Το «Λεξικό σύγχρονων φρασεολογισμών της νέας ελληνικής γλώσσας: από την επίγνωση στη χρήση» αποτελεί ένα εξειδικευμένο παιδαγωγικό λεξικό που καταγράφει και αναλύει σύγχρονους ελληνικούς φρασεολογισμούς μέσα από αυθεντικά γλωσσικά δεδομένα.
Οι συγγραφείς του λεξικού είναι η Παρασκευή Θώμου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Κρήτης και η Λένα Παπαδοπούλου, πτυχιούχος Ελληνικής Φιλολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης και διδάκτορας Γλωσσολογίας του Universitat Autònoma de Barcelona.
Συστηματική εργασία και έρευνα δέκα ετών
Η κ. Θώμου ανέφερε στην ΑΝΑΤΟΛΗ πως η έρευνα φρασεολογισμών εξελίχθηκε σε βάθος χρόνου, ενώ το συγκεκριμένο λεξικό είναι αποτέλεσμα μιας έρευνας με διάρκεια δέκα ετών.
Χρειάστηκαν δέκα χρόνια για την συλλογή του λεξικογραφικού υλικού, αλλά και της ανάπτυξης των λημμάτων του λεξικού, που περιλαμβάνει 1.404 λήμματα! Η κ. Θώμου, σημείωσε πως τα λήμματα του εν λόγω λεξικού, αποτελούνται αποκλειστικά από φρασεολογισμούς. Διευκρίνισε ωστόσο, πως στα λεξικά γενικής χρήσης, τα λήμματα είναι λέξεις ενώ στο συγκεκριμένο λεξικό καταγράφονται φρασεολογισμοί.
Έφερε ορισμένα παραδείγματα φρασεολογισμών όπως το «είμαι στην πρίζα», «κρατώ σημειώσεις», «σε βάθος χρόνου», «ρίχνω στάχτη στα μάτια» κλπ. Σχολίασε πως κάθε φρασεολογισμός είναι αυτόνομο λήμμα μέσα στο λεξικό και εντοπίζεται εύκολα. Όμως δεν πρόκειται για μια απλή καταλογογράφηση, αλλά για ένα αποτέλεσμα συστηματικής συλλογής υλικού και ανάπτυξης των λημμάτων.
Αυθεντικό υλικό και λεξικογραφική ανάπτυξη
Οι φρασεολογισμοί, αντλήθηκαν από βάσεις δεδομένων που περιέχουν χιλιάδες κείμενα. Οι φρασεολογισμοί και τα παραδείγματα που δίνουν είναι αυθεντικά και όχι κατασκευασμένα. Για να συλλέξουν όλο αυτό το υλικό -που είναι αυθεντικό- χρειάστηκαν 3-4 χρόνια.
Στη συνέχεια, η κ. Θώμου μας περιέγραψε πως το υλικό τυποποιήθηκε με πολύ συγκεκριμένα και αυστηρά κριτήρια ενώ ακολούθησε η διαδικασία της λεξικογραφικής ανάπτυξης, δηλαδή η δημιουργία των λημμάτων.
Το 1ο ειδικό λεξικό φρασεολογισμών για την ελληνική
Το συγκεκριμένο αποτελεί το πρώτο λεξικό φρασεολογισμών για την ελληνική γλώσσα και ονομάζεται ειδικό λεξικό. Για όλες τις άλλες γλώσσες όπως για παράδειγμα τα Αγγλικά, Γαλλικά και Ισπανικά έχουν δημιουργηθεί αντίστοιχα ειδικά λεξικά φρασεολογισμού, αλλά στα ελληνικά δεν υπήρχε κάτι αντίστοιχο.
Η συμβολή του λεξικού
Το λεξικό, καλύπτει δύο κενά. Το ένα αφορά την καταγραφή των λεξικών συνδυασμών, ενώ το δεύτερο είναι το εκπαιδευτικό. Το λεξικό αυτό είναι ιδιαίτερα χρήσιμο για όσους μαθαίνουν ελληνικά καθώς οι φρασεολογισμοί κάνουν τη χρήση της γλώσσας πιο φυσική. Παράλληλα αποτελεί και ένα πολύτιμο εργαλείο για τους εκπαιδευτικούς ελληνικής γλώσσας, τη μελέτη φρασεολογισμών και την ανάπτυξη του λεξιλογίου.
Κριτήρια και αποφάσεις
Η κ. Θώμου αποκάλυψε πως τόσο κατά τη διάρκεια συλλογής του υλικού όσο και της ανάπτυξης των λημμάτων, συνεχώς καλούνταν να πάρουν αποφάσεις για το αν κάτι αποτελεί φρασεολογισμό με βάση συγκεκριμένα κριτήρια.
Μελετούσαν και την χρησιμότητα της πληροφορίας για τον χρήστη, δηλαδή τον μαθητή, τον φοιτητή, τον εκπαιδευτικό κλπ. Συνεπώς καλούνταν διαρκώς να συστηματοποιούν τη δουλειά που έκαναν.
Είναι συνεχής η χρήση φρασεολογισμών των φυσικών ομιλητών- που έχουν δηλαδή την ελληνική γλώσσα ως μητρική, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε.
Αξίζει να σημειωθεί πως το βιβλίο αυτό πέρα από το λεξικό, περιέχει ένα σύντομο θεωρητικό κεφάλαιο αναφορικά με το τι είναι οι φρασεολογισμοί, έναν οδηγό χρήσης και ένα κεφάλαιο με δραστηριότητες που εξοικειώνουν στη χρήση του λεξικού και ενισχύουν την ανάπτυξη του λεξιλογίου. Συνδυάζει λοιπόν έτσι και την θεωρία με την πρακτική εφαρμογή.
Οι δημιουργοί του λεξικού
Όσον αφορά τις δυο συγγραφείς:
– Η κ. Λένα Παπαδοπούλου εργάζεται ως εκπαιδευτικός φιλόλογος στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση κι έχει διατελέσει, μεταξύ άλλων, εντεταλμένη διδάσκουσα στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης (Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και Πανεπιστήμιο Κρήτης) και μέλος Συνεργαζόμενου Εκπαιδευτικού Προσωπικού του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου, ενώ τα πεδία της ερευνητικής δραστηριότητάς της επικεντρώνονται στη λεξικογραφία, την εκμάθηση λεξιλογίου και την αυτόματη επεξεργασία της γλώσσας.
– Η κ. Παρασκευή Θώμου διδάσκει μαθήματα σχετικά με τη διδασκαλία της Νέας Ελληνικής γλώσσας με έμφαση στη διδασκαλία του λεξιλογίου και είναι διευθύντρια του Εργαστηρίου Μελέτης της Γλώσσας και της Λογοτεχνίας στην Εκπαίδευση (ΕΜΕΓΛΟ) του ίδιου τμήματος. Σπούδασε Φιλολογία, Γλωσσολογία και Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία στο Πανεπιστήμιο του Reading στην Αγγλία και στο Πανεπιστήμιο Κρήτης. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα εστιάζουν στη Λεξικολογία, στη Μάθηση και στη Διδασκαλία λεξιλογίου και στην Παιδαγωγική Λεξικογραφία.
Έντυπη έκδοση
Το λεξικό προς το παρόν είναι διαθέσιμο σε έντυπη μορφή και παράλληλα έχει ξεκινήσει η διαδικασία ψηφιοποίησης ώστε στο μέλλον να προσφέρεται και διαδικτυακά.
ΣΟΦΙΑ ΣΦΑΚΙΑΝΑΚΗ
