικός: «Δεν τίθεται ζήτημα αύξησης τελών λόγω αυτής της κατάστασης». Επιπλέον, γνωστοποίησε ότι θα ληφθούν υπόψη τόσο η απόφαση του Περιφερειακού Συμβουλίου όσο και η εισήγηση της αρμόδιας υπηρεσίας.
Η αντίδραση της Αυτοδιοίκησης
Οι εκπρόσωποι της Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΤΑ) εξέφρασαν εντόνως ανησυχίες, προβληματισμούς και αντιρρήσεις για το σύνολο του σχεδιασμού. Ο Δήμαρχος Χανίων και Πρόεδρος του δικτύου ΦοΔΣΑ Ελλάδος, Παναγιώτης Σημανδηράκης τόνισε ότι παρά τις δημόσιες δηλώσεις, δεν έχει σημειωθεί ουσιαστική πρόοδος στην Ελλάδα όσον αφορά την αύξηση της ανακύκλωσης και τη μείωση των υπολειμμάτων προς ταφή. Ένα κεντρικό σημείο της κριτικής του αφορούσε την καθυστέρηση στην αξιοποίηση πόρων, επισημαίνοντας τον κίνδυνο να χαθούν περίπου 800 εκατομμύρια ευρώ από το νέο χρηματοδοτικό εργαλείο. Ο κ. Σημανδηράκης χαρακτήρισε τον τρόπο διαβούλευσης του Υπουργείου ως «εξαιρετικά προβληματικό», δηλώνοντας ότι αυτό παρακάμπτει επί της ουσίας την τοπική αυτοδιοίκηση. Το σοβαρότερο οικονομικό ζήτημα, όπως τόνισε ο κ. Σημανδηράκης (και υιοθέτησε και ο Δήμαρχος Ηρακλείου κ. Καλοκαιρινός), αφορά το κόστος των δημοτικών τελών. Υπογράμμισε ότι ο σχεδιασμός αυτός θα οδηγούσε σε εκτόξευση των τελών, καθώς μαζί με το τέλος ταφής, θα προστεθεί το Gate Fee (τέλος εισόδου), που θα πληρώνουν οι Δήμοι για τα εργοστάσια. Αυτό συνιστά μια τεράστια διαφωνία, καθώς αντί το καύσιμο (το δευτερογενές υπόλειμμα) να αποτελεί έσοδο, μετατρέπεται σε έξοδο για τους Δήμους.
Ο Δήμαρχος Ηρακλείου και Πρόεδρος του ΕΣΔΑΚ, Αλέξης Καλοκαιρινός, έθεσε ερωτήματα για τη σκοπιμότητα της μονάδας, ρωτώντας χαρακτηριστικά: «Ποιον ωφελεί τελικά όλο αυτό που σχεδιάζεται να γίνει;». Οι ανησυχίες του κινήθηκαν γύρω από περιβαλλοντικά και υγειονομικά ζητήματα, την επιβάρυνση από τις μεταφορές (ιδίως από το Νότιο Αιγαίο), τις μακρόχρονες δεσμεύσεις των Δήμων και τον αποκλεισμό των ΟΤΑ και των ΦΟΔΣΑ από τον σχεδιασμό.
Η πρόσκληση για ρεαλισμό και αυτοκριτική
Ο Πρόεδρος της ΠΕΔ Κρήτης και Δήμαρχος Ρεθύμνου Γιώργος Μαρινάκης επικεντρώθηκε στην ανάγκη για ρεαλισμό και στην απόσταση μεταξύ σχεδιασμών «επί χάρτου» και πραγματικότητας. Εξέφρασε έντονη αμφιβολία για την επίτευξη των φιλόδοξων στόχων, θεωρώντας αδύνατο τον στόχο του 65% ανακύκλωσης μέχρι το 2035, όταν η χώρα σήμερα βρίσκεται μόλις στο 20%.
Τόνισε, επίσης, την τεράστια δυσκολία συλλογής των βιοαποβλήτων από τις κατοικίες, ιδίως λόγω των κλιματολογικών συνθηκών της Κρήτης. Παράλληλα, έκανε έκκληση για αυτοκριτική, τονίζοντας ότι και οι πολίτες φέρουν ευθύνη, αναφέροντας ως θλιβερό παράδειγμα την απόρριψη 15 τόνων ανακυκλώσιμων υλικών επειδή βρέθηκαν ανάμεσά τους σφάγια.
Εγγυήσεις για δημοκρατία και διαφάνεια
Ο Περιφερειάρχης Κρήτης Σταύρος Αρναουτάκης υπογράμμισε τη σημασία της διαβούλευσης, διαβεβαιώνοντας ότι η τελική θέση της Περιφέρειας θα διαμορφωθεί με δημοκρατικές διαδικασίες. Ξεκαθάρισε ότι η σχετική συνεδρίαση του Περιφερειακού Συμβουλίου δεν θα είναι κλειστή, αλλά ανοιχτή στην κοινωνία και τους φορείς. Ο κ. Αρναουτάκης έθεσε ως απόλυτη προϋπόθεση την ενίσχυση της ανακύκλωσης, τονίζοντας ότι «αν δεν ενισχύσουμε την ανακύκλωση, ό,τι και να συζητάμε, το αποτέλεσμα θα είναι λάθος».
Ένας διάλογος κωφών σε τεντωμένο σχοινί;
Η συνάντηση της Λότζια, λίγο πριν τη λήξη της δημόσιας διαβούλευσης, δεν ήρε τις διαφωνίες. Αντιθέτως, ανέδειξε ένα ισχυρό θεσμικό χάσμα, με την Αυτοδιοίκηση να καταγγέλλει την παράκαμψή της. Η οικονομική αβεβαιότητα παραμένει κυρίαρχη, παρά τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις, ενώ οι στόχοι κρίνονται ως μη ρεαλιστικοί.
Κοινός τόπος όλων των φορέων της Κρήτης είναι ένας: η προτεραιότητα στην ανακύκλωση. Καθώς τα χρονικά περιθώρια στενεύουν, η τελική ευθύνη βαραίνει το Υπουργείο. Ωστόσο, η Αυτοδιοίκηση επιμένει ότι η αγωνία της είναι μία: να πάψει η χώρα να είναι ο «ουραγός» της Ευρώπης, αξιοποιώντας τα κονδύλια προς όφελος των τοπικών κοινωνιών και όχι εις βάρος τους. Στο τέλος, μένει η προσδοκία του Δημάρχου Ρεθύμνου ότι «θα επικρατήσει η λογική».
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
