Κατά τη διάρκεια της πρόσφατης κατάθεσης στεφάνων από μαθητές για την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου, παρατηρούσα το «Μνημείο των Πεσόντων», στη βάση του οποίου αφήνονταν τα στεφάνια. Ένα μνημείο γνώριμο σε όλους μας, με λεπτομέρειες όμως που αξίζει να προσέξουμε.
Το Μνημείο είναι πεντάπλευρο, συμβολίζοντας τις πέντε επαρχίες που περιλάμβανε ο νομός Λασιθίου όταν ξεκίνησε η κατασκευή του, το 1930-1931. Τότε στον νομό ανήκε και η επαρχία Βιάννου, η οποία το 1934 υπήχθη στον νομό Ηρακλείου. Τα αποκαλυπτήρια έγιναν το 1937, από τον βασιλιά Γεώργιο Β΄.
Στις πέντε πλευρές του είναι χαραγμένα τα ονόματα των πεσόντων στρατιωτών, μαζί με τον τόπο καταγωγής τους. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τόσο ο αριθμός των ονομάτων από κάθε χωριό, όσο και οι παλιές ονομασίες ορισμένων οικισμών.
Στην επαρχία Μεραμπέλλου, οι περισσότεροι πεσόντες προέρχονται από την Κριτσά και τη Νεάπολη, και όχι από τον μικρό τότε Άγιο Νικόλαο.
Στην επαρχία Ιεράπετρας, τα περισσότερα ονόματα προέρχονται από το Κάτω Χωριό και την Ανατολή. Συναντάμε επίσης την ονομασία Γιανίτση ή Γιαννίτσι, τη σημερινή Βαϊνιά.
Στην επαρχία Σητείας, πολλά ονόματα προέρχονται από τις Λιθίνες και το Καρύδι, ενώ αναφέρονται η Ρουκάκα, σημερινή Χρυσοπηγή, και το Κανένε, σημερινός Άγιος Σπυρίδωνας.
Στην επαρχία Λασιθίου (αναφέρεται ως Λασσιθίου), ξεχωρίζουν οι αναφορές στον Άγιο Γεώργιο και το Ψυχρό, αλλά και στους Έξω Ποτάμους, που τότε υπάγονταν στην επαρχία Λασιθίου.
ΛΕΩΝ.Κ.
