Ένα σημαντικό βήμα για την προστασία, την έρευνα και την ανάδειξη της πλούσιας πολιτιστικής και ιστορικής κληρονομιάς του τόπου μας πραγματοποιεί η Περιφέρεια Κρήτης, εστιάζοντας αυτή τη φορά στον αστικό ιστό της πόλης του Αγίου Νικολάου. Συγκεκριμένα, δρομολογείται η έγκριση δαπάνης και η διάθεση πίστωσης για τη σύναψη Προγραμματικής Σύμβασης Πολιτισμικής Ανάπτυξης, η οποία θα συναφθεί μεταξύ του Υπουργείου Πολιτισμού και της Περιφέρειας Κρήτης. Αντικείμενο αυτής της σημαντικής σύμβασης είναι η υλοποίηση του σπουδαίου έργου που αφορά την ανασκαφική έρευνα στο σπήλαιο Τρύπα του Αγίου Νικολάου, στην περιοχή «Εμπόδιο».
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που έχει εκπονηθεί για τη χρηματοδότηση, το εν λόγω έργο εντάχθηκε στην Επικαιροποίηση και 1η Τροποποίηση του Ετήσιου Προγράμματος Δράσης της Περιφέρειας Κρήτης για το έτος 2026 και αναμένεται απόφαση του Περιφερειακού Συμβουλίου. Η συγκεκριμένη χρηματοδότηση θα έχει ισόποση κατανομή πίστωσης που θα ξεκινήσει από φέτος και για μια τριετία έως το 2028. Φορέας χρηματοδότησης είναι η Περιφέρεια Κρήτης, μέσω της Περιφερειακής Ενότητας Λασιθίου, ενώ το ίδιο το έργο θα υλοποιηθεί από το Υπουργείο Πολιτισμού, διά της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λασιθίου και της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας και Σπηλαιολογίας.
3.000 χρόνια
Η σημασία του συγκεκριμένου σπηλαίου είναι τεράστια για την τοπική ιστορία. Το σπήλαιο βρίσκεται στις παρυφές της πόλης του Αγίου Νικολάου. Εντοπίζεται σε ένα ιδιαίτερα βατό σημείο στη θέση που είναι γνωστή ως Τρύπα στο Σελί. Πρόκειται για μία καρστική κατάπτωση, η οποία έχει διάμετρο περίπου 50 μέτρα. Στον πυθμένα αυτής της κατάπτωσης υπάρχουν μερικά ανοίγματα σπηλαίων, των οποίων το βάθος και η ακριβής μορφή δεν έχουν μέχρι σήμερα ερευνηθεί πλήρως. Επιπλέον, στο μεγαλύτερο από αυτά τα ανοίγματα εντοπίζονται ποικίλοι σταλαγμιτικοί σχηματισμοί, οι οποίοι έχουν τη μορφή ακανόνιστων κιόνων.
Η ανθρώπινη παρουσία στο σημείο είναι διαχρονική. Η λατρευτική χρήση του χώρου έγινε αρχικά γνωστή το 1972, όταν παραδόθηκαν λίγα ειδώλια και λύχνοι. Αξίζει να σημειωθεί ότι, έπειτα από μία απόπειρα λαθρανασκαφής, η Εφορεία προχώρησε στην περίφραξη του χώρου, καθώς και σε μία μικρής κλίμακας σωστική ανασκαφή διάρκειας ενός μήνα, η οποία είναι και η μοναδική που έχει πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η αρχική χρήση του χώρου ανάγεται στα τέλη της Νεολιθικής εποχής και στην Πρωτομινωική περίοδο. Αργότερα, στα τέλη της μινωικής εποχής αλλά και κατά τους ιστορικούς χρόνους, το σπήλαιο λειτούργησε ως λατρευτικός χώρος με αναθέσεις κυρίως ειδωλίων ζώων και ανθρωπόμορφων ειδωλίων. Επιπλέον, τα περισσότερα από τα λυχνάρια που έχουν αποκαλυφθεί χρονολογούνται στη ρωμαϊκή περίοδο. Η συνολική χρήση του χώρου ξεπερνά τα 3.000 χρόνια, γεγονός που οφείλεται στην εύκολα προσβάσιμη θέση του πάνω σε αρχαίους δρόμους που οδηγούσαν στους οικισμούς της περιοχής. Παρά τη διατάραξη από φυσικούς παράγοντες, στο σπήλαιο υπάρχουν ακόμη αδιατάραχτα σημεία που περιμένουν την αρχαιολογική σκαπάνη.
Μια τριετία
Ο Αντιπεριφερειάρχης Λασιθίου, κ. Γιάννης Ανδρουλάκης, σημειώνει πως κύριος σκοπός αυτής της προγραμματικής σύμβασης είναι η συνεργασία της Περιφέρειας με το Υπουργείο Πολιτισμού για μια σειρά από απαραίτητες παρεμβάσεις στο σπήλαιο. «Οι εργασίες για μια τριετία θα περιλαμβάνουν τον καθαρισμό και τις αποψιλώσεις, τις ανασκαφικές εργασίες, καθώς και την απομάκρυνση των μπάζων. Παράλληλα, δηλώνει ότι προβλέπεται η συντήρηση των ευρημάτων, η αποτύπωση των αρχιτεκτονικών λείψανων, αλλά και η καταγραφή και μελέτη του συνόλου του αρχαιολογικού υλικού που θα προκύψει».
Αυτή η συστηματική έρευνα αποτελεί ένα όραμα ετών για την αρχαιολογική υπηρεσία αφού η έρευνα θα προσφέρει πολύτιμες γνώσεις για την ιστορική πορεία της περιοχής. Το πιο σημαντικό, όμως, είναι ότι μακροπρόθεσμα ο χώρος θα μπορούσε να αποτελέσει έναν αρχαιολογικό χώρο ουσιαστικά μέσα στην πόλη, ο οποίος θα είναι προσιτός στους ντόπιους και τους επισκέπτες. Το έργο απαιτεί την πρόσληψη εξειδικευμένου προσωπικού, ενώ επιστημονικές υπεύθυνες του προγράμματος θα είναι η κ. Βασιλική Ζωγραφάκη και η κ. Ι. Ευσταθίου.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
