Την περασμένη Κυριακή περπάτησα από τις Σέλλες του Πάνω Μεραμπέλλου στο Κάτω και μετά στο Πάνω Λούμα, ακολουθώντας το παλιό μονοπάτι που ένωνε αυτά τα όμορφα χωριά. Η διαδρομή δεν είναι μεγάλη αλλά αξίζει να την περπατήσετε για να δείτε τα λουλούδια της άνοιξης που η πρόσφατη βροχή τα αναγέννησε.
Θα θαυμάσετε τις πολλές μαχαιρίδες (γλαδιόλες) που είναι η εποχή τους. Κόψτε μερικές και βάλτε τις σε ένα βάζο. Αντέχουν πολλές μέρες. Οι μαχαιρίδες είναι το μοναδικό είδος γλαδιόλας στην Κρήτη. Το όνομά τους το πήραν από τα φύλλα τους που είναι μακριά και στενά σε σχήμα λόγχης. Οι αρχαίοι χρησιμοποιούσαν το όνομα «ξιφίον» (το όνομα γλαδίολος προέρχεται από τη λατινική λέξη Gladius που σημαίνει ξίφος).
Αναστήλωση παλιών ανεμόμυλων
Χαρακτηριστικό της διαδρομής είναι οι πολλοί επιβλητικοί ανεμόμυλοι, μνημεία μιας άλλης εποχής, καθώς και οι παλιές δεξαμενές νερού με την κυκλική οροφή. Πρόσφατα είδαμε δυο παλιές φωτογραφίες στις οποίες εικονίζονται δύο παλιοί μαστόροι του πάνω Μεραμπέλλου, ο Μανώλης Πρινιωτάκης και ο Στέλιος Παπατζανάκης. Ο Στέλιος Παπατζανάκης ήταν από τους καλύτερους σιδηρουργούς της περιοχής μας και ο Μανώλης Πρινιωτάκης, ήταν άριστος οικοδόμος και τεχνίτης της πέτρας. Με ενδιαφέρον διαβάσαμε (Μιχάλης Πρινιωτάκης) ότι την περίοδο 1976-1978 συμμετείχαν σε ένα πρόγραμμα που είχε χρηματοδοτήσει η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, το οποίο είχε στόχο την αναστήλωση μερικών από τους παραδοσιακούς αλευρόμυλους του Νομού Λασιθίου. Το πρόγραμμα επέβλεπε η αείμνηστη Νίκη Κριτσωτάκη, Αρχιτέκτονας της 13ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων.
«Στα πλαίσια του προγράμματος αυτού ανέλαβαν να αναστηλώσουν και κατάφεραν να κάνουν λειτουργικούς μερικούς τέτοιους ανεμόμυλους στον Σκινιά, στο Λούμα, στον Βρουχά, στο Σελί Αμπέλου στο Οροπέδιο Λασιθίου, στις Κουρούνες και στη Σφάκα. Έπρεπε να επισκευαστεί η τοιχοποιία αν είχε προβλήματα, να φτιαχτεί η στέγη, η “φτερωτή” του μύλου, να ραφτούν και να τοποθετηθούν τα πανιά, να μπουν οι μυλόπετρες, να επισκευαστεί το “αξόνι”, το “φανάρι”, να “αρματωθεί” η ρόδα… και να δέσουν όλα αρμονικά μεταξύ τους ώστε να μπορεί μύλος να αλέθει.
Κάποιοι μύλοι μετά την αναστήλωσή τους λειτούργησαν περιστασιακά, όσοι είχαν ιδιοκτήτες που μπορούσαν και ήξεραν να τους δουλέψουν, γιατί δεν είναι και εύκολο πράγμα η λειτουργία αυτού του παραδοσιακού “εργοστασίου”. Όταν για παράδειγμα φυσήξει ξαφνικά δυνατός αέρας και “πατήσει” το μύλο, τρέμει σύσσωμη ολόκληρη η λιθοδομή λες και ετοιμάζεται να γίνει ένας σωρός χαλάσματα. Δεν ήταν απλή η δουλειά του μυλωνά. Πρώτα έπρεπε να ξέρει τον καιρό της περιοχής και να γνωρίζει καλά τα χούγια του αέρα, για να μην κινδυνέψει τόσο ο ίδιος όσο και η πολύτιμη περιουσία του».
ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΚΛΩΝΤΖΑΣ
